Boekrecensie: Oeroeg – Hella S. Haasse (Nederland leest)

In 2009 gaf 'Nederland leest' (Stichting CPNB) het boekenweekgeschenk uit 1948, Oeroeg van Hella S. Haasse, nogmaals uit. Geen slechte keuze. Het boek beschrijft de overgang van Nederlands Indië naar Indonesië, het einde van het Nederlandse koloniale tijdperk in dat land. De Nederlandse hoofdpersoon had een vriend met de naam Oeroeg. Maar deze vriendschap hield op bij het einde van het koloniale tijdperk.

Gegevens

• titel: Oeroeg
• auteur: Hella S. Haasse
• jaar: 1948 (2009)
• uitgeverij: Em. Querido’s Uitgeverij B.V.

Inhoud boek 'Oeroeg'

De inhoud van het boek gaat over de vriendschap tussen een Javaanse en Nederlandse jongen. De Nederlandse jongen is de ik-figuur en via hem ervaart de lezer de koloniale verhoudingen. Voor hem is Oeroeg een normale vriend, maar Oeroeg ziet zichzelf als ondergeschikte. Dat komt precies overeen met de verhoudingen in het land: de Nederlanders als bestuurders en de Indonesiërs die onderaan de trap staan. De laatste genoten niet hetzelfde onderwijs en hadden minder rechten. Oeroeg is het duidelijk bewijs van dit slachtofferschap. De Nederlandse ik-figuur komt hier echter pas laat achter wanneer hij na de WOII terugkeert als soldaat in Indonesië. De Nederlanders proberen de orde te herstellen in 'hun' land, maar de Indonesiërs komen tegen de Nederlanders in verzet die niets meer in het land te zoeken hebben. Dan komt hij oog in oog te staan met Oeroeg die vrijheidsstrijder is geworden. Of is het iemand die op Oeroeg lijkt?

Mening Etsel over het boek 'Oeroeg'

blindheid voor onderdrukking
Het knappe van dit boek is de blindheid waarmee de ik-figuur leeft wordt beschreven. Hij heeft lange tijd niet in de gaten dat Oeroeg eigenlijk anders is dan hij. Als kind heb je natuurlijk zoiets ook niet echt in de gaten. Je ziet elkaar als gelijkwaardig en houd je niet met politiek bezig. Een vriend is een vriend. Maar toch, Oeroeg voelt de ondergeschiktheid wel. Haasse heeft dus willen uitdrukken dat je pas de ongelijkheid merkt als je zelf gediscrimineerd wordt. Wat voor mij vervolgens dan het meest in het oog springt is het feit dat de hoofdpersoon in Nederland de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt en weet wat het is om onderdrukt te worden. Waarom had hij dan daarna niet meer begrip op kunnen brengen voor Oeroeg en diens strijd voor vrijheid?

vriendschap
Omdat we alleen de gevoelens van de hoofdpersoon kunnen lezen, weten we niet hoe Oeroeg de vriendschap al die tijd heeft ervaren. Was het slechts een gespeelde vriendschap omdat hij zich onderdanig voelde? Of was de vriendschap echt, maar hebben de nationalistische gevoelens daar een abrupt einde aangemaakt?

Nederlands koloniaal verleden
Moet de Nederlander zich overigens anno 2009 schamen voor haar koloniale verleden? Gedeeltelijk wel. Er zullen best positieve dingen zijn gebeurd in Nederlands-Indië onder Nederlands bestuur, maar de manier waarop inlanders als tweederangs burgers werden behandeld verdient geen schoonheidsprijs. Daarbij dient echter te worden opgemerkt dat het na de kolonisatie van Nederlands-Indië ook niet altijd goed is gegaan in Indonesië. Zo was president Soekarno een autoritaire leider. Er werden tussen de 500.000 en 1 miljoen mensen gedood tijdens zijn bewind. Einde aan kolonisatie betekent dus niet automatisch dat de inheemse bevolking in vrijheid kan leven.

eenvoudig taalgebruik
Het boek is in mooie eenvoudige zinnen geschreven. Je proeft de sfeer van Indonesië, hoewel ik zelf nooit in het land ben geweest. Toch weet de schrijfster de omgeving zo goed te omschrijven dat je ook zonder er geweest te zijn er een goede voorstelling van kan maken. Daarbij dient natuurlijk wel opgemerkt te worden dat het boek uit 1948 dateert en er ondertussen in Indonesië natuurlijk ook al weer heel wat is veranderd en gemoderniseerd.