Boekrecensie: De pupil - Harry Mulisch

De pupil is een novelle van Harry Mulisch. Het gaat over de literaire schrijverschap van een 18 jarige Nederlander in Italië. Hij werkt aanvankelijk als pompbediende in Rome maar later voor Mme Sasserath, de weduwe van de uitvinder van de veiligheidsspeld, die aan slapeloosheid lijdt. De Nederlander weet daar een oplossing voor. Ze beloont hem met een stoeltjesrit op de Vesuvius. Hij komt er tegenliggers tegen die hem bekend voorkomen, maar niet weet wie ze zijn. Zestig jaar later weet hij het.

Gegevens

• titel: De pupil
• auteur: Harry Mulisch:
• jaar: 1987
• uitgeverij: De Bezige Bij
• ISBN:90-234-0122-0

Inhoud boek 'De pupil'

De ik-figuur (de pupil) is uit Nederland weggevlucht na het beëindigen van de Tweede Wereldoorlog. Hij gaat aanvankelijk als pompbediende werken in Rome. Niet veel later gaat hij voor Mme Sasserath werken op het eiland Capri. Hier kan hij zich volledig toewijden aan zijn schrijverij. Dat lukt aanvankelijk niet goed. Maar dan krijgt Mme Sasserath last van slapeloosheid. Haar dokter zegt: "Wie niet slapen kan, kan niet dromen." De ik-figuur komt met een ander oplossing: ze sliep niet omdat ze niet kon dromen. Hij adviseert haar een droom op te halen uit haar gedachte. Toevallig had ze in het verleden een droom opgeschreven en gaat die nu lezen. Daarna valt ze in slaap. Mme Sasserath wil haar pupil belonen. Ze nodigt hem uit naar een kabelbaan te komen die ze heeft laten maken op de Vesuvius. Deze is in de vorm van een veiligheidsspeld ter nagedachtenis aan haar overleden echtgenoot die de veiligheidsspeld heeft uitgevonden. De pupil en Mme Sasserath maken samen de openingsrit. Uit de mist doemen tegenliggers op. De pupil komt hen bekend voor, maar weet niet wie ze zijn. Plotseling is Mme Sasserath verdwenen. Hij kan haar niet terugvinden. Beneden houdt hij een toespraak om de mensen gerust te stellen. Hij rijdt met de dokter mee naar huis en denkt aan de mysterieuze tegenliggers. Pas op zestigjarige leeftijd weet hij wie ze zijn: de figuren die in zijn romans voorkomen die hij heeft leren kennen. Het was de beloning van Mme Sasserath bij wie de pupil het schrijven heeft geleerd. De pupil verwijst ook naar het deel van het oog die hij als schrijver goed moet gebruiken om zijn wereld om hem heen goed te kunnen beschrijven.

Mening Etsel over het boek 'De pupil'

Dit is een zeer origineel boek over het ontstaan van het schrijverschap van de ik-figuur (Harry Mulisch zelf?). Hij geeft aan aanvankelijk moeite te hebben gehad met het schrijven, maar door de beloning van Mme Sasserath is het uit eindelijk toch goed gekomen. Mooi is de beschrijving van de tegenliggers die uit de mist te voorschijn komen en die hem eigenlijk al bekend voorkomen, maar pas later weet wie het echt zijn. Het idee van zijn romanfiguren had hij dus al vroeg in zijn hoofd zitten, maar hoe ze precies eruit zouden komen te zien werd pas tijdens het schrijven echt duidelijk. Dit verwijst ook naar het motto van het boek: “De grootste kunstenaar kan niets verzinnen dat niet vooraf al in steen bestaat, maar als zijn hand niet met zijn geest meegaat zal hij het nooit van 't ruwe marmer winnen.” (Michelangelo)

Wonderbaarlijk is natuurlijk de verdwijning van Mme Saserath die nooit meer is teruggevonden. Mijn interpretatie daarvan is de volgende. Mme Sasserath is een fantasiefiguur die niet echt bestaat alleen in de geest van de pupil. Zij is het ruwe marmer dat later vervangen wordt door de nieuwe fantasiefiguren (de tegenliggers) die in zijn boeken voorkomen. De hand van de schrijver is dus meegegaan met zijn geest. Overigens slaapt Mme Sasserath in de stoeltjes lift en droomt dus ook. Maar in feite is het de ik-figuur die op het eind droomt c.q. fantaseert in dit magisch realistisch verhaal.

Meer informatie in onze special: Joodse schrijvers: boeken van Harry Mulisch