Boekrecensie: Angst vreet de ziel op - David Grossman

Het boek Angst vreet de ziel op (2003) van David Grossman gaat over de invloed van de zelfmoordaanslagen op de Israëlische ziel en de Israëlische vergeldingsacties op de Palestijnse ziel. Het is een verzameling van artikelen die eerder in verschillende kranten zijn gepubliceerd. Hoewel Grossman een linkse schrijver is en niets moet hebben van de Israëlische aanwezigheid in Judea en Samaria (Westbank), is het boek aardig objectief beschreven.

Gegevens

• Auteur: David Grossman
• Titel: Angst vreet de ziel op
• ISBN: 90 5936 027 3
• Uitgeverij: Cossee bv, Amsterdam
• Jaar: 2003

De auteur

David Grossman (1954) is één van Israëls bekendste schrijvers. Hij heeft naam gemaakt met romans als De Stem van Tamar en De uitvinder van geheimen. Ook heeft hij non-fictie boeken geschreven zoals Over de Grens (Palestijns-Israëlisch conflict) en Vriend of vijand (Israëlische Arabieren).

Inhoud van het boek: Angst vreet de ziel op

In de non-fictie boeken toont Grossman een grote kennis van het Palestijns-Israëlisch conflict. Hij is prominent lid van de Vrede Nu-beweging, de Israëlische vredesorganisatie die afwil van de veroverde gebieden van ná 1967. Het boek Angst vreet de ziel op is geschreven vóór de oprichting van het veiligheidshek, toen Israël nog dagelijks wordt getroffen door zelfmoordaanslagen.

Oslo Akkoorden
Het boek begint met de ondertekening van de Oslo Akkoorden in 1993 en de terugkeer van Arafat in de Gaza-strook. Grossman is positief. Hij is er van overtuigd dat als Israël bereid is de Palestijnen het zelfbeschikkingsrecht te geven, dat het er zelf ook bij zal winnen. Maar dan gebeurt het. De moord op Rabin door een religieuze jood. Nu is vrede meer dan ooit nodig meent Grossman, die ziet dat zijn land intern verdeeld raakt. Hij roept de religieuze joden op weer dezelfde hoogte te bereiken als in de perioden van de Misjna en de Talmoed, in plaats van politieke fanatici te zijn. Er volgen Palestijnse zelfmoordaanslagen. Grossman heeft het moeilijk. Toch pleit hij niet voor wraak. Als de paus in Israël komt lijkt een week lang een sfeer van verzoening. Als niet-religieuze jood bedankt Grossman de paus hiervoor.

Camp David
Teleurgesteld is Grossman over het mislukken van de onderhandelingen tussen Barak en Arafat. Wie is de schuldige. Beiden. Maar vooral Arafat die het genereuze aanbod van Barak afslaat. Eén van de Palestijnse eisen tijdens Camp David is het recht op terugkeer van Palestijnse vluchtelingen. De auteur vindt dit een onmogelijke eis. Het is te gevaarlijk. Waar moeten de joden naar toe als de Palestijnen terugkeren? Bovendien heeft Israël zelf ook Nabloes en Jericho afgestaan (en inmiddels ook Gaza), ondanks de joods historische rechten op deze plaatsen.

Tweede Intifada
De Tweede Intifada (Palestijnse opstand) breekt uit. Tijdens twee jaar intifada komen bij 14.280 aanslagen meer dan 625 Israëli's om. Ongeveer 1.370 Palestijnen worden door het Israëlische leger gedood. Grossman beschrijft goed de angst die er onder de Israëlische bevolking leeft. Hij heeft commentaar op het harde ingrijpen van het leger tegen de Palestijnen tijdens de regeerperiode van Netanjahoe, Barak en vooral Sharon. Dit leidt volgens hem alleen maar tot meer terreur. Er is sprake van een vicieuze cirkel.

Mening Etsel over het boek 'Angst vreet de ziel op'

Ik schreef al dat dit boek is geschreven vóór de oprichting van het veiligheidshek. Dit hek, dat door tegenstanders apartheidsmuur wordt genoemd, zorgt er wél voor dat de aanslagen afnemen. De Tweede Intifada is voorbij, Gaza is door de Israëli's verlaten en de Palestijnen zijn onderling slaags geraakt. Grossman voorspelt dit laatste al in zijn boek. Maar Israël hoeft zich niet in de handen te wrijven, want uiteindelijk heeft het belang bij een sterke en veerkrachtige Palestijnse samenleving dat een stabiele vredesovereenkomst kan sluiten..

Angst vreet de ziel op geeft een goed beeld van de vicieuze cirkel van geweld waarin Israëli's en Palestijnen al jaren verkeren. Het is een weinig opbeurend boek. De wanhoop spat van de bladzijden af en de auteur beschrijft indringend waarom deze oorlog door geen van beide partijen gewonnen kan worden.

Hoewel Grossman een linkse schrijver is en niets moet hebben van de Israëlische aanwezigheid in Judea en Samaria (Westbank), is het boek aardig objectief beschreven. Hij gaat niet helemaal mee met de eisen van de Palestijnen. Hij uit ook kritiek op hen. De zelfmoordaanslagen vindt hij verwerpelijk. Maar verder dan de hoop op beëindiging van het geweld en voortzetten van vredesonderhandelingen komt de auteur niet. Hij voelt zich duidelijk machteloos.

Inmiddels heeft Grossman een zoon (Uri) verloren tijdens de Tweede Libanonoorlog in 2006. Dit keer komt het geweld van een ander front, namelijk Libanon waar Hezbollah-strijders in gevecht zijn met de Israëlische strijdkrachten. De angst om de dood heeft nu ook Grossman zelf direct getroffen.

• Meer boekrecensies zijn te lezen in mijn special Recensies boeken Israël/Midden-Oosten.
• Meer over het Midden-Oosten is te lezen in mijn special Het Midden-Oostenconflict.