Menselijke klanken: klinkers

Mensen kunnen allerlei verschillende klanken produceren met hun longen, stembanden, luchtwegen, mond, tong en lippen. Het International Phonetic Alphabet (IPA) biedt een gestandaardiseerde manier om menselijke klanken te classificeren. Hieronder volgt een overzicht van de klinkers zoals IPA deze aangeeft.

Het belangrijkst in de classificatie van klinkers is de indeling van de ruimte in de mond. Net als bij de medeklinkers betreft het hier een driedeling: openheid, locatie van de tong en lipronding.

Openheid

Openheid verwijst naar hoe ver de mond open is tijdens de klank. IPA kent zeven stappen van gesloten naar open.

Openheid	Voorbeeld
Gesloten	ie als in zien
Bijna gesloten	i als in zin
Gesloten midden	eu als in deuk
Midden	e als in spade
Open midden	è als in scène
Bijna open	a als in Engels bad
Open	a als in vaak

Locatie

Locatie verwijst naar hoe ver naar voren dan wel naar achteren de tong is tijdens de klank. In de tabel bij “Openheid” zijn alle voorbeelden voorin of centraal. IPA kent in total vijf stappen van voorin naar achterin

Locatie	Voorbeeld
Voor	ie als in zien
Bijna voor	i als in zin
Centraal	e als in spade
Bijna achter	oo als in Engels hook
Achter	o als in bot

Lipronding

Behalve locatie en openheid speelt ook de ronding van de lippen een rol. Dit is een simpele tweedeling: gerond of niet. Bij ongeronde klinkers worden de mondhoeken naar achteren getrokekken. In onderstaande tabel staan enkele klanken die alleen verschillen op dit aspect.

Openheid	Locatie	Voorbeeld gerond	Voorbeeld ongerond
Gesloten	Voor	uu als in vuur	ie als in zien
Gesloten midden	Voor	eu als in deuk	ee als pees
Open midden	Voor	eu als in Frans jeune	è als in scène
Open midden	Achter	u als in Engels plus	o als in bot

Conclusie

Klinkers worden geclassificeerd aan de hand van drie kenmerken: openheid, locatie en lipronding. In totaal kent IPA aparte symbolen voor 28 verschillende klinkers. Uiteraard vallen klanken niet altijd precies hierbinnen, dus zijn er speciale markeringen voor verhoogde, verlaagde, gecentraliseerde, rondere en minder ronde klanken.

Lees meer over taal in mijn Special: Taalwetenschap © 2008 - 2010 Jantrao, gepubliceerd in Taal (Kunst en Cultuur) op 31-03-2008, laatst gewijzigd op 15-04-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Jantrao is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Wat is fonetiek?: Fonetiek is een onderdeel van taalkunde dat bestudeert hoe taal klinkt, oftewel de uitspraak van taal. Wat spelling is voor de geschreven tekst, hoe ziet het woord eruit, is fonetiek voor d…
• Een tweede taal leren op latere leeftijd: We zijn allemaal bekend met accenten van tweedetaalleerders, ofwel van onszelf, ofwel van leerders van het Nederlanders. Ook de grammatica van andere talen levert pr…
• De uitspraak van het Engels: Wij Nederlands zijn goed in talen – althans, dat zeggen buitenlanders tegen ons. We spreken buitenlanders direct aan in hun eigen taal, met wisselend succes: vooral het Engels wo…
• Uitspraak Hongaarse woorden: Ooit wel ‘es in Hongarije geweest op vakantie? En…iets begrepen van de taal? Waarschijnlijk niet want het lijkt werkelijk op geen enkele taal die wij Nederlanders op school leren…
• Taalkundige begrippen: Taal we komen er dagelijks mee in aanraking, of je het nu wilt of niet. Zelfs nu je dit zit te lezen, kom je in aanraking met de taal. Taalkunde is de wetenschappelijke studie van natu…

Bronnen en/of referenties

• http://en.wikipedia.org/wiki/ipa
• http://mudrac.ffzg.hr/~ltatomir/skripte/skripte/IPA_chart_2005.jpeg