Boekrecensie: Duel - Joost Zwagerman (boekenweek 2010)

Het boekenweekgeschenk 2010 heet 'Duel' en is geschreven door één van Nederlands beste auteurs, Joost Zwagerman. Het boek gaat over de hedendaagse beeldende kunst waarbij vragen aan de orde komen over authenticiteit, ervaring en het beleven van kunst. Zwagerman schrijft met kennis van zaken en veel liefde over de kunst waarbij hij de ontwikkelingen die plaatsvinden binnen de kunstwereld in zijn greep heeft.

Gegevens

• titel: Duel
• auteur: Joost Zwagerman
• jaar: 2010 (boekenweek geschenk)
• uitgeverij: De Stichting CPNB
• ISBN: 9789059651043

Inhoud van 'Duel'

Het verhaal begint in het Hollands Museum. Deze is op last van de brandweer gesloten. De directeur, Jelmer Verhooff, is gaan wonen in de Nieuwe Vleugel van het museum om kraken te voorkomen. Hij overdenkt daar zijn bevoorrechte positie als directeur op 40-jarige leeftijd. Maar hij zal diep vallen met een harde klap. Duel is de laatste tentoonstelling voordat het museum voor jaren ter renovatie dichtgaat. Tijdens die tentoonstelling is het werk te zien van Emma Duiker. Ze maakt kopieën van hedendaagse meesters en haar schilderijen zijn nauwelijks van echt te onderscheiden. Ze legt dit proces vast op video en foto. Voor deze tentoonstelling heeft ze Unititled No. 18 van Mark Rothko gekopieerd. Na de tentoonstelling is de kopie van de Rothko in het depot belandt en het origineel blijkt spoorloos te zijn. Emma Duiker heeft aan het schilderij een extra dimensie toegevoegd om het schilderij tot leven te wekken. Ze wil het schilderij terugbrengen naar de mensen en het bevrijden van de kunstmatige wereld van het museum waar veel schilderijen in depots terechtkomen en niet meer door het grote publiek bewonderd kunnen worden en het grote geld. De Rothko gaat over de hele wereld: Boedapest, Praag, Gdansk. Verhooff probeert het schilderij, dat ondertussen gestolen is, terug te krijgen en reist daarvoor naar Slovenië. Maar zelfs nadat het schilderij gevonden is loopt het nog mis (aangetast door de zon en de koude, een scheur). Ter afronding, reparatie van het origineel duurt te lang, koopt Jelmer Verhooff het kopie van Emma Duiker voor het bedrag van een euro.

Mening Etsel over 'Duel'

De protestactie van Emma Duiker om een schilderij, dat anders in een depot belandt en dus niet meer zichtbaar is voor het publiek, te verwisselen met een door haar gemaakte kopie, is een groot succes. Maar voor Verhooff is het een ramp. Het dreigt een bres te slaan in de reputatie van zijn naam. Hij moet steeds weer leugens verzinnen en zakt zo verder weg in het moeras. Alles wordt in dit boek tegen het licht gehouden: de elite die zogenaamd kunstminnend is, de culturele ambtenarij, de media, de restaurators, etc.

Het boek is origineel. Het geeft een goede, ietwat ironische kijk in de kunstwereld. Zelf ben ik helemaal niet zo thuis in de wereld van de kunst, maar wat ik er over hoor en zie in de media, vooral de belachelijk hoge bedragen die worden geboden voor schilderijen zodat deze in privé collecties belanden en niet meer te bewonderen zijn in het museum, doet me toch altijd een beetje sceptisch denken over deze wereld. Geld lijkt een belangrijkere rol te spelen dan het kunstwerk zelf. In dat opzicht is het ook geniaal gekozen dat Emma Duiker uiteindelijk haar kopie voor slechts één euro verkoopt aan Jelmer Verhooff, terwijl ze er enorm in geïnvesteerd heeft.

In dit verhaal is de ironie dat Verhooff achter een schilderij aangaat dat in het depot thuishoort. Niemand zal het schilderij missen: of het nu zoek is of dat het in het depot zit. De vraag is dus wat voor waarde een origineel doek heeft wanneer het niet continue ergens (desnoods steeds weer op verschillende plekken) tentoongesteld wordt.

Onbewust heb ik tijdens het lezen van dit boek gedacht aan een film van Mr. Bean (The Ultimate Disaster Movie) die als bewaker in een museum in Engeland plotseling in de VS aangezien wordt als een groot kunstkenner. Wanneer alles misgaat met het schilderij en het doek beschadigd raakt komt hij tot een geniale oplossing: een poster. Zo bont heeft Joost Zwagerman het echter in zijn boek niet gemaakt.

Een leuk boekenweek geschenk en het boek zal vast door veel scholieren op de boekenlijst geplaatst worden.