Het India van Arundhati Roy

De wereld is te groot en het leven te kort. Een mens moet keuzes maken. En uit alles wat ik over India gehoord of gelezen had, concludeerde ik dat het enorme continent niet binnen mijn interessesfeer lag en dat ik mijn blik liever west- of zuidwaarts gericht hield. India was vooral heet, vuil, overbevolkt, arm, moslim of hindoe en niet aantrekkelijk voor een vrouw om alleen te bereizen. Vakantie moest zeker avontuurlijk zijn, maar ziekte en ongemak hoefde ik toch niet per se op te zoeken.

Reizen

Waarom leest iemand een boek van een buitenlandse schrijfster dat zich afspeelt in haar geboorteland, ver weg in een ander werelddeel, een andere planeet, waarnaar je nooit aandrang hebt gevoeld heen te reizen? Er is geen plek op aarde waar je niet kunt komen; met uitzondering van een enkel piepklein eiland, als Noord Sentinel in de Golf van Bengalen, waar je door de oorspronkelijke bewoners met giftige speerpunten verwelkomd wordt. Maar waarom zou je?

Katholiek

Er veranderde iets toen ik in het e-zine Salonmagazine een interview las met een vrouw van mijn leeftijd met (licht)bruin krullend haar, die leek op een nichtje van mij. Geen rode stip tussen de wenkbrauwen, geen sari maar een eenvoudig wit T-shirt en een spijkerbroek. Was dat mogelijk? Afkomstig uit Kerala (waar?), niet eens uit een wereldstad als New Delhi. Haar moeder was hoofd van een katholieke school die ze zelf had opgericht (emancipatie in India?). Zijzelf studeerde architectuur, werkte als aerobicslerares (in India!) en had daarnaast haar boek geschreven. Ze was pas laat in de dertig getrouwd, uit liefde, niet gearrangeerd, geen kinderen, en bewoog zich in een vriendenkring van kunstenaars en intellectuelen. Hoe was het mogelijk? Ik viel van de ene verbazing in de andere. Het werd tijd dat ik mijn beeld van India ging bijstellen; het beeld van heilige koeien, maharadja's, lijkverbrandingen en Sikh's. Het India van kinderarbeid, corruptie, een romantische filmindustrie. Deze vrouw ontving de Bookerprize en bleef daar heel nuchter onder. Of ze hierna nog een boek in zich had, dat wist ze niet.

Circus

Uit het interview bleek dat Roy in haar geboorteland, het land waar ze ook bleef wonen, dat zij niet van plan was in te ruilen voor het Westen, op haar boek was aangevallen. Het maakte niet dat ze dichtklapte of verongelijkt reageerde, nee, ze juichte het juist toe dat er een discussie kon ontstaan, dat zij iets had aangeroerd dat reacties opriep, hoe fel ook. "Beter dit dan een fatwah of een schrijfverbod," merkte ze op. Het verdriet van het boek, was toch ook háár verdriet, vond ze. Ze twijfelde niet aan zichzelf of aan haar visie. Ze stond voor haar zaak ongeacht of men het met haar eens was. En nu ze bekendheid kreeg, zelfs toen ze nog als onbekende, niet-Britse, kersverse schrijfster, voor de Bookerprize genomineerd was, zelfs nu liet ze zich niet door pretenties overmannen. Ik begreep dat haar boek niet over haar zelf ging, niet over haar jeugd of over haar problemen, maar over India. Ik was zeer nieuwschierig geworden en volgde met spanning het circus rond de Bookerprizenominaties.

Exotisch

Kort daarop las ik het boek, de Engelstalige versie. Het duurde wel even voordat ik er `in' zat. Het verhaal wordt niet bepaald chronologisch verteld, eerder chaotisch. Zoals je zelf je verhaal vertelt, beginnend bij het eind, de clou weggeeft, zonder iets te verklaren, en steeds associërend met wat je al delvend op je weg terug vindt. Als je haar boek uit hebt, valt het gemakkelijk te reconstueren, toch ervaar je dat niet als bedrog, je voelt je niet met een gemakkelijk verhaal om de tuin geleid, afgescheept. Daarvoor is de vertelwijze te 'natuurlijk', zoals je eigen geheugen dingen bij je terugbrengt: moeiteloos sprongen in de tijd terug en vooruit makend terwijl je regelmatig ergens blijft verpozen. Behalve dit vond ik de natuurbeschrijvingen heel exotisch. Ik had geen beeld van `de' natuur in India (of Kerala), maar had toch allesbehalve een groen, zompig landschap à la Louisiana, USA, verwacht. Roy schept een beeld van het familiehuis met veranda (altijd al mijn lievelingshuis), van de conservenfabriek (zo herkenbaar en toch zo uitheems), aan de rand van een verraderlijke rivier... De kinderen spelen in deze weelderige omgeving zoals wij vroeger aan de rand van ons dorp op avontuur uit gingen. Dan de fascinerende rol van de vrouwen, het a-stereotype karakter van de broer, de intrigerende, kasteloze knecht, etcetera. Je leeft mee, bent plaatsvervangend teleurgesteld, begripvol en beschaamd. En steeds ben je benieuwd naar het verloop van het verhaal. De ramp wordt je voortijdig plompverloren verklapt, maar hoe kon het zover komen?

Als je dat uiteindelijk weet blijf je ademloos achter met je duim bij de laatste pagina en het liefst zou je direct boeken naar Kerala, het India van Arundhati Roy.

Meer vakantieideeën in de special Vakantie.