Wat maakt The Lord of the Rings zo bijzonder?

Gekozen tot hét boek van de twintigste eeuw mag 'The Lord of the Rings' zich, mede door het succes van de verfilming door Peter Jackson, nog steeds in een ongekende belangstelling verheugen. Maar waarom? Wat maakt dit boek zo bijzonder?

Innerlijke consistentie

Een eerste reden waarom de LOTR zo succesvol is, is zijn grote inwendige consistentie. Dit komt voor een groot deel omdat het eigenlijk een bijprodukt is van zijn veel grotere arbeid aan de Silmarillion. Daardoor heeft alles zijn plaats, alles is doordacht en je vindt er geen noodsprongen om een oplossing voor een probleem te realiseren.

Historische diepte

Dat brengt ons meteen bij de tweede reden die vaak gegeven wordt voor het succes: het historisch perspectief. Doordat het werk aan de Silmarillion in veel van zijn fasen voorafging aan de creatie van de LOTR, kon Tolkien het verhaal plaatsen tegen het perspectief van duizenden jaren geschiedenis. En in zekere zin is het ook het sluitstuk op die geschiedenis, want met Sauron wordt de laatste uiting van Morgoths macht in deze wereld verslagen. Tevens is het de laatste grote daad waarin de elven (en nog maar zijdelings) betrokken zijn: Nu begon de Vierde Era, de Era van de mensen. En daar ligt een heel stuk tragiek, de tragiek van Galadriel en Elrond en Arwen Evenstar.

Personages

Maar een belangrijk deel van de aantrekkelijkheid van de LOTR wordt veroorzaakt door het gekozen perspectief. Het hele verhaal wordt gezien door de ogen van de hobbits. Dat relativeert de grootheid van mensen als Gandalf, Aragorn en Denethor, die in veel opzichten 'larger than life' zijn en bovendien voegt dat een menselijk stuk humor toe. De hobbits zijn meer onze maat, terwijl iemand als Aragorn 'te groot' is. De hobbits bieden ons een kijk op maat op een wereld van grootse daden. Het hele verhaal is daardoor veel menselijker geworden, veel acceptabeler dan wanneer het vanuit het perspectief van Gandalf of Aragorn verteld zou zijn.

Maar ook de karakters zelf zijn zo ontzettend boeiend. De innerlijke strijd van Frodo en Sam, de confrontatie van de jeugdige onstuimigheid van Merry en Pippin met de realiteiten van het leven. Aan het eind van het verhaal - als ze terugkomen in de Shire - zijn ze alle vier en alle vier op hun eigen manier, enorm gegroeid en in staat om de problemen die thuis zijn ontstaan het hoofd te bieden.

Ten diepste

Maar ten diepste denk ik dat de LOTR zo krachtig is, omdat het niet in de eerste plaats een boek is over grote daden, over grote en machtige helden. Het is - naar mijn nederige overtuiging - in de eerste plaats een boek over vergeving en bekering. Frodo's missie zou nooit goed afgelopen zijn als Sam zijn zin had gekregen en Gollum was gedood (wat ook Frodo's eigen eerste reactie was toen hij hoorde dat hij nog leefde). Want Frodo faalde op het moment dat het erop aankwam. Hij was bezweken aan de verleiding van de Ring en eiste hem op in de spleten van Mount Doom. Het was Gollums hebzucht die er tenslotte voor zorgde dat de Ring toch in het vuur terecht kwam.

Tegen de tijd dat Frodo en Sam op Gollum stuitten, had Frodo al zoveel geleerd over de lijdensweg die Gollum gegaan was toen die de Ring droeg, dat hij hem kon begrijpen. Daarom wilde hij Gollum in de gelegenheid stellen om tot inkeer te komen en het goede te doen. Uiteindelijk won het kwaad, maar tegen die tijd had ook Gollum voor mij menselijke proporties gekregen en voelde ik medelijden met hem.

Zelfs Saruman biedt Frodo vergeving aan wanneer zijn legertje in de Shire uit elkaar geslagen is en hij Sam niet toestaat hem te doden. 'You have grown, Halfling,' zegt Saruman dan. 'You are wise, and cruel. You have robbed my revenge of sweetness, and now I must go hence in bitterness, in debt to your mercy.' Saruman wil niet vergeven worden. Ook Wormtongue biedt hij vergeving en rust, zelfs als hij Saruman vermoord heeft, had Frodo hem willen sparen. Op dat moment had ik zelfs met Wormtongue medelijden, werd hij menselijk. En dat vind ik ontzettend knap! © 2007 - 2010 Bbuitendijk, gepubliceerd in Recensies (Kunst en Cultuur) op 16-10-2007, laatst gewijzigd op 24-12-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Bbuitendijk is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Film: the Hobbit: Na het uitkomen van the Return of the King in de december van 2003 was het enkele jaren stil rond Tolkien en zijn meesterwerken, maar nu aangekondigd is dat ook the Hobbit zeer snel verfilm…
• Tolkien, postuum: Na de dood van de befaamde schrijver Tolkien, kwam er een grote hoeveelheid materiaal naar boven dat handgeschreven op losse vellen genoteerd was. Het was een hele klus om al deze aantekeni…
• Tolkien, biografie: Nog geen 5 jaar geleden werd zijn meest beroemde boek verfilmd, The Lord of the Rings. Een ware rage en iedereen heeft ongetwijfeld van deze prachtige verfilming gehoord. Tolkien heeft he…
• Fantasy: Wat is het?: Fantasy is tegenwoordig 'in'. Het begrip was vijftig jaar geleden onbekend (tenminste als literair genre), maar nu tref je het overal aan, ook in de boekenclubs. Maar wat is het nu eige…
• Lord of the Rings: De ringen zijn gewoon verkrijgbaar!: Wie kent de films niet? De drie Lord of the Rings films die zo’n gigantisch succes werden? Deze prachtige fantasy films zijn niet meer weg te denken ui…