Heftan Tattat, Twents gedicht

Heftan tattat, Hee har völs te völ patat had. Zo luidt de een regel in het Twentse gedicht Heftan Tattat van Willem Wilmink. Een fraai vorbeeld van droge Twentse humor. Leest u maar; het spreekt voor zich.

Willem Wilmink

Willem Wilmink (1936, Enschede) studeerde Nederlands en Geschiedenis. Van 1961 tot 1978 was hij universitair docent moderne letterkunde aan het Instituut voor Neerlandistiek van de Universiteit van Amsterdam. Gedurende zijn hele leven was hij zeer productief in kunstvormen als cabaret, dichten, zingen, en als vertaler en tekstbewerker. Menig lied waar anderen beroemd mee geworden zijn, is door hem geschreven. Ook schreef hij historische artikelen over kathedralen en de Belgische bier.

Hij schreef zijn gedichten zowel in het Nederlands als in het Twents, de taal van zijn geboortegrond. Het dialect dat in Enschede (Enske) wordt gesproken, noemt men ook wel stadsplat. Wilmink's stijl kenmerkte zich vooral door de toegankelijkheid en de eenvoud.

Wilmink overleed op 2 Augustus 2003.

Twentse humor

Een geweldig mooi gedicht in het Twents dialect is "Heftan hattat". Tussen de regels door lezen leert ons een hoop over Twentse humor. Wilmink gaat naar een verjaardagsfeestje. De gesprekken aldaar gaan alleen maar over Herman, Graads, Trui, Klaas, Leida, en Bernhard. Ze zijn allemaal ziek of dood. Doodziek van alle ellende gaat hij weer naar huis aan het einde van de avond.

De humor van Twentenaren is kurkdroog en cynisch. Herman Finkers, de grappenmaker, die in heel Almelo bekend is, was een goede vriend van Wilmink. In zijn boek "Ich bin ein Almeloer" staat de feestrede die hij voor Willem Wilmink hield (toen deze nog leefde), tijdens een feestelijke bijeenkomst ter ere van Willem Wilmink. Finkers haalt telkens de namen Carel Willink en Willem Wilmink door elkaar, waardoor bij de toehoorders de indruk ontstaat alsof Wilmink overleden zou zijn.

Twents dialect

Het Twents kenmerkt zich door een zekere mate van smeuïgheid, wat in de gedichten van Wilmink naar voren komt. In korte zinnetjes, met veel verbuigingen van de klinkers, wordt puntig de informatie verteld. Het ritme en de klank zorgen voor een coherent geheel; er zit muziek in. (Zie ook Twents).

Heftan Hattat

Heftan tattat
Zundag weer verjöarsviseet
en iej weet wa hoo dat geet:
Herman hef zoo zeek ewes,
Graads mut ok weer oonder t mes,
Trui hebt z' alns a vort-enomn,
Kloas is oet de tied ekomn,
Leida hef zon pien in t lief,
oo, dat aarme, aarme wief.
En hoo is t dan noe met Bernard?
Heftan tattat! Heftan tattat!
Hee har völs te völ patat had
en doo hef e t dus an t hart had.

Dat genöal, oo man oo man,
doodzeek goa'j op hoes op an.

Zondag weer verjaarsvisite
en je weet wel hoe dat gaat:
Herman is zo ziek geweest,
Graads moet ook weer geopereerd,
Bij Trui hebben ze alles al weggehaald, (baarmoeder en eierstokken)
Klaas is overleden,
Leida heeft zo'n buikpijn,
o, dat arme, arme mens.
En hoe is het nu met Bernard?
Hij heeft een hartaanval gehad! (2x)
Hij had veel te veel patat gegeten
En toen heeft hij dus een hartaanval gekregen.

Dat gezeur, o man, o man,
doodziek ga je weer naar huis.

Lees verder

• Twents, een variant van het Nedersaksisch
• Twente, het pareltje van Overijssel