Boeken: samenhang tussen de verhaalelementen - wel of niet?

Korte verhalen vinden plaats rondom een 'gebeurtenis': de verhaalelementen (scènes, voorvallen, beschrijvingen) worden bepaald door het gebeuren. De personages reageren op de gebeurtenis waar ze naar toe leven. In romans en novellen is sprake van meerdere voorvallen. De samenhang is complexer. In dit artikel kijken we naar de samenhang tussen de verhaalelementen. Is dit altijd nodig?

Zijn verhaalelementen nodig?

In de moderne literatuur kan de schrijver onsamenhangende fragmenten op schrijven. De ontbrekende samenhang is de samenhang geworden. Maar de meest schrijvers zien hier vanaf. En ook veel lezers hebben er een hekel aan. De auteur zal dan ook proberen om de verhaalelementen op elkaar af te laten stemmen. Dit heet motieven. Een motief is dus de bouwsteen van het verhaal; een verhaalelement dat regelmatig opduikt en bijdraagt tot de inhoud van het verhaal. Een voorbeeld is het motief 'onweer' als er een dreigende scène aan komt.

Sterke en verhulde samenhang passages

Samenhang tussen passages moet sterk en verhuld zijn. Een sterke samenhang betekent dat uit de werkelijkheid geselecteerd moet worden. Het moet in de verhaalwereld tot de samenhang bijdragen. Het verhulde karakter van de samenhang wil zeggen dat de schrijver geen auctoriale stem moet verheffen om de lezers op de samenhang te wijzen. Het gaat in het leesplezier erom dat de lezer zelf de verbanden legt. Dat kan voor iedere lezer weer andere verbanden zijn.

Bij het centrale thema kijken naar de belangrijkste motieven

Wie naar het centrale thema gaat zoeken, kijkt eerst naar de belangrijkste motieven. Voor elke lezer zijn die weer anders. Verschillende lezers kunnen tot verschillende thema's komen zonder dat één lezer een 'misser' maakt.

Als u een verhaal schrijft, zult u effectiever motieven plaatsen als u een idee hebt van het thema. Het lukt u ook wel als u zich concentreert op de 'gebeurtenis'. Wanneer u de eerste versie van uw verhaal voltooid hebt, moet u niet verder gaan voor u enig idee hebt van uw thema. De definitieve versie is afhankelijk van hoe de motieven met elkaar samenhangen.

Voorbeelden van een gewoon motief

• Het verhaal begint en eindigt met onweer. In feite is er niets veranderd, wat er intussen ook moge hebben plaatsgevonden.
• In het prachtige boek 'Het adres' van Marga Minco zijn de motieven: het huisraad van de familie, de tegenstelling moeder van Marga-mevrouw Dorling, de tegenstelling ouderlijk huis zoals die vroeger was-Marconistraat 46 zoals die nu is. Doordat mevrouw Dorling het vest van moeder draagt in het begin van het verhaal, verbindt de auteur al haar motieven in een paar zinnen

.

Klassieke motief is onderdeel van een genre

Een klassiek motief is bijvoorbeeld in een detective waarbij in het dramatische hoogtepunt de rechercheur een ontmoeting heeft met de moordenaar. Ze staan tegenover elkaar terwijl de rechercheur de moordenaar confronteert met de moord.

Het klassiek motief is onderdeel van een genre; het gewone motief is alleen een 'bouwsteen' in een bepaald verhaal. Andere bekende klassieke motieven zijn de femme fatale, de driehoeksverhouding, de onbereikbare liefde.