Versvormen: Haikai, Haiku en Senryu

De haiku is een uitloper van de Haikai. Of men kan ook zeggen dat de Haikai de voorloper was van de Haiku. In elk geval, de Haiku is zo’n beetje de volwassen versie van de Haika. Een versvorm waarin de ultieme beleving van natuur centraal staat. Bij een Senryu, die afgeleid is van de Haiku, staat de mens centraal. Hoe of wat? We zetten het voor u even op een rijtje en leggen u uit hoe u zelf Haiku- en Senryu-pareltje kan schrijven.

Wat is een Haikai?

Is afgeleid van de 31 lettergrepige versvorm die de naam ‘Waka’ of ‘Tanka’ meekreeg, maar vooral uitvloeide uit weer een andere dichtvorm de Renga. Het klinkt beetje ingewikkeld allemaal, maar er zit een Japanse logica in hoor (Wat een Renga en een Tanka is, kan je lezen in een ander artikel in deze reeks).

De Haikai bestaat uit 17 lettergrepen die zo geplaatst worden:

• 5
• 7
• 5

En hij beschrijft de natuur. Die eigenlijke interpretatie is erg moeilijk te definiëren, wat maakte dat het ook een geliefkoosde versvorm was bij niet hoog opgeleide mensen. Dat maakte natuurlijk wel dat de inhoudelijk aan kwaliteit inboette door soms ordinair taalgebruik.

Deze versvorm was een van de populairste dichtvormen in zijn tijd, maar werd nogal als ordinair afgeschreven bij de betere stand. Doch, zoals dat veel gaat, de stem van het volk heeft altijd gelijk, en dat maakte dat de Haikai zo populair bleef. Dus werden er enkele specialisten opgezet om deze vorm van zijn puberaal imago af te helpen en er een volwassen versvorm van te maken.

Twee van de grondleggers van deze volwassen Haikai, die dan Haiku gedoopt werd waren Matsu Bashô en Matsunaga Teitoku. In de negentiende eeuw stak Bashô een handje toe om deze reis naar volwassenheid populairder te maken. Dit lukte, maar Bashô zelf heeft het vanzelfsprekend niet meer kunnen meemaken dat de naam Haikai, in Haiku omgedoopt werd.

Haiku

Bestaat uit 17 lettergrepen die zo geplaatst worden:

• 5
• 7
• 5

In de haiku wordt op zo eenvoudig mogelijke manier, het diepste, diepste gevoel van de mens weergegeven, dat door zaken of indrukken uit de natuur wordt opgeroepen. De ultieme beleving beschrijven van een objectieve impuls en dit op een filosofische en poëtische wijze. Dat is het doel van de Haiku.

De specifieke interpretatie van een haiku is erg moeilijk, maar elke Haiku dient een pareltje te zijn van een levensets. Ook de Westerse wereld heeft de smaak van de Haiku te pakken, en probeert steeds meer deze dichtvorm te doorgronden, uit te diepen en tot kunst te hemelen.

Twee Haiku voorbeelden van Sabine Luypaert
Hoe onweerstaanbaar
smelten drachtige wolken
in stille regens

Zomerfladderend
onder vreugdeschittering
waar vlinders huizen

Haikuweetje
Een van de beroemdste haiku dichters in Japan was Matsuo Bashô die schreef onder pseudoniem Tosei (1644-1694).

Enkele bundels van hem:

• "Reisverslag van een verweerd skelet"
• "Het verslag van een versleten reistas
• "Oku no hosomichi", ("wat zoveel wil zeggen als “de smalle weg naar het hoge noorden")

Andere Haikumeesters:

1. Yosa Buson (1716–1783), Vertaald naar het Nederlands het boekje ’Op de punt van een tak’ bij uitgeverij Kairos
2. Kobayashi Issa (1763–1827) Issa, Vertaald naar het Nederlands het boekje Een druppel plukken’ bij uitgeverij Kairos
3. Masaoka Shiki 1867-1902) Vertaald naar het Nederlands het boekje ’Geur van Chrysanten’ bij uitgeverij Kairos

Senryu

Is in feite niets meer of minder dan een Haiku, zelfde zeventien lettergrepige constructieregels.

• 5
• 7
• 5

Maar met deze inhoudelijke verandering:
Waar een haiku over de natuur gaat, gaat de Senryu over de mens die in al zijn menselijkheid centraal staat. Ook een vleugje humor is toegestaan, zolang het geheel objectiviteit uitstraalt.

Twee Senryu voorbeelden van Sabine Luypaert
Met volle lippen
glanst een toekomst sensueel
ongewild vacuüm

In hokjes gestopt
kijkt hij door een raster heen
zonder ware ik

Links

• Nederlandstalige Haiku site Haiku Feelings.
• Sinds mei 2001 kan men genieten van het ‘on-line haiku-kwartaalblad’ uitgegeven doo De World Haiku Review (Engels).
• Daarnaast is er nog de World Haiku Club (Engels).

© 2007 - 2010 Salu, gepubliceerd in Taal (Kunst en Cultuur) op 02-08-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Salu is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Versvormen: Tanka: Hier diepen we even een Japanse versvorm uit die zijn bloeitijd kende tussen de 12de en de 15de eeuw. De tijd dat samen schrijven een van de edelste bezigheden was bij de hoge hofhoudingen…
• Versvormen: 160-jes of SMS-gedichten: Een 160-je is een dichtvorm die ontstaan is in het voorjaar 2005 door Sofie Ceruti. Het betreft een poëtisch maatpak waarin men een gedicht schrijft in de fotmat van de…
• Versvormen: Limmerick: Een van de meest gekende en populaire versvormen is ongetwijfeld de Limmerick. Hij is onderhevig aan een gezellig rijmschema, en mag ondeugende tot scabreuze inhoud hebben. Net dat maa…
• Versvormen: de Clerihew: Een kleine reeks met een verduidelijking in begrijpbare taal over verschillende versvormen. Vele schrijvers onder ons worden er wel eens met geconfronteerd, en het is lang allemaal…
• Versvormen: Ollekebolleke!: Een van de moeilijkste versvormen aller tijden is het Ollekebolleke. In tegenstelling tot wat de titel doet vermoeden is deze versvorm onderhevig aan veel telwerk en regeltjes. Ma…