Twents, een variant van het Nedersaksisch

Het Twentse dialect is een variant op het Nedersaksisch, wat een in Nederland en Duitsland officiëel erkende streektaal is. Het Nedersaksisch wordt voornamelijk gesproken in het Noorden van Duitsland en het Noord-Oostelijk deel van Nederland (Groningen, Drenthe, Overijssel, Achterhoek, en de Veluwe).

De Saksen

In het Noorden van Duitsland en het Oostelijk deel van het huidige Nederland leefde vroeger een Germaans volk genaamd de Saksen. De Franken, onder leiding van Karel de Grote, bekeerden de Saksen met geweld tot het Christendom, en lijfden de Saksen in bij het Frankische rijk. In de tijd voor deze gebeurtenis (vanaf de 5e eeuw) was een gedeelte van de Saksen overgestoken naar Groot Brittanië om zich daar te vestigen. Meerdere Germaanse stammen ondernamen deze stap; de Angelen bijvoorbeeld, vandaar de term Angelsaksisch.

Nedersaksisch

De taal die gesproken werd door de Saksen was het Oudsaksisch. Dit taalgebied strekte zich uit van het Noorden van Duitsland tot en met Nederland, met als westgrens het huidige IJsselmeer. Door de opbloeiende handel van de Hanze (verzameling steden die handel dreven) ontwikkelde het Oudsaksisch zich als Nederduits of Nedersaksisch tot officiële schrift- en verkeerstaal. Later werd het verdrongen door het Hoogduits.
Het Nedersaksisch is tegenwoordig een officiëel erkende streektaal, en het wordt ook wel aangeduid als plat of platduuts. Het taalgebied van het Nedersaksisch, dat erg uitgestrekt is, is onder te verdelen in drie hoofdgroepen:

• Oostelijke groep (Oost Duitsland).
• Noordelijke groep (Sleeswijk-Holstein, Nedersaksen, Groningen, Noord-Drenthe).
• Zuid-Westelijke groep (Westfalen, Twente, Salland, Gelderland, Zuid-Drenthe).

Twents

Het Twents is een dialect van het Nedersaksich. Een oud dialect dat van generatie op generatie wordt doorgegeven, al is het dialectverlies tegenwoordig groot. Het Twents wordt in bijna alle Twentse gemeenten gesproken maar verschilt per streek, en zelfs van dorp tot dorp. Het Westelijk deel van Twente grenst aan Salland en heeft dus Sallandse invloeden, het Oostelijk deel grenst aan Duitsland en heeft invloeden vanuit het Duits. Zo kennen de meest oostelijke plaatsen (Denekamp, Oldenzaal, etc...) nog het woord 'doe' voor 'jij' terwijl in de rest van Twente 'iej' wordt gezegd. Dit fenomeen staat bekend als de doe/iej-grens. Een andere grens wordt getrokken door het woord voor 'niet': in het westen 'neet' en in het oosten 'nich. De steden Almelo, Hengelo en Enschede liggen ten westen van de doe/iej-lijn maar grotendeels nog ten oosten van de neet/nich-lijn (er precies tussenin dus).
Het meest afwijkend is het Vriezenveens. Het lijkt op Sallands maar bevat tevens bevat veel oudere elementen, en is beïnvloed door het Fries van Friese immigranten.

Klanken

De volgende basisregels kan men aanhouden, al is een en ander natuurlijk plaatsgebonden:

• ui --> uu of oe : huis wordt huus of hoes.
• oe --> oo : koe wordt koo
• ij --> ie : jij wordt iej
• ie --> ee : niet wordt neet
• aa --> ee : paard wordt peerd

Woordenlijst

• aardappel - tuffel, eerappl
• boerenkool - moos
• broek - bokse
• brood - stoete
• buurman - noaber
• erg - kats
• hij heeft het aan zijn hart gehad - heftantattat
• hoe gaat het? - hoe he'jt der met?
• telefoon - kuierdroad
• ontzettend - onmeunig
• tot ziens - ajuus, tot kiekes, goodgaon
• ui - siepel
• wil je zoenen? - goa'j met brommers kiek'n?

Lees verder

• Heftan Tattat, Twents gedicht