Verwantschap tussen talen

Het is beslist niet altijd mogelijk de verwantschap tussen de verschillende talen op het eerste oog vast te stellen. Bij vergelijking tussen het Nederlandse 'komen' met het Engelse 'to come' en het Duitse 'kommen' blijkt de verwantschap tussen deze talen. In dit eerste artikel van deze special zal blijken dat de meeste Europese talen op de een of andere manier verwant zijn aan elkaar en gerekend worden tot de grote groep van de Indo-Europese taalfamilie.

Romaanse talen

Door nauwkeurige onderzoekingen kan worden vastgesteld dat het Nederlands ook verwant is met talen waarmee het niet zulke opvallende overeenkomsten vertoont. Wat Europa betreft was de wetenschap in staat deze familierelaties met grote nauwkeurigheid te analyseren. Immers op grond van vele moeizaam verzamelde woorden en zinspatronen en na bestudering van de historische omzwervingen van verschillende volkeren kwamen de geleerden tot de conclusie dat het Latijn de moedertaal was van Frans, Italiaans, Spaans, Portugees en Roemeens. Zij zijn allemaal varianten en ontwikkelingen van het Latijn.

Door de geschiedenis wordt dit bevestigd, want al deze zgn. 'Romaanse talen' worden gesproken in vroeger door de Latijnsprekende Romeinen gekoloniseerde gebieden. Bovendien had men hier de beschikking over Latijnse geschriften uit de late Oudheid en vroege Middeleeuwen. Daarin kon men de ontwikkeling van Latijnse constructies tot die der Romaanse talen bijna op de voet volgen. Zo vond men in het Laatlatijn naast de voltooid tegenwoordige tijd amavi "ik heb bemind' ook amatum habeo, wat in het Frans geworden is tot 'j'ai aimé', en hetzelfde geldt vor de vervanging van naamvallen door constructies met voorzetsels.

Germaanse talen

Dezelfde betrekkingen bleken te bestaan tussen Duits, Engels, Nederlands, Zweeds, Deens, Noors en IJslands; allemaal gebaseerd op het Oud-Germaans. De Germaanse talen hadden vele woorden die een verwantschap met het Latijn deden vermoeden: in het Nederlands bijv. moeder-mater, vader-pater, tand-dent, nieuw-novus. Bovendien bestond er overeenkomst in grammaticale bijzonderheden: de vorming van het meervoud, de persoonsuitgangen van het werkwoord, de onregelmatigheid van het hulpwerkwoord 'zijn' enz. Zo kwam men tot een hypothetische moedertaal waar de Germaanse en de Romaanse talen van afgeleid waren. Een gemeenschappelijke oorsprong dus.

Op dezelfde manier werd ook ontdekt dat er verwantschap bestaat tussen Germaans, Latijn en de Slavische talen: vergelijk b.v. het Russische 'mat', het Latijnse 'mater'' = moeder; Russisch 'nos', Latijn 'nasus' = neus. Die verwantschap bracht de geleerden tot de gedachte aan een hypothetische moedertaal voor het Slavisch (Russisch, Pools enz.), het Germaans en het Latijn.

Indo-Europese taalfamilie

Verder bestaat er verwantschap tussen het vroeger in Indië (nu: India) gesproken Sanskriet en anderzijds de Romaanse, Germaanse en Salavische talen. Deze hele groep kreeg de naam Indo-Europese taalfamilie. Behalve de al genoemde in Europa gesproken talen behoren ook verschillende talen uit Indië en Perzië (nu: Iran) tot deze familie. De oudste taal uit deze groep is het Hettitisch, dat reeds kort na 2000 v. Chr. in Klein-Azië (nu: Turkije) gesproken werd.

De verwantschap tussen deze talen is het meest opvallend bij benamingen voor getallen en familieverhoudingen, die immers voor een gemeenschap erg belangrijke begrippen aanduiden (zie tabel).

Sanskriet	bhratr	trayas
Grieks	phratèr	tria
Latijn	frater	tres
Russisch	braht	tri
Nederlands	broeder	drie
Frans	frère	trois
Italiaans	fratello	tre

In het volgende artikel worden de taalfamilies in de rest van de wereld globaal besproken. © 2007 - 2009 Staal, gepubliceerd in Taal (Kunst en Cultuur) op 13-12-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Staal is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• De geschiedenis van de Engelse taal: Het Engels is een van de meest gesproken talen ter wereld, niet alleen als moedertaal maar ook als communicatietaal tussen mensen met een andere moedertaal (linga franca)…
• Sanskriet, de Indo-europese moedertaal: Zoals het Latijn vroeger de cultuurtaal van Europa was, zo is nog steeds het Sanskriet (soms gespeld Sanskrit) de cultuurtaal van India.
• Taalfamilies wereldwijd: In het eerste artikel is de grote Indo-Europese taalfamilie beschreven. Maar er zijn nog vele taalfamilies op onze aardbol waarbij de eerste indruk bestaat dat de onze het meest verb…
• Europese volkeren; algemene informatie: Europa bestaat al sinds de grijze oudheid uit vele volkeren en heeft een grote aantrekkingskracht uitgeoefend. In dit artikel vindt u algemene informatie over Europese…
• Heilige of sacrale talen: Heilige talen of sacrale talen, worden wel eens genoemd in tegenstelling tot de profane of niet-heilige talen. Is er een reden voor deze dichotomie? Wat maakt een taal tot sacraal o…