De taal van de Koerden

Net als het Nederlands, is het Koerdisch een Indo-Europese taal. Iets preciezer, is het Koerdisch ontstaan uit de West-Iraanse aftakking van het Proto Indo-Europees. Het Koerdisch maakt samen met o.a. het Nederlands, deel uit van één taalfamilie. Je zou kunnen zeggen dat het als het ware verre ‘bloedverwanten’ van elkaar zijn.

De Taal van de Koerden

Het Koerdisch kan men onderverdelen in categorieën onderverdelen: ziman, zar en zarave. Het woord ziman betekent taal of tong, zarave betekent dialect en zar qua betekenis precies hiertussen in. Voor het woord ‘zar’, bestaat in de context waarin het hier gebruikt wordt, in het Nederlands geen equivalent.

De term ziman duidt het Koerdisch in zijn algemeenheid aan. Met zar worden de ‘subtalen’ bedoeld die de Koerdische taalfamilie kent. Met zarave, dat ‘dialect’ betekent, worden de dialecten bedoeld die elke subtaal kent.

Geografische ‘ligging’ van het Koerdisch

Wereldwijd zijn er ongeveer 40 miljoen Koerden, van wie ongeveer tweederde deel in Koerdistan woont. Echter spreken niet al deze Koerden Koerdisch. De Faylee Koerden die in Bagdad wonen, zijn het Koerdisch niet machtig, maar als je hen naar hun etniciteit vraagt zullen ze in het Arabisch zeggen dat ze Koerd zijn. Kortom, taal en het kunnen spreken van Koerdisch is niet een criterium om Koerd te zijn.

Het Koerdisch wordt in Armenië, Azerbeidzjan, Georgië, Irak, Iran, Kazakstan, Kirgizië, Libanon, Turkije, Turkmenië en Syrië gesproken.

Het Kurmanji (in het Koerdisch Kurmanci) wordt ook wel Kurdî of Noord-Kurmanji genoemd. Het is de grootste zar en wordt in alle genoemde landen gesproken. Het Sorani ook wel Zuid-Kurmanji, Kirmanjkici, Babani, Baba-Kurdi) wordt alleen in Iran en Iraaks Koerdistan gesproken. Het Zazaki (Kirdki, Kirmanji, Dimili of Kirmanjki) wordt alleen in Turks Koerdistan gesproken. Het Gorani wordt in bepaalde delen van Iran en Iraaks Koerdistan gesproken.

Het Kurmanji en het Sorani zijn beide varianten. Qua grammatica verschillen het Kurmanji en het Sorani evenveel van elkaar als het Duits en het Engels. Het Sorani heeft naamvallen en andere morfo-syntactische eigenschappen die niet aanwezig zijn in het Kurmandji. Hoewel de verschillen in uitspraak minder groot zijn, verstaan vele Kurmandji-sprekers het Sorani heel moeilijk.

Het geschreven Koerdisch

Het geschreven Koerdisch gaat terug tot de 11de eeuw na Christus. Eli Heriri (1009-1078 ) is de eerste Koerdische dichter die in het Koerdisch geschreven heeft. Voor dit geschreven Koerdisch gebruikt men diverse alfabetten, zoals het Latijns, het cyrillisch en het Arabisch alfabet.

Taalpolitiek

Het Koerdisch, wordt vanaf het begin van de 20de eeuw onderdrukt. In Turkije, waar het spreken van het Koerdisch tot begin 1990 verboden was, wordt het nu ‘getolereerd’. Als onderwijstaal is het Koerdisch in Turkije verboden. De vele Koerden in Turkije beheersen het Koerdisch amper.

In Syrië is het Koerdisch altijd verboden geweest. Gebruik ervan in het dagelijkse leven is gedoogd. De Koerden in Syrië zijn niet de enigen die het Koerdisch spreken ook kleine christelijke groepen, zoals de Aramezen en de Armeniërs, beheersen het Koerdisch. Ontwikkeling en verspreiding van het geschreven Kurmanji Koerdisch heeft vanuit Syrië plaatsgevonden.

In Iran is het Koerdisch niet verboden, de staatsradio van Iran zendt ook in het Koerdisch. Als onderwijstaal is het Koerdisch verboden.

In Irak is het Koerdisch niet verboden, het Koerdisch en het Arabisch zijn de officiële talen van het land. In Iraaks Koerdistan is de gangbare taal het Koerdisch. Onderwijs op de scholen en universiteiten is in het Koerdisch. Arabisch komt in Iraaks Koerdistan op de tweede plaats. © 2007 - 2009 Henk-jan, gepubliceerd in Taal (Kunst en Cultuur) op 28-03-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Henk-jan is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Saddam Hoessein: Op 30 december 2006 is Saddam Hoessein Abdu al-Majid al-Tikriti in Bagdad opgehangen. Wie was deze man?
• De Geschiedenis van de Koerden: De Koerden zijn een bergvolk verspreid over Irak, Iran en Turkije. Iedereen heeft wel eens van dit volk gehoord. Maar wat is hun geschiedenis?
• De tradities van de Koerden: De Koerden hebben als zeer oud volk vele gewoontes en tradities. Enkele van deze tradities zoals de Koerdische dans, de Tribale cultuur, de klederdracht en de juwelen zal ik gaan…
• Een werkstuk over Irak: Een werkstuk over Irak, met informatie over de geschiedenis van het land, Saddam Hoessein en de tweede golfoorlog. Dus wil je meer weten over het land Irak, lees verder.
• De Yazidi, geloofsgroepering in Koerdistan: De Yazidi’s worden ook wel de Yezidi’s genoemd. Het is een Koerdische geloofsgroepering waarin ook Christelijke stukken terug te vinden zijn.