Boeken: het vertelperspectief & liefdesverhalen

Bij het vertellen van een verhaal zijn verschillende vertelperspectieven mogelijk. Een verhaal kan personaal of auctoriaal verteld worden. Zo wordt het gezichtspunt bepaald van waaruit situaties en personages gezien worden. Daarnaast aandacht voor liefdesverhalen. Etsel gaat in op de vraag welk vertelperspectief de voorkeur heeft en of liefdesverhalen alleen geschikt zijn voor vrouwen.

Het vertelperspectief: auctoriaal en personaal

Het is erg belangrijk voor de schrijver om het vertelperspectief te bepalen. Hiermee bepaalt hij wat wel of niet verteld wordt. Zo wordt de verteller de persoon die verslag doet van de gebeurtenissen die hij meemaakt.

Wanneer de schrijver kiest voor een auctoriale verteller, dan wordt de lezer direct aangesproken. De schrijver gebruikt hier meestal het woordje 'wij' voor: dit zijn de lezer en de verteller. Het oordeel dan de verteller velt komt overeen met die van de schrijver. De verteller is alwetend en is geen hoofdpersoon in het verhaal. Nadeel van deze vertelwijze is dat het nogal ouderwets overkomt. Er zijn weinig moderne romans die op deze wijze beschreven zijn. Tevens is de afstand tussen lezer en personages groter dan bij personaal vertellen. Voordeel van een auctoriaal verhaal zijn het gebruik van ironie, het makkelijk kunnen verwisselen van decor en personages en de schrijver kan de verteller commentaar laten leveren.

Wanneer de schrijver kiest voor personaal vertellen, dan wordt beschreven wat de hoofdfiguur denkt en beleeft. Dit kan in de derde persoon enkelvoud. Het komt veel voor in moderne literaire romans of bij detectives. Zo kan mooi over de ontwikkeling van de hoofdfiguur geschreven worden. Ook is het perspectief 'onbetrouwbaar' door het beperkte gezichtsveld.

Voorbeeld van auctoriaal vertellen
Opeens was er de twijfel bij Stern. Hij werd valselijk beschuldigd van plagiaat door een onderwijsinstelling. In werkelijkheid had Stern slechts de informatie van de instelling als bron gebruikt. Maar die zag dit kennelijk als plagiaat. Zou in dat geval dan niet al het gebruik van bronmateriaal neerkomen op plagiaat? De onderwijsinstelling had toch zelf ook weer bronnen gebruikt? Nou ja, Stern liet het maar voor wat het was. Hij had geen zin in een conflict. Straks waren die lui nog zo gek om een rechtszaak tegen hem aan te spannen. Niet dat hij bang was deze te verliezen, maar het zou alleen maar tijd en geld kosten.

Voorbeeld van personaal vertellen
"Wat moet ik doen?" vroeg Stern aan de moderator.
Deze antwoordde dat als het geen plagiaat betreft hij de artikelen rustig kan laten staan.
"Maar jij zei eerder dat het wel om plagiaat gaat," reageerde Stern enigszins verbaasd.
"Als ik de informatie van de onderwijsinstelling moet geloven, dan is dat inderdaad zo. Maar ik moet het eerst nog controleren."
"Dus dan nog maar niet weghalen van de site?"
"Weet je wat? Ik haal de artikelen tijdelijk weg. Zodra ik antwoord van hen heb dan laat ik je wel weten hoe het verder moet."
Stern dacht even na. Het vond het niet prettig om valselijk beschuldigd te worden. Wat was er verkeerd aan om een bron te gebruiken? Zo kon je altijd wel iemand van plagiaat beschuldigen. Maar goed hij had nu even helemaal geen zin om hierover een hele discussie te voeren met de moderator. Hij kon natuurlijk beter ondertussen iets anders verzinnen om de artikelen toch geplaatst te krijgen. Misschien een geheel andere opzet van de inhoud? Dit kostte wel tijd, maar was misschien ook wel weer een goede oefening om nog meer grip te krijgen op de materie. Soms is het beter om vanuit een andere invalshoek te schrijven.
"Oké," zei Stern. "Laten we dan eerst het antwoord van de onderwijsinstelling afwachten. Ondertussen begin ik met een nieuwe serie."

Auctoriaal of personaal geschreven boeken?

Zoals gezegd komen auctoriaal geschreven teksten wat ouderwets over. Het is voor de meeste lezers niet leuk om direct aangesproken te worden. Veel spannender is om te lezen vanuit een 'onbetrouwbaar' perspectief. Toch zouden we in sommige gevallen voor de auctoriale gezichtspunt kunnen kiezen als het gaat om ironie. In dat geval is het leuk om de mening van de verteller c.q. de schrijver te lezen. Bijvoorbeeld bij de boeken van Maarten Toonder is het juist leuk het auctoriale gezichtspunt te lezen. Veel mensen houden hiervan. We kunnen dus niet stellen dat het ene vertelperspectief leuker of minder leuk is dan de andere. Het is vaak een kwestie van smaak.

---

Liefdesverhalen

Bij liefdesverhalen gaat het om de intense beleving van de 'ander' (de onbereikbare liefde) die aan- of afwezig is. De hoofdpersoon verzet zich tegen de aantrekkingskracht maar dat lukt niet met rationele overwegingen. Liefdesverhalen komen zowel in de literatuur als de lectuur voor. Het lijkt erop dat vooral vrouwen van dit genre houden. Etsel geeft antwoord op de vraag of liefdesverhalen alleen voor vrouwen geschikt zijn.

Liefdesverhalen in de literatuur en lectuur

Centraal staat de onbereikbare liefde (bij literatuur hoeft dit niet). Hierdoor wordt de hoofdpersoon totaal in beslag genomen. De hartstocht is sterker dan de ratio. Bij lectuur komen de heteroseksuele geliefden (twee sympathieke figuren) uiteindelijk bij elkaar in een idealistische wereld. Bij literatuur komt uiteindelijk geen relatie tot stand in een niet idealistische wereld waarbij de hoofdfiguren (die in een isolement leven met een minderwaardigheidscomplex en verlamd door gevoelens over hun lot treuren) niet sympathiek hoeven te zijn en van hetzelfde geslacht mogen zijn.

Vooral bij lectuur zijn de schrijfsters en lezeressen meestal vrouwen tussen de 25 en 50 jaar. Ze beleven weer hoe het was om verliefd te zijn. Bij literatuur is niet sprake van een bepaalde doelgroep.

Voorbeeld van liefdesverhaal lectuur: de eerste ontmoeting
"Is deze plek vrij?" hoorde Suzanne een donkere stem zeggen.
Ze keek op. Naast haar stond een grote, breedgeschouderde man. Zijn donkerbruine ogen keken naar doordringend aan.
"Uuh, ja hoor," reageerde ze een tikkeltje van slag. Hij ging naast haar zitten.
"Sorry," verontschuldigde hij zich vijf seconden later opnieuw. "Kan je mij misschien vertellen welk onderwerp de professor momenteel aan het behandelen is?"
Suzanne draaide haar hoofd naar hem toe. Hij lachte haar vriendelijk toe. Stralend witte tanden staken scherp af tegen zijn ongeschoren wat bezwete bruine gezicht. Zijn haar was een ietsje in de war. Waarschijnlijk had hij hard tegen de wind in gefietst. terwijl ze hem zo aankeek voelde ze een tinteling door haar lichaam gaan. Haar ogen wendden zich weer van hem af. Ze wilde zich niet overgeven aan zijn doordringende blik. Met haar rechterhand streek ze haar lange blonde haren na achteren en zei vervolgens met een enigszins schorre stem: "De bevolkingsproblematiek in ontwikkelingslanden."
"Dank je."
Hij pakte zijn aantekeningen en begon notities te maken. Suzanne luisterde onwillekeurig naar het geluid dat zijn pen produceerde wanneer het in aanraking kwam met het papier. Steeds wanneer hij zijn aantekeningenblad verschoof hoorde ze zijn zwaar behaarde armen over het tafelblad bewegen........

Dit is typisch een voorbeeld van een liefdesverhaal in een damesroman. Hier is duidelijk te zien dat vanuit een vrouwelijk perspectief wordt geschreven. Suzanne is helemaal van slag is door heer eerste ontmoeting met de knappe donkerharige man. Ze weet zich aanvankelijk geen houding te geven. De hartstocht is sterker dan de ratio. Wanneer u het verhaal verder zou lezen dan zult u merken dat Suzanne probeert om zich tegen de verliefdheid te verzetten. Ze zal zich rationeler gaan opstellen. Er zal zelfs een klein conflict met de man ontstaan. Maar uiteindelijk zal alles goed komen en zullen ze in elkaars armen vallen. Eind goed, al goed.

Zijn liefdesverhalen alleen geschikt voor vrouwen?

Lectuur liefdesverhalen voornamelijk voor vrouwen
Het lezen of schrijven van liefdesverhalen (m.u.v. het stukje hierboven) doen wij niet of nauwelijks. Lectuur liefdesverhalen zijn ons inziens toch vooral een vrouwen aangelegenheid, vooral omdat geschreven wordt vanuit het gezichtspunt van de vrouw door een vrouw. We lezen alleen zulke scènes als ze terloops in andere lectuur voorkomen, bijvoorbeeld detectives of spionage romans. En vaak is het bij die romans zo dat vanuit het mannelijk gezichtspunt wordt geschreven; de psycholoog die verliefd wordt op een stagiaire of iets dergelijks.
Overigens lijkt het wat tegenstrijdig dat het bij lectuur om een onbereikbare liefde te gaan, terwijl de afloop altijd goed is. Dus zo onbereikbaar is de liefde nu ook weer niet. Daarom lijkt deze lectuur te voorspelbaar te zijn. Wanneer je van tevoren weet dat twee geliefden met elkaar zullen trouwen of samenwonen, is de lol van dit soort verhalen er al snel af. Maar goed, wie zijn wij. Veel vrouwen hebben hier een totaal andere mening over. En misschien hebben ze ook nog wel het grootste gelijk van de wereld.

Tessa de Loo: Het Rookoffer - literair liefdesverhaal
Wat betreft literaire liefdesverhalen kennen we alleen het boek van Tessa de Loo: Het Rookoffer. Dit boek gaat over de relatie lerares-leerling. Een lerares Frans raakt dol verliefd op de beste leerling uit haar examenklas. De verliefdheid is zo hevig dat ze niet meer buiten hem kan. Zij weet niet wat hij voor haar voelt, maar het enige dat belangrijk voor haar is, is dat ze hem niet verlaten mag. De leerling wordt geschorst en mag niet meer meedoen met het eindexamen. De lerares wordt ontslagen. Toch blijft ze verliefd op hem en kan ze niets anders dan zich aan hem overgeven. Het boek loopt slecht af. Dit boek sprak ons wel aan omdat het weliswaar vanuit het standpunt van een vrouw is geschreven, maar toch wel enigszins verrassend is. Meestal hoor je dat een leerling verliefd is op een lerares. Nu zijn de rollen omgedraaid. Bovendien spreekt ons aan dat het verhaal niet goed afloopt. Dat is minder voorspelbaar.

Conclusie
Onze conclusie is dat liefdesverhalen toch voornamelijk voor vrouwen is en ook voornamelijk door vrouwen wordt geschreven. Misschien is het minder stoer voor mannen om het te lezen en/of te schrijven. Het kan ook gewoon minder aanspreken. Mochten er toch mannelijke lezers zijn die onze visie niet delen dan adviseren we hen gewoon door te blijven gaan met het lezen of schrijven van liefdesverhalen.