Waarom Fries een taal is en Gronings een dialect

Heeft u zich dat ook wel eens afgevraagd? Waarom is het Fries nou een taal en bijvoorbeeld het Gronings een dialect? Wat zijn de eisen waaraan een dialect moet voldoen om een taal genoemd te mogen worden?

Taal en dialect

Volgend het van Dale woordenboek is een dialect een bijzondere taal van een bepaalde streek of plaats, die afwijkt van de algemene landstaal. Een taal, daarentegen, is een systeem van spraakklanken aan de hand waarvan mensen elkaar verstaan. Dit hoeft dus niet persé afgeleid te zijn van een al bestaande taal.

Criteria voor een taal

Waarom wordt het Gronings een dialect genoemd van het Nederlands en is Fries een zelfstandige taal naast het Nederlands?

Voordat een dialect een taal mag worden genoemd, moet het aan een heleboel criteria voldoen, zowel op politiek en cultureel niveau als op sociaal en historisch niveau. Enkele criteria hiervoor zijn:

• De historische ontwikkeling van een variant (zijn er teksten uit oudere 'taalfasen' overgeleverd?)
• De graad van standaardisering (is er een uniforme spelling, zijn er woordenboeken?)
• De opvatting van de sprekers wat de status van hun communicatiemedium betreft (vinden de sprekers dat ze een aparte taal spreken?)

Macht

Deze criteria hebben alles te maken met macht. Als in een bepaald gebied door de meerderheid van de bevolking dialect x wordt gesproken en dialect x hier als een taal wordt gezien, zal dit waarschijnlijk als een taal worden genoemd, al is het maar een verbastering van het Nederlands. Mocht in een ander gebied door veel minder mensen dialect y gesproken worden en dit dialect ook echt als dialect gezien worden, dan heet het vrijwel zeker een dialect, en geen taal. Zelfs niet als het dialect zó ver afwijkt van het Nederlands dat andere Nederlanders het niet kunnen verstaan.

Wat op dit moment een taal genoemd wordt (Fries bijvoorbeeld) is ontstaan als taal in een periode dat veel sprekers van die taal veel politieke en economische invloed hadden, dus alweer een bewijs van macht.