Boeken: whodunit - klassieke detectiveroman

De whodunit (who done it) is de klassieke detectiveroman. Het is eigenlijk een soort raadseltje in verhaalvorm. De lezers worden allerlei aanwijzingen gegeven die moeten leiden tot het ontmaskeren van de dader van de moord. Het geven van aanwijzingen gebeurt via gesprekken, het controleren van alibi's en het observeren. Naast het geven vaan aanwijzingen zijn het plot en de verhaalopzet van belang.

De plot van een detectiveverhaal

Het geven van antwoorden op vragen:

• Wie is de dader?
• Waarom wordt de moord gepleegd?
• Op welke manier gebeurt dat?
• Aanwijzingen die de speurder tot de oplossing brengen.

De schrijver van een detectiveverhaal moet beginnen met het plot. Er zijn een aantal aanwijzingen voor:

eenvoudig plot: maak het ingewikkeld door zijsporen en allerlei figuren ten tonele te voeren die een zwak alibi hebben.

band dader-slachtoffer: vaak gaat het om familie.

motief: meestal een psychologisch motief.

decor is een besloten gemeenschap: vaak een landhuis of een klein dorpje. Het gaat om een rustig decor om concentratie op enkel verdachten mogelijk te maken.

achteloze clues: de nadruk ligt op de dwaalsporen: handel zoals een goochelaar.

alibi's moeten waterdicht zijn: de moord is op een ander tijdstip gepleegd.

De verhaalopzet van een detectiveverhaal

Na het plot is het tijd om een goede speurder te kiezen. Deze zit te wachten op werk. Hoe wordt het verhaal opgezet?

Auctoriale introductie van de personages: Er is spanning als de personages zich voorbereiden op een bijeenkomst en ze flink roddelen. De personages kunnen ook voorgesteld worden via een ik-figuur. Deze mag overigens niet samenvallen met de speurder. De lezer mag de gedachten van de speurder niet volledig kennen. Laat de speurder ook niet meteen aan het begin van het verhaal zijn intrede doen.

De moord: plaats en tijd zijn zodanig dat eigenlijk niemand het gedaan kan hebben, of juist dat iedereen (een beperkt groepje) het gedaan kan hebben.

onderzoek en verhoren: De speurder moet met iedereen praten. Hij stelt meestal onverwachte vragen. De detective moet wel geaccepteerd worden door de verdachten omdat hij geen justitiële bevoegdheid heeft.

nieuwe dreiging: spanning vergroten door een tweede lijk, zodat men bang is dat er meer slachtoffers zullen volgen.

de ontknoping: de speurder wijst niet direct de dader aan, maar richt zich eerst tot een aantal figuren die hij zeer verdacht maakt, maar die de moord onmogelijk gepleegd kunnen hebben. De dader geeft zich gelaten over of pleegt juist veel verzet.

Belangrijke detective auteurs

Er zijn een aantal schrijvers die grote naam hebben gemaakt als detective auteurs. Dit zijn o.a: Agatha Christie, Nicholas Blake, Christianna Brand en Edmund Crispin, Michael Innes, Dorothy L. Sayers, Josephine Tey, S. S. Van Dine, John Dickson Carr, Ellery Queen, Raymond Chandler, Dashiell Hammett, en Mickey Spillane

Voorbeeld van een whodunit

Voor een voorbeeld van een whodunit, zie: Boekrecensie: Moord in de kibboets - Batya Gur.