Nederlandse Zegswijzen

Zegswijzen zijn op zichzelf staande uitdrukkingen. Deze kunnen in tegenstelling tot gezegden wel een zin vormen en hebben geen onderwerp nodig om duidelijk te maken waar het om gaat.

Beeldspraak

Zegswijzen worden vaak gebruikt om iets duidelijk te maken op een beeldende manier. Het zijn uitdrukkingen die vaak gebruikt worden en vaak in een paar woorden vertellen wat je bedoelt. Wanneer iemand “ze niet alle vijf op een rijtje heeft” wordt er verwezen naar de vijf zintuigen die we bezitten en daar wordt mee bedoelt dat iemand niet helemaal bij zijn volle verstand is. Wanneer je “een scheve schaats rijdt” heeft dat niets met ijs te maken maar bega je een misstap, doe je iets wat moreel niet verantwoord is.

Herkomst

Taal is dynamisch en verandert door de jaren heen, hoewel zegswijzen soms verdwijnen, worden er een hoop nog steeds gebruikt, maar er komen er ook een hoop bij. De uitdrukking “praten als Brugman” (veel en met grote overtuigingskracht praten) verwijst naar pater Johannes Brugman die in zijn tijd met lange preken de mensen probeerde te overtuigen een goed en christelijk leven te leiden. Vroeger schreef de winkelier of de waard de schuld van de klant met krijt op een lei, wanneer je schulden hebt bij iemand, “sta je dus bij hem in het krijt”. Wanneer je iets moet doen wat moed vergt, “trek je de stoute schoenen aan”. Vroeger werd het woord stout ook wel in de betekenis van dapper gebruikt.
Uitdrukkingen die recentelijk zijn “uitgevonden” zijn vaak van bekende mensen zoals Mart Smeets ("Met twee vingers in de neus") of Marten Toonder (“Als je begrijpt wat ik bedoel”)

Voorbeelden

Hoog van de toren blazen
Praten/doen alsof men heel belangrijk is.

De kat op het spek binden
Iemand volop de gelegenheid geven zich te vergrijpen aan wat hij wil, maar beslist niet mag hebben of doen.

Naast zijn schoenen lopen
Verwaand zijn

Er zijn vele wegen die naar Rome leiden
Er zijn meerdere manieren om iets te doen.

Ergens met de pet naar gooien
Een taak bijzonder slordig uitvoeren

Uit de kast komen
Voor je (seksuele) geaardheid uitkomen.

De koek is op
Het maximaal haalbare is bereikt, meer zit er niet in. © 2008 - 2010 Jaszzx, gepubliceerd in Taal (Kunst en Cultuur) op 23-08-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Jaszzx is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Alea iacta est, de teerling is geworpen: Latijnse uitdrukkingen worden vaak onvertaald gebruikt in het Nederlands. In het artikel “Latijnse uitdrukkingen in het Nederlands” legden we uit waarom dit gebeurt e…
• Over geld gesproken; de taal van de klinkende munt: Niet alleen de Bijbeltaal en de scheepvaart zijn van invloed geweest op onze taal, het geld speelt ook een rol. Nederland was immers een handelsnatie. In d…
• Vergelijkingen in de Nederlandse taal: De Nederlandse taal kent veel verschillende stijlfiguren. Een veel gebruikte categorie van stijlfiguren is die van de vergelijkingen. Er zijn veel verschillende namen v…
• Nederlands - Stijl, deel 2: In deel 2 van Stijl komen de volgende onderwerpen aan bod; eufemisme, paradox, antithese, barbarismen, beeldspraak, ellips, beknopte bijzin, dan en als, doordat of omdat, dubbele…
• Bijbelse spreekwoorden en uitdrukkingen: Van alle boeken is de Bijbel het meest vertaalde boek. Vanaf de eerste Nederlandse bijbel van 1477 tot de laatste van 2004 zijn er in Nederland een groot aantal prote…

Bronnen en/of referenties

• http://nl.wikipedia.org/wiki/Gezegde_(zegswijze)