Boekrecensie: Een schreeuw om recht - Dries van Agt

In september 2009 kwam dan het reeds lang van tevoren aangekondigde boek van Dries van Agt -Een schreeuw om recht- uit. Hoewel de titel doet vermoeden dat recht het belangrijkste uitgangspunt van het boek is, is dit allerminst het geval. Van Agt heeft een zeer incompleet verhaal geschreven om vervolgens de conclusie te trekken dat er geen sprake is van recht. Zo doet hij in feite het recht, waar hij naar zegt te streven, onrecht aan.

Gegevens

• titel: Een schreeuw om recht (geschiedenis van de Palestijnse tragedie)
• auteur: Dries van Agt
• uitgeverij: Bezige Bij
• jaar: 2009
• ISBN: 978 90 234 5483 0

Gegevens over de auteur

Dries van Agt was minister van justitie en premier (van drie kabinetten) in de jaren 1970. Na het premierschap werd hij Commissaris van de Koningin in de provincie Noord-Brabant. Nadien is hij ambassadeur van de EU geweest in Japan en de Verenigde Staten. Sinds een jaar of tien houdt hij zich bezig met het Palestijns-Israëlisch conflict waarbij hij partij kies voor de Palestijnen.

Inhoud boek 'Een schreeuw om recht'

Wat meteen opvalt aan het boek van Dries van Agt is dat hij geen chronologisch verslag doet, maar gekozen heeft voor thema's. Zo behandelt hij de checkpoints, de muur, situatie in Hebron, de oorlogen, het vredesproces, Hamas, etc. Voor mensen die niet goed op de hoogte zijn van de achtergronden van het Israëlisch-Palestijns conflict is dit erg verwarrend om te lezen. Temeer, daar Van Agt er voor gekozen heeft om Israël als zondebok aan te merken waardoor hij veel gegevens moest weglaten om deze beschuldiging waar te kunnen maken. Afgezien van een enkele opmerking hier en daar dat de Palestijnse zelfmoordaanslagen op Israëlische burgers door hem worden verafschuwd (Van Agt vindt overigens wél dat het leger en de kolonisten hierdoor getroffen mogen worden!), is de teneur van het hele boek dat er maar één hoofdschuldige is in het conflict en dat is Israël. Hoewel Van Agt niet zonder meer als antisemitisch bestempeld kan worden, kunnen we wel zonder enig voorbehoud concluderen dat Van Agt niet oprecht is in zijn behandeling ten op zichte van Israël.

Mening Etsel over het boek 'Een schreeuw om recht'

Het centrale thema in het boek lijkt het streven van Van Agt naar recht. Maar in werkelijkheid lezen we een hypocriete Van Agt die Israël zwart probeert te maken. Van enig streven naar rechtvaardigheid in het boek valt nauwelijks iets te bespeuren. Aan de hand van een aantal voorbeelden uit Van Agts boek zal ik bespreken op welke wijze Van Agt Israël aan de schandpaal nagelt.

De verdeling van het land en de vluchtelingen problematiek
Van Agt begrijpt het Palestijnse geweld heel goed. Zo noemt hij de oneerlijke verdeling van Palestina in een Joods en Palestijns gebied: de Joden kregen meer land toe gewezen dan de Palestijnen terwijl deze laatste tweederde van de bevolking uitmaakte. Wanneer we louter en alleen naar het oppervlakte van het gebied kijken, zou Van Agt op het eerste gezicht gelijk hebben. Maar er dienen twee kanttekeningen geplaatst te worden. Ten eerste was het grootste deel van Palestina al aan de Arabieren gegeven: Trans-Jordanië. Ten tweede kregen de Joden de Negev woestijn dat toen en tegenwoordig nog steeds geen aantrekkelijk woongebied is om er miljoenen mensen te huisvesten. Wanneer we de Negev dus grotendeels buiten beschouwing laten hebben de Joden juist veel minder land (woongebied) gekregen dan de Palestijnen. Er woonden bovendien niet meer Joden in Palestina vanwege de immigratierestricties die nota bene vlak voor het begin van WO II werden ingevoerd door de Britse machthebbers om de Arabieren te vriend te houden. Veel Joden die illegaal probeerden naar Palestina te komen zijn teruggestuurd naar Europa, een zekere dood tegemoet gaand.

Na het delingsplan van de VN begonnen de Arabieren in Palestina een burgeroorlog tegen de Joden aldaar, en na de uitroeping van Israël een half jaar later vielen 7 Arabische staten binnen Iedereen weet van tevoren dat een oorlog een vluchtelingenstroom op gang brengt. Er zijn talloze voorbeelden te noemen waar vluchtelingen nooit meer terugkeerden naar hun land van herkomst. De heer Van Agt meldt echter dat er een vooropgezet plan van de Joden was om de Arabieren te verjagen om zo een staat te kunnen opbouwen die alleen bestemd was voor Joden. Dit plan Dalet was in reactie op het feit dat Jeruzalem was geblokkeerd en de Arabieren de meeste wegen in handen hadden en Joods verkeer en vervoer onmogelijk maakten. Hoewel de Palestijnen zelf erkennen dat de Arabische legers hen gevraagd had tijdelijk hun huis te verlaten, laat Van Agt dit belangrijk punt in zijn boek achterwege. Andere redenen waarom zovelen wel vluchtten was dat het Palestijnse leiderschap zelf vluchtte en daardoor was men gedemoraliseerd en ook dat allerhande verhalen de rond deden over Joodse wreedheden. Ook gaat hij niet in op kwestie waarom Arabieren niet bleven terwijl de Joden hen vroegen om te blijven. In Haifa bijvoorbeeld werd door het Joodse leiderschap uitdrukkelijk aan de Arabieren gevraagd niet te vertrekken, tevergeefs. Zou er sprake zijn van een vooropgezet Joods plan dan zouden de Joden toch wel zo slim zijn geweest om alle Arabieren te verjagen. Hetzelfde kan gezegd worden over de Zesdaagse oorlog. Ook toen waren er vluchtelingen vanwege het geweld. Desondanks bleven veel Arabieren er gewoon wonen. Zou Israël de bedoeling hebben gehad om de Westbank Joods te maken dan had het zonder al teveel moeite alle Arabieren hebben kunnen verjagen. Dit is niet gebeurd.

Ook behandelt de heer Van Agt niet de opvang van de Palestijnse vluchtelingen. Terwijl je elders in de wereld ziet dat vluchtelingen worden opgevangen en integreren in andere landen, is dit bij de Palestijnen niet het geval. Zij worden als propaganda wapen gebruikt tegen Israël. Als de Arabische landen echt sympathie koesteren voor de Palestijnen dan hadden ze deze vluchtelingen allang opgenomen in hun samenleving als volwaardige burgers. Helaas zien we deze gedachte niet terug bij Van Agt. Liever blijft hij er op hameren dat Israël de schuldige is en wil hij dat alle Palestijnse vluchtelingen (ook de nakomelingen en dat is inmiddels 90%) kunnen terug keren zodat er een Joods 'vluchtelingenprobleem' ontstaat (ik neem ten minste aan dat de Palestijnen op hun oude plek willen wonen en Joden daarvoor moeten wijken). Of en op welke wijze de heer Van Agt het dan ontstane Joodse 'vluchtelingenproblematiek' wil oplossen, lezen we niet terug in het boek. In de gedachtewereld van Van Agt kan er alleen maar rechtvaardigheid komen voor Palestijnen. Niet voor Joden, want die zijn immers de schuldigen.

Hamas
Volgens Van Agt is Hamas een redelijke partner om mee te onderhandelen. Hij begrijpt niet dat de Westerse wereld en Israël niet met deze islamitische partij willen praten en het zelfs isoleren. Hamas is immers democratisch aan de macht gekomen via eerlijke verkiezingen en dus moet deze partij erkend worden. Nu zeggen democratische verkiezingen lang niet altijd alles wanneer duidelijk is dat een partij er extreme denkbeelden op na houdt. Zo werd Adolf Hitler destijds ook democratisch gekozen, maar stortte het Duitsland uiteindelijk in een wrede dictatuur. In recente opinieonderzoeken zien we nu ook dat de meerderheid van de Gaza bevolking niet meer op Hamas zou stemmen, maar of er ooit weer verkiezingen zullen komen is de vraag. Van Agt besteedt in zijn boek dan ook geen enkele aandacht aan het handvest van Hamas en de banden die het heeft met de Moslim Broederschap. Zo wordt de lezer niet duidelijk dat Hamas' ultieme doel is om een islamitische dictatuur op te richten. Er wordt in het handvest met geen woord gerept over een democratische staat waar alle burgers gelijk zijn. En kijken we naar het huidige Gaza dan zien we al dat daar geen Joden meer kunnen wonen. Dus wat stelt de heer Van Agt zich eigenlijk voor bij democratie als in Gaza al bij voorbaat Joden worden uitgesloten? Het zelfde geldt voor de Westbank. Palestijnen eisen het vertrek van alle Joden. Hoe kan er dan ooit een democratische staat ontstaan met gelijke rechten voor alle burgers? Bovendien worden in het handvest van de Hamas de Protocollen van de Wijzen van Zion aangehaald en de Joden van het starten van beide wereldoorlogen en de Franse Revolutie beschuldigd. Hamas leiders roepen geregeld dat Joden de afstammelingen van apen en varkens zijn en Allah ze heeft vervloekt, en onlangs noemde men de holocaust een 'zionistische mythe' en onderwijs waarin dit aan de orde komt een 'oorlogsmisdaad'. Moet Israël met een dergelijke club gaan praten? Waarover dan?

In zijn boek meldt Van Agt dat organisaties als Irgoen en de Stern-groep ook terreur uitoefenden en dat leiders van die bewegingen later gewoon in het parlement werden opgenomen en zelfs premier werden (Begin en Shamir). Dus waarom nu niet met Hamas onderhandelen? Allereerst zijn de aanslagen van Irgoen en Stern gepleegd in een periode dat het Joden bijna onmogelijk werd gemaakt om naar Palestina te vluchten terwijl ze met massamoord bedreigd werden in Europa. Bij de Palestijnen is van zo'n dreiging nimmer sprake geweest. Bovendien zijn er veel minder slachtoffers gevallen dan bij de terreur van Hamas. Ten tweede waren de organisaties Irgoen en Stern allang opgeheven voordat ze in het parlement kwamen. En ten derde hebben beide organisaties nimmer aanslagen gepleegd tijdens vredesonderhandelingen, want die waren er toen immers nog helemaal niet. Hamas heeft de mogelijkheid om te kiezen voor vredesonderhandelingen in plaats van geweld. In dit geval wil ik er nog op wijzen dat de IRA het geweld moest afzweren voordat er vredesonderhandelingen plaatsvonden. De internationale gemeenschap stelde deze eisen en de IRA hield zich daar aan. Hamas blijft juist zo aan haar standpunten vasthouden omdat een aantal bekende mensen, organisaties en ook landen vraagtekens bij de internationale eisen zetten en zonder voorwaarden wel met Hamas zijn gaan praten.

Van Agt vindt de voorwaarden die gesteld worden aan Hamas onredelijk: onthoudt u van geweld; erken Israël en ga akkoord met alle eerdere akkoorden die zijn gesloten. Wat is er onredelijk aan het onthouden van geweld? Dat is toch ook in het voordeel van de Palestijnen zelf? Kijk naar de Westbank waar momenteel meer rust is. Je ziet dat het gebied economisch opbloeit. Wat is er vervolgens onredelijk aan om Israël te erkennen? Zelfs al zijn de grenzen daarvan onduidelijk zoals Van Agt stelt, dan nog kan je de staat erkennen. Daarmee zou Hamas aangeven dat ze niet langer uit is op vernietiging van de staat. Op het moment dat dit gebeurt zal Israël Hamas ook erkennen net zoals met Fatach is gebeurd. Tot slot, wat is onredelijk aan het naleven van eerdere akkoorden? Van Agt zegt dat Israël dat zelf ook niet doet. Hij bedoelt hiermee waarschijnlijk dat Israël huizen bouwt op de Westbank terwijl dit bezet gebied is. In werkelijkheid is de status van de Westbank echter nog steeds niet bepaald. De Palestijnen hebben daar nooit een eigen land gehad en dus kan er geen sprake zijn van een Israëlische bezetting. Waarom mogen Palestijnen er wel bouwen en Joden niet? Ten tijde van de regering Bush was er een overeenkomst gesloten. "Het was een overeenkomst met een aantal principes of richtlijnen: er zouden geen nieuwe nederzettingen komen, er zouden geen aanmoedigingspremies (meer) komen voor mensen die naar de nederzettingen zouden willen verhuizen, nieuwbouw zou uitsluitend plaats vinden binnen de formele grenzen van bestaande nederzettingen en er zou geen onteigening van grond geschieden ten behoeve van de nederzettingen." (Interview met Elliott Abrams 27.6.09 inzake bouw in de nederzettingen. Destijds de onderadviseur van President Bush voor Veiligheidszaken)

Relatie Israël en Amerika
Kenmerkend voor het zwart maken van Israël is het schrijven van sterke verhalen over de vermeende macht van de Israël c.q. Joodse lobby in de Verenigde Staten. Van Agt doet daar graag aan mee. Vroeger beschuldigde men de Joden er altijd van veel macht te hebben in de wereld. Ze zouden de media controleren en de banken waarmee oorlogen gefinancierd werden. Berucht is het boekwerk de 'Protocollen van de Wijzen van Zion', waarin beweerd wordt dat de Joden de wereld leiden. Tegenwoordig beschuldigt men de Joden maar Israël ervan de macht te hebben in de wereld. Van Agt schrijft over een congres in Herzliya waar conservatieven vanuit de hele wereld bijeenkwamen om plannen te bespreken om de hele wereld te beheersen. Verder dicht hij de Israël lobby enorme macht toe, zelfs zo sterk dat Israël het beleid van de VS bepaalt (zoals de oorlog tegen Irak wat de VS begon onder druk van Israël, aldus Van Agt; vergelijk dit met de oude bewering dat Joodse bankieren oorlogen financierden. In werkelijkheid speelde olie een belangrijkere rol voor de VS).
Bovendien gaat hij totaal voorbij aan de christelijke achtergrond van de VS. Dat Amerika zo pro-Israël is geworden (vroeger was dit het niet zo), komt voornamelijk vanwege de vele evangelische christenen die in de VS wonen. Zij steunen Israël van harte en zij hebben grote invloed op de Amerikaanse politiek. Het aantal Joden in de VS is slechts gering (zo'n 6 miljoen) en hebben veel minder invloed dan Van Agt en de zijnen ons willen doen geloven. Bovendien zijn lang niet alle Joden in de VS pro-Israël.

Relatie Israël en de EU
Bijna lachwekkend is het hoofdstuk over de relatie tussen de EU en Israël. Van Agt vindt dat de EU voorwaarden moet stellen aan Israël om handel te drijven met de EU omdat Israël zich niet houdt aan de internationale regels. Waarom is dit bijna lachwekkend? Ten eerste omdat de EU de Palestijnen financiert terwijl in de Palestijnse gebieden nauwelijks mensenrechten worden gerespecteerd door zowel Hamas als Fatach. Als Van Agt vindt dat Israël op zijn vingers moet worden getikt, waarom dan de Palestijnen niet? Ten tweede drijft de EU handel met heel wat regimes waar men nog nooit gehoord heeft van het woord 'mensenrechten'. De EU zou uitermate schijnheilig zijn wanneer ze Israël zou boycotten terwijl ze ondertussen gewoon handel drijft met regimes als Iran en Syrië. Als de EU de mensenrechten zo hoog in het vaandel heeft staan dan zou ze eerst eens de hand in eigen boezem moeten steken alvorens Israël aan de schandpaal te nagelen. Bovendien doen een aantal EU-landen mee met de oorlog in Afghanistan. Worden daar niet regelmatig onschuldige burgers gedood?

De EU is overigens nu al bijzonder kritisch naar Israël toe en steunt een batterij aan pro-Palestijnse organisaties zoals Betselem, Al Haq, Breaking the Silence, ICAHD, etc. De EU staat zeer kritisch tegenover Israëls beleid en heeft al maatregelen genomen om bijvoorbeeld producten uit de nederzettingen van de gunstige handelstarieven onder het associatieverdrag uit te sluiten. Het zou de EU sieren als zij wat evenwichtiger zou zijn en ook de Palestijnen wat kritischer zou bejegenen, in plaats van nog meer voorwaarden aan Israël te stellen.

Racisme: Apartheid en antisemitisme
Wat regelmatig in het boek voorkomt zijn de termen antisemitisme en apartheid. Van Agt vindt het vreselijk beschuldigd te worden van antisemitisme, maar beschuldigt op zijn beurt Israël (en dus de Israëliërs) wel van apartheid. Kennelijk mag alleen hij bepalen wie een racist is: hij is geen racist (antisemiet) en Israël is wel racistisch (apartheidsbeleid). Van Agt verwijt Israël een apartheidsbeleid te voeren door zogenaamd de Palestijnen etnisch te zuiveren. Dat is de omgekeerde wereld. Het zijn juist de Palestijnen die alle Joden weg willen hebben uit de Westbank (in Gaza is dat al gelukt). De Palestijnen pleiten dus voor etnische zuivering. En de heer Van Agt ondersteunt de Palestijnen hierin van harte. Hier staat tegenover dat in Israël de Arabieren staatsburgers zijn en gekozen kunnen worden in het parlement.

Stopzetten van investeringen in bedrijven die zaken doen met Joodse nederzettingen
In zijn boek pleit Van Agt ook voor een stopzetting van investeringen in bedrijven die zaken doen met Joodse nederzettingen. Zo noemt hij Caterpillars die met bulldozers betrokken is bij de sloop van Palestijnse huizen. Het idee van een economische boycot is niet nieuw. Ook Zuid-Afrika werd er door getroffen. Maar het oproepen van een boycot is wel in strijd met de mensenrechten.
Nu zou een boycot van Joodse nederzettingen de Palestijnse economie extra hard treffen. Veel Palestijnen hebben namelijk werk in de nederzettingen. Het werkt dus averechts. Daarnaast klopt de logica van Van Agt en andere voorstanders van een boycot ook niet. Ze klagen steen en been dat het slecht gaat met de Palestijnse economie en houden Israël hiervoor verantwoordelijk omdat Palestijnen niet meer (of slechts mondjesmaat) in Israël kunnen werken sinds de intifada. Toen de Palestijnen er wel konden werken werd Israël echter veroordeeld omdat het slavenarbeiders (de Palestijnen) in dienst had. Dus in elke situatie krijgt Israël de schuld. Zou er een boycot komen van producten uit Joodse nederzettingen en de Palestijnse economie daar mede onder lijdt, dan is Van Agt weer de eerst om de beschuldigende vinger naar Israël te wijzen.
Wie voorstander is van een twee staten-oplossing zou juist tegen een boycot moeten zijn. Voor de opbouw van een Palestijnse staat is het noodzakelijk dat er goede economische banden bestaan tussen Israël en de Palestijnse gebieden. Zonder economische en politieke samenwerking met de Joodse staat is een Palestijnse Staat gedoemd te mislukken.

Van Agts passie voor de Palestijnse zaak
In één van de laatste hoofdstukken gaat Van Agt in op de vraag waarom hij zich voor de Palestijnen inzet en niet bijvoorbeeld voor andere verdrukte volkeren. Hij stelt dat dit met zijn afkomst te maken heeft. Vanwege zijn geloof heeft hij belangstelling voor het Heilige Land. Hij beweert dat er meer onheil is dan ooit. Met die opmerking geeft hij al aan dat hij niet goed op de hoogte is van de geschiedenis van het Heilige Land. Er zijn talloze oorlogen geweest. Vooral ten tijde van de kruistochten was er veel leed en dat duurde een paar eeuwen lang. Daarnaast gaat Van Agt totaal niet in op het uiteindelijke doel van de Palestijnse leiders, namelijk de stichting van een dictatuur. Het is uitermate vreemd dat een oud-premier van een democratisch land zich inzet voor de vorming van een nieuwe dictatuur. Hij beweert wel dat de Palestijnen een democratisch land willen waarin Palestijnen en Joden gelijk zijn, maar Gaza laat al een heel ander beeld zien. Ook willen de Palestijnen dat alle Joden uit de Westbank en Oost-Jeruzalem verdwijnen. Over wat voor democratie heeft Van Agt het dan eigenlijk? Van Agt klaagt tevens dat hij als persoon wordt aangevallen en dat zo de boodschap niet meer overkomt. Dit is werkelijk de omgekeerde wereld. Bij het lezen van dit boek merk ik op dat juist Van Agt personen aanvalt. Eén van die personen die hij zwart maakt is oud-premier Sharon. Hij laat geen gelegenheid onbenut om uit te halen naar Sharon die hij als een groot monster ziet. En in het al eerder besproken hoofdstuk over de Israël lobby haalt hij ook naar talloze (Joodse) personen uit die in zijn ogen niet deugen. Meneer Van Agt, 'Waarom maakt u zich druk over een splinter in het oog van uw broeder, terwijl u niet eens merkt dat in uw eigen oog een balk zit?' (Mattheüs 7:3)"

Hasbara
Zijn inzet voor de Palestijnen wordt mede ingegeven door zijn standpunt dat de Israëlische pr-machine geolied is en de Palestijnen nauwelijks pr bedrijven. Aan die onevenwichtigheid wil hij iets doen. Ik ben van mening dat de Palestijnen wel degelijk een pr-machine hebben, maar dat die gebaseerd is op het veinzen van boosheid en machteloosheid jegens de Joden. Bekend is het Al Dura schandaal waarin Israël jarenlang ten onrechte beschuldigd werd van het doodschieten van een Palestijnse jongen. Nader onderzoek wees uit dat dit nimmer het geval geweest kon zijn en dat de jongen doodgeschoten was door Palestijnen. Een ander recent voorbeeld is de zaak met de vermeende handel in Palestijnse organen door het IDF. Ook dat is nimmer hard gemaakt. De Palestijnse pr is dus bijzonder succesvol, en heeft tot resultaat dat het Palestijnse narratief zoals ook van Agt dat verkondigt momenteel dominant is. De media laten vaak juist veel meer Palestijnen aan het woord en focussen op Palestijns leed terwijl Israëls kant met veel meer afstand wordt gebracht. Van Agt lijkt nog 30 jaar geleden te leven toen er vooral aandacht en begrip was voor Israëls kant.

Hier staat tegenover de Israëlische hasbara die de haat van de Palestijnen juist aan de kaak stelt en die met gedegen materiaal komt. Eigenlijk gaat Van Agt met zijn schreeuw om aandacht voor de Palestijnen op dezelfde wijze te werk als de Palestijnen zelf, namelijk het veinzen van boosheid en machteloosheid jegens Israël.

De Gaza oorlog 2008-2009
Over de Gaza oorlog heeft de website Israel Facts al veel helderheid gegeven. Het heeft geen zin om daarbij in herhaling te treden. Toch wil ik daar nog twee punten aan toevoegen. Van Agt vraagt zich af waarom de Gaza-oorlog heeft plaatsgevonden? Hij meent dat er sprake is van Israëlische opzet bij het beginnen van deze oorlog. Om die bewering uit de wereld te helpen kan de lezer zich afvragen waarom Israël geen oorlog begon tegen de Westbank. Het antwoord moge duidelijk zijn: vanuit de Westbank werden geen raketten geschoten. Momenteel is het relatief rustig op de Westbank en dit leidt meteen tot een verbetering van de economische situatie. Wanneer het in Gaza rustig blijft kan het ook weer beter gaan met dit gebied. Het is ook in Israëls belang wanneer het de Palestijnen goed gaat. Daarnaast gaat Van Agt in op het buitenproportionele geweld van Israël. Daar kunnen twee dingen over gezegd worden. Allereerst heeft Israël in het verleden meerdere malen hele kleine acties uitgevoerd. Deze aanvallen kregen ook kritiek van hem (zie zijn boek). Dus de omvang van het Israëlische geweld is niet bepalend voor de kritiek. Van Agt wil gewoon helemaal NIET dat Israël iets terug doet tegen de raketbeschietingen. Hij wil dat Hamas gewoon ongestoord haar raketten kan afvuren. Hij denkt dat als Israël helemaal niets meer doet, alle gebieden teruggeeft en het liefst ophoudt te bestaan, de lieve vrede morgen uitbreekt. Ten tweede horen we de heer Van Agt nooit klagen over de overmacht van de westerse troepen in Afghanistan die tegen de slecht bewapende Taliban vechten. Moeten we soms een scheidsrechter laten optreden die van tevoren bepaalt dat iedereen evenveel wapens heeft? We kunnen dan gevoeglijk aannemen dat er eindeloos door gestreden zal worden en er veel meer onschuldige doden vallen. Natuurlijk wil Israël een overmacht hebben. Het wil immers niet eindeloos oorlog voeren. Stel je voor dat Israël met dezelfde slecht gerichte raketten van Hamas zou schieten, er zouden veel meer doden vallen. Met de high-tech wapens van Israël wordt het aantal slachtoffers tot een minimum beperkt. Jane's defence heeft aangegeven dat in deze oorlog het hoogste aantal precisie wapens ooit werd gebruikt. Geen enkel ander land had dit eerder op deze wijze gedaan.

Een binationale staat
Van Agt gelooft dat een binationale staat de enige oplossing is. Hij denkt dat daarin alle burgers gelijke rechten kunnen hebben. Maar hoe die staat er verder uit moet komen te zien, schrijft Van Agt niet. Hij noemt slechts namen van Arendt, Buber, Saïd, Burg, etc. die ook voorstander van zijn van een binationale staat. Zoals ik al eerder in deze recensie opmerkte getuigen de acties van de Palestijnen, namelijk geen Joden in Gaza, Westbank en Oost-Jeruzalem, er totaal niet van dat ze ooit met Joden in één land willen wonen. Dit werd overigens al eerder door de Britten onderzocht in de jaren 1920 door Shuckburgh/Peel. Zij kwamen tot de conclusie dat dit onmogelijk is vanwege de intolerantie van de Arabieren t.o.v. de Joden. Van Agt steunt de Palestijnen in hun streven om alle Joden uit zogenaamd Palestijns gebied te verwijderen. Hij spreekt zichzelf dus tegen. Bovendien is de wereld nog dermate antisemitisch dat het helemaal niet uitgesloten is dat er geen Jodenvervolgingen meer zullen plaatsvinden in de (nabije) toekomst. De Joden hebben dus gewoon een eigen staat nodig om vrij te kunnen leven. Overigens zijn er ook islamitische staten, dus waarom zou er niet één kleine Joodse staat mogen zijn?

Conclusie

Het enige positieve wat ik van het boek kan zeggen is dat het helder geschreven is, hoewel de thematische aanpak weer niet zo verhelderend werkt. Het ware beter geweest wanneer er meer chronologie was aangebracht.

Inhoudelijk gezien is het boek natuurlijk een regelrechte ramp. Ik geloof totaal niet dat Van Agt werkelijk begaan is met het lot van de Palestijnen. Er zijn andere manieren denkbaar om de Palestijnen te steunen zonder daarbij Israël in een kwaad daglicht te plaatsen. Van een democraat en jurist als Van Agt mag je toch verwachten dat hij meer in zijn mars heeft dan alleen het verkondigen van haat tegen Israël (of toch niet?). Ik zie ook totaal geen meerwaarde van het boek. Alle bekende anti-Israëlische retoriek is door hem opnieuw uit de kast getrokken en alleen in een iets andere vorm gegoten. Ongetwijfeld zal het boek aardig wat publiciteit opleveren en er zullen ook wel redelijk veel exemplaren van verkocht worden. Maar dat heeft meer met de naamsbekendheid van Van Agt te maken en de gelikte publiciteitscampagne die rondom het uitgeven van het boek is gemaakt, dan met de inhoud.

• Meer boeken in mijn special: Recensies boeken Israël/Midden-Oosten (deel II).
• Meer over Dries van Agt is te lezen in mijn special Website Dries Van Agt.nl: verdraaide feiten over Israël.