Versvormen: Ollekebolleke!

Een van de moeilijkste versvormen aller tijden is het Ollekebolleke. In tegenstelling tot wat de titel doet vermoeden is deze versvorm onderhevig aan veel telwerk en regeltjes. Maar zoals dat met alle moeilijke dingen gaat, eens u er in slaagt eentje dat volledig conform is aan de regels, te fabriceren, dan wordt u overvallen door een euforisch gevoel. Omdat iedereen dit gevoel zou ervaren, zetten we even de regels van een echt Ollekebolleke neer.

Wat is Ollekebolleke?

De ollekebolleke versvorm is aartsmoeilijk in tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden en er komt heel wat oplettend telwerk bij kijken. Toch is het een van de versvormen die een zalig gevoel geven als het toch maar gelukt is.

Ollekebollekeweetje

Het ollekebolleke is de Nederlandse variant van een Engelse dichtvorm die in 1951 in New-York opdook als de "Jiggery Pokery". Twintig jaar later vinden wij het terug, met verscherpte vorm- vereisten, als de "Higgledy-Piggledy" in het boek : "The Game of Words" van William R.Espy.

Ollekebollekes zijn aan strenge regels gebonden:
Ollekebolleke is een versvorm die bestaat uit tweemaal vier regels, waarvan de zesde regel gevormd wordt door één zeslettergrepig woord. Het is een achtregelig puntdicht (puntdicht is een zeer kort gedicht met een meestal hekelende of schertsende inhoud, wordt ook wel een Epigram genoemd) dat verdeeld wordt in twee strofen van vier regels.

Iedere regel bestaat uit een dubbele dactylus(is een versvoet die bestaat uit een beklemtoonde lettergreep gevolgd door twee onbeklemtoonde lettergrepen), behalve de vierde en de achtste, die één dactylus en één extra heffing tellen.

De regels 4 en 8 rijmen met elkaar. De eerste regel is bij voorkeur een uitroep, een motto, iets dat de nieuwsgierigheid prikkelt; de tweede regel geeft het onderwerp aan. Typisch en noodzakelijk voor een Ollekebollekevers is dat de zesde regel bestaat uit één zeslettergrepig woord, liefst met de klemtoon op de vierde lettergreep.

Ollekebollekechema:

Olleke - bolleke
olleke - bolleke
olleke - bolleke
olleke - bol

Olleke - bolleke
Ollekebolleke
Olleke - bolleke
olleke - bol

• Een lettergreep met 'o' in het schema is beklemtoond, anders staat er een doffe 'e'.
• Alleen de verzen die eindigen op -bol rijmen.
• Het zesde vers is één enkel woord, wat de grote vondst van het genre is.
• Het ollekebolleke is tot slot voorzien van een die bij voorkeur een actueel onderwerp aansnijdt.

Of, om een voorbeeld te geven met Dokter P.:
Dokter P. omschrijft de Ollekebolleke techniek als volgt in zijn handleiding "Plezierdichten":

Ollekebolleke
Aanhef moet motto zijn
Hier komt het onderwerp
Metrum is dactylus (-UU)
Stop

Tweede couplet, waarin
Ononderbrokenheid
Uit de voltooiing:
Het rijm duikt nu op
(Drs. P)

In begrijpbare taal

Of met een echt gedicht van Ivo De Wijs:

Gruwelijk huwelijk
Gruwelijk huwelijk!
Vrouw versus echtgenoot
Zij: Het moet uit zijn
Ik acht het funest

Zweer dat je stopt met dat
Buitendedeurgeneuk!
Hij: Schatje, kijk maar
Ik zweer als de pest

Ivo de Wijs uit: 'Droggen zijn bedroom' van Robert-Henk Zuidinga

Beklemtoonde en onbeklemtoonde

Om het beklemtoonde en onbeklemtoonde wat beter uit te leggen, hieronder twee versvoorbeelden van Sacra.
De beklemtoonde lettergrepen zijn vet, de onbeklemtoonde gewoon.

Vet cool
Gruwelijk huwelijk!
Vrouw versus echtgenoot
Zij : Het moet uit zijn
Ik acht het funest

Zweer dat je stopt met dat
Buiten dedeur geneuk!
Hij: Schatje, kijk maar
Ik zweer als de pest

Uithaal
Ge mene kat tenkop
Vals zonder re denen
Hou toch je na gels in
Dat heeft veel meer nut

Kijk wat je nu weer deed
Potverjandorius
Mijn wang geheel geschaafd
Achterbakse trut

Een voorbeeld van Sabine Luypaert

Heet en gereed
Weer licht knalt snel schaduw
gloeit zonder bedgenoot
jij onthaalt lippendienst
roerloos ontsabbelt

verwijt geen affectie
gruwelsnaterschrikbeest
kreun met lendeslag
lispeltamme nachtvlaai

Veel denk en schrijfplezier. © 2007 - 2009 Salu, gepubliceerd in Taal (Kunst en Cultuur) op 02-08-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Salu is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• De Koninck, ideaal terrasbiertje: Een bolleke is voor Antwerpenaren de lekkerste dorstlesser. Dit heerlijke biertje is ook verkrijgbaar in de drie variëteiten blond, tripel en winterkoninck. In dit artikel w…
• Versvormen: Limmerick: Een van de meest gekende en populaire versvormen is ongetwijfeld de Limmerick. Hij is onderhevig aan een gezellig rijmschema, en mag ondeugende tot scabreuze inhoud hebben. Net dat maa…
• Versvormen: de Clerihew: Een kleine reeks met een verduidelijking in begrijpbare taal over verschillende versvormen. Vele schrijvers onder ons worden er wel eens met geconfronteerd, en het is lang allemaal…
• Versvormen: Puret: Een van de meest onbekende versvormen tot hier toe is ongetwijfeld het Puret. Het betreft een lyrisch gedicht dat de natuur omarmd en onderhevig is aan een rijmscheme. Heel leuk om te doen…
• Versvormen: Rondeel: Een speciale gekte onder de dichtvormen is ongetwijfeld het rondeel. Op het eerste zicht lijkt het gemakkelijke en snel vervelend. En dat is nu net de sterkte van het rondeel. De herhali…