Boekrecensie: Een spiegel liegt niet - Anja Meulenbelt

In 2002 heeft Anja Meulenbelt een boek uitgebracht met opstellen van Israëlische activisten die zich verzetten tegen de Israëlische bezetting van Palestijns gebied. Het zijn radicale activisten die niet zijn blijven zwijgen zoals de meeste linkse Israëliërs doen nu vrede verder weg lijkt dan ooit. Anja Meulenbelt draagt deze activisten een warm hart toe en geeft ze de gelegenheid om in dit Nederlands boek hun visie te uiten. Hier volgt een kritische recensie van het boek.

Gegevens

• titel: Een spiegel die niet liegt
• auteur: Anja Meulenbelt e.a.
• uitgeverij: Bulaaq, Amsterdam
• jaar: 2002
• ISBN: 90-5460-086-1

Inhoud van Een spiegel liegt niet

Het boek is een verzameling artikelen van zogeheten klokkenluiders, de luizen in de pels van de Israëlische overheid. Ze zijn boos op de Israëlische bezetting van Palestijns gebied. Zij wijzen erop dat Israël het geweld zelf op zich afroept door een hard nederzettingenbeleid dat nog steeds voortgang vindt en het op grote schaal schenden van de mensenrechten. Iedere auteur schrijft vanuit zijn eigen achtergrond over de relatie tussen Joden en Palestijnen. Eén van de bekendste schrijvers is Uri Avnery. Hij is o.a. bekend vanwege zijn boek Israël zonder zionisten en vanwege zijn contact met Jasser Arafat in Beiroet als eerste Israëliër. Verder staat hij geboekstaafd als een radicale strijder voor de Palestijnen. Hij vindt het idee van een Joods-zionistische staat maar belachelijk. Hij valt daarom niet alleen rechtse kolonisten aan, maar ook linkse zionisten zoals de schrijver Amos Oz en Avraham Jehoshua. Deze laatste twee houden zich vast aan de gemakzuchtige leugen van het 'zionisme, socialisme en broederschap tussen de volkeren'. Een ander bekende auteur is Amira Hass. Zij heeft jaren onder de Palestijnen gewoond in Gaza. In het boek staat een artikel van haar waarin de bezetting van Gaza van binnenuit wordt beschreven. Ze beschrijft hoe lastig het is voor de Palestijnen om gebukt te gaan onder de bezetting, hoe gebieden afgegrendeld worden, en andere zaken over het dagelijks in Gaza leven. In haar boek Drinken uit de zee van Gaza beschrijft ze de reden waarom ze in 1993 besloot om voor de krant HaAretz vanuit Gaza te werken. "Uiteindelijk kwam mijn verlangen in Gaza te wonen niet voort uit avonturisme en dwaasheid, maar uit de angst een omstander te zijn, uit de behoefte om tot de bodem de wereld te begrijpen die, naar mijn beste politieke en historische bevattingsvermogen, een diepgaande Israëlische creatie is. Voor mij belichaamt Gaza de complete sage van het Israëlisch-Palestijns conflict." Inmiddels is Israël sinds 2005 uit Gaza vertrokken. De vraag is of Hass Gaza nog steeds ziet als de belichaming van het Israëlisch-Palestijns conflict. Ook Gideon Levy die in het boek van Anja Meulenbelt voorkomt is een bekende criticaster van de Israëlische politiek. Hij werkt voor de krant HaAretz en brengt wekelijks hartverscheurende verhalen uit Palestijnse gebieden. Daarnaast schrijven nog enkele bekende intellectuelen, zoals Ilan Pappé (historicus) en Baroech Kimmerling (socioloog), artikelen in Een spiegel liegt niet. Al met al vormt deze bundel een keur aan anti-Israëlische c.q. anti-zionistische verhalen vanuit verschillende invalshoeken geschreven door 17 verschillende auteurs.

Mening Etsel over Een Spiegel liegt niet

Anja Meulenbelt schrijft in de inleiding dat haar boek partijdig is. Daar heeft ze bewust voor gekozen. Ze wil de stem laten horen van Israëlische dissidenten die de Israëlische politiek jegens de Palestijnen afwijst, maar Israël niet in de steek laten. Met dit laatste punt heb ik het erg moeilijk. Wanneer je de opstellen leest wordt Israël juist wel in de steek gelaten. De auteurs menen namelijk allemaal dat Israël af moet zien van zijn streven een Joodse staat te zijn en zich moet ontwikkelen tot een moderne democratische staat. Pas dan kan het land in vrede leven met de Palestijnen. Wat de auteurs dus willen is de oprichting van een Palestijnse staat en de terugkeer van Palestijnen naar gebieden in Israël van waaruit ze tijdens de oorlog van 1948 zijn gevlucht. In de praktijk komt dat hier op neer: alle Joodse inwoners moeten weg uit de Westelijke Jordaanoever net zoals al bij Gaza is gebeurd. Daarnaast moet Israël Palestijnse vluchtelingen opnemen en haar Joodse identiteit opgeven zodat iedereen gelijke rechten heeft.

Dit lijkt een redelijke oplossing maar is het absoluut niet. Allereerst zal de nieuw gevormde Palestijnse Staat niet democratisch zijn. In de Arabische wereld bestaat geen democratie en er zijn geen enkele signalen die er op duiden dat Palestina dit wel zal worden. Zelfs de laatst gehouden verkiezingen die door Hamas zijn gewonnen zeggen nog niets over het democratische gehalte van een staat. Uiteindelijk werd Hitler ook democratische gekozen maar leidde zijn volk in een genadeloze dictatuur die zich zeer wreed opstelde tegenover andere landen. De manier waarop Hamas bijvoorbeeld Fatach uit Gaza heeft verjaagd bewijst al wat de Palestijnen onder democratie verstaan. In geen enkel artikel van de Israëlische dissidenten worden argumenten aangeleverd waaruit blijkt dat Palestina anders zal worden dan de dictatoriale Arabische landen. Overigens is nu al duidelijk dat alle Joodse inwoners uit de Westelijke Jordaanoever moeten verdwijnen. Geen enkele Palestijnse leider heeft voorgesteld dat ze kunnen blijven wonen en kunnen deelnemen aan een Palestijnse democratie (met uitzondering van Jasser Arafat die de voormalige Joodse leider van de Neturei Karta beweging, Moshe Hirsch, als minister van Joodse zaken aanstelde. Maar ja de Neturei Karta is dan ook tegen de Staat Israël. Dat kwam Arafat goed van pas). Het is ironisch dat de auteurs voorstellen dat de Joodse identiteit van de staat Israël moet worden opgegeven, terwijl Palestina een islamitische land wordt waar geen Jood mag wonen. Het bewijs daarvan is al Gaza waar Hamas de scepter zwaait. Waarom eisen de schrijvers niet dat het nieuw te vormen Palestina haar islamitische identiteit opgeeft? Voor de vorming van een democratische Palestijnse Staat is het van belang dat het zijn islamitische identiteit opgeeft.

Vervolgens kom ik bij mijn tweede punt. Het opgeven van de Joodse identiteit zal juist niet leiden tot democratie. Wanneer vele Palestijnse vluchtelingen naar Israël terugkeren zullen deze via stemrecht proberen van Israël een islamitische staat te maken, net zoals de nieuwe staat Palestina. De kans dat de democratie dan blijft is uitermate gering om dezelfde redenen als de nieuwe Palestijnse Staat niet democratisch zal zijn. Het past gewoon niet binnen de islam en de Arabische wereld. Er zal dus grote onenigheid komen tussen Joden en Arabieren. Daarnaast zijn er een aantal praktische problemen zoals het dienen in het leger. Momenteel zitten Israëlische Arabieren niet in het Israëlische leger. Zal bij het opheffen van de Joodse identiteit er een nieuw leger worden gevormd waarin zowel Palestijnen als Joden zitten? Hoe treedt zo'n leger dan op tegen bijvoorbeeld Iran en andere landen en groeperingen die geen democratisch land willen maar een islamitisch Palestina? Zullen de Palestijnen dienst weigeren? Of zullen ze een vijfde colonne vormen? Of zullen ze eisen dat de Joden uit het leger worden gezet?

Conclusie

Aan de ene kant ben ik positief over het boek. Het bewijst dat Israël een democratie is waar dissidente geluiden kunnen worden gehoord. Voor zover de staatsveiligheid niet in gevaar komt hebben deze dissidenten ook een behoorlijk grote vrijheid. Ik denk dat het voor Anja Meulenbelt veel moeilijker is om dissidente Palestijnse geluiden te laten horen die zowel tegen Hamas als Fatach zijn en die niet tegen de Staat Israël zijn. Het zou Meulenbelt sieren wanneer ze zulke mensen eens aan het woord laat.
Aan de andere kant stelt het boek me teleur. De oplossingen van de schrijvers zijn niet reëel. In plaats van de Israëlische democratie te verdedigen en de Arabische dictaturen te veroordelen, doen ze precies het tegenovergestelde. Hun 'oplossingen' leiden juist tot dictatuur. Wil je daadwerkelijk een oplossing brengen voor het conflict in het Midden-Oosten dan zal gestreefd moeten worden naar democratisering van het hele gebied. De islam zal drastisch moeten wijzigen. Wanneer de islam bijvoorbeeld de Joden niet meer als dhimmi's beschouwt met beperkte rechten dan zullen ze ook geen moeite hebben met de aanwezigheid van een Joodse staat.

• Meer over Anja Meulenbelt is te lezen in mijn special Weblog Anja Meulenbelt: strijd tegen Israël.
• Meer boekrecensies zijn te lezen in mijn special Recensies boeken Israël/Midden-Oosten.