Het gebruik van bijwoorden in een tekst

Bijwoorden zijn lelijk. Goede teksten herken je door een minimaal gebruik aan bijwoorden. Bijwoorden zijn overbodig, ze hangen er een beetje bij; daarom heten ze zo. Elk bijwoord kan of worden weggelaten of worden vervangen door een mooi woord. Bijwoorden zeg je in de spreektaal. Dan is het niet vervelend om te horen. Zodra je iets op schrift stelt, zijn bijwoorden vervelende en lelijke dingen die een tekst moeilijk leesbaar maken. Vooral beginnende schrijvers hanteren geregeld bijwoorden.

Inhoudsopgave:

• Voorbeeld
• Schrijven is schrappen
• Truc om bijwoorden te vinden
• Ook
• Nee, nee, geen tevens!
• Werken met versies
• Rijtje bijwoorden

Voorbeeld

Veel mensen gaan vaak naar de bioscoop, ook omdat het heel erg gezellig is.
Deze zin lijkt mooi en duidelijk maar hij heeft vijf overbodige woorden. Heb je ze geteld? Het zijn: veel, vaak, ook, heel en erg. ´Veel´ is een overbodig bijvoeglijk naamwoord, de rest zijn bijwoorden. Een zin met dezelfde betekenis zonder deze bijwoorden ziet er als volgt uit:
Mensen gaan mede om de gezelligheid naar een bioscoop.
Zoals je ziet is de zin veel korter. Wanneer in één zin vijf bijwoorden staan dan kun je je voorstellen hoeveel bijwoorden op een bladzij kunnen staan. Je leest teveel woorden die niets betekenen en niets toevoegen. Dat maakt een tekst vermoeiend en saai om te lezen. Een goede tekst sprankelt en kent geen woord teveel.

Schrijven is schrappen

Wanneer je een tekst in een vlaag van inspiratie opschrijft dan denk je niet na over bijwoorden. Bijwoorden kun je achteraf schrappen. Dat werkt het beste omdat je niet de schrijfroes wilt onderbreken. Wanneer je een tekst af hebt dan herlees je de tekst gelijk. Gek genoeg lees je snel over bijwoorden heen. Ik zal een voorbeeld geven met de vorige zin. Gek genoeg lees je maar al te snel over bijwoorden heen. Dit is dezelfde zin als twee zinnen ervoor maar dan met echte spreektaal-bijwoorden. ´Maar al te snel¨ is veel langer en voegt niets toe. Gewoon ´snel´ is duidelijk genoeg.

Truc om bijwoorden te vinden

Een tekst controleer je voordat je hem aan anderen laat lezen. De meeste schrijvers lezen over bijwoorden heen. Het helpt als je een nachtje hebt geslapen. Dan zie je de tekst weer als nieuw. Er is een trucje om met de computer bijwoorden op te speuren. Hoe kun je bijwoorden opzoeken? Je kunt bijwoorden vinden met de zoekfunctie Ctrl+f om vervolgens een bijwoord dat je wilt opzoeken in je tekst in te typen in het daarvoor bestemde vakje. Ctrl+f werkt zowel in tekstverwerkers als op internetpagina´s. Je klikt gewoon op Ctrl, houdt de knop ingedrukt en tikt daarna op ´f´. Soms zul je schrikken van de grote hoeveelheid aan bijwoorden.

Ook

Het bijwoord ´ook´ wordt het meest opgeschreven. Voorbeeld: ´Maar mensen doen dan ook de gekste dingen.´ Waarom staat daar ´ook´? Niemand weet het. Eigenlijk moet je je afvragen wat mensen nog meer doen, behalve de gekste dingen. Of wordt er bedoeld dat andere levensvormen ook gekke dingen doen? Bovendien staat er ´Maar´, ook al een overbodig woord. Verder is ´dan ´ een overbodig woord. De zin kan zonder verlies aan betekenis worden teruggebracht tot:
´Mensen doen de gekste dingen.´

Nee, nee, geen tevens!

In plaats van ´ook´ schrijven sommige schrijvers het woord ´tevens´. Ze zien in dat er vaker ´ook´ staat en hebben geleerd om synoniemen voor woorden te zoeken. Tevens betekent hetzelfde als ook. Er is een probleem met het woord tevens; het is onmiskenbaar het lelijkste woord uit onze taal. Het valt erg op als je in elke gepubliceerde tekst het woord tevens gebruikt. Beter is om zowel ´ook´ als ´tevens´ te vermijden. Schrappen dus, dat lelijke tevens!

Werken met versies

Als je een tekst schrijft dan werk je automatisch in versies. De eerste geschreven versie zit vol typefouten, spelfouten en bijwoorden. Dat is niet erg; niemand schrijft een tekst in één keer goed op. Schrijven is schrappen, zeggen veel schrijvers. Nadat de inhoud van een tekst goed is bevonden kun je de tekst grondig bewerken. Het reduceren van de bijwoorden is een belangrijke bewerking van de tekst.
Wanneer je zegt: Dat gebouw is heel groot. Dan weet je dat ´heel´ een bijwoord is. Je wilt het niet schrappen omdat het gebouw echt heel groot is, en niet ´gewoon´ groot. In dit geval kun je ervoor kiezen om te zoeken naar een mooier bijwoord. Voorbeeld: Dat gebouw is krankzinnig groot. Dat klinkt beter. In plaats van ´krankzinning´ kun je ook ´ontiegelijk´ of ´uitgesproken´ ´geweldig´ schrijven. Wanneer je het een extra humoristische lading wilt geven kun je zeggen: Dat gebouw is nodeloos groot, of Dat gebouw is belachelijk groot. Je ziet wel: alles is beter dan ´heel´ . Met creatief bijwoordgebruik kun je een saai bijwoord omzetten in een mooi woord dat precies bij de tekst past. De mogelijkheden zijn nagenoeg onbegrensd.

Rijtje bijwoorden

Hier een rijtje van de meest gebruikte bijwoorden die je beter kunt schrappen:

• dan,
• maar,
• al,
• te,
• veel,
• vaak,
• ook,
• vooral,
• wel,
• heel,
• erg,
• misschien,
• eigenlijk,
• tevens,
• best,
• wel,
• wellicht,
• zeker.

Lees verder

• Neologismen; nieuwe woorden