Sinterklaassonnet schrijven: maak indruk als rijmpiet

Voor de wat gevorderde rijmpiet die iets moois wil maken, is de sonnetvorm een leuke uitdaging. Maar dan wel in de makkelijkste vorm: het Shakespearesonnet. Lees hoe je stap voor stap zo'n Sintsonnet schrijft.

Waarom een Shakespearesonnet als Sinterklaasgedicht?

Het Shakespearesonnet vraagt helemaal niet zo'n grote moeite als z'n grote naam doet vermoeden. Maar het resultaat maakt een reuze professionele indruk. Dat komt doordat deze vorm van 14 regels de schrijver dwingt om het gedicht goed op te bouwen en er de vaart in houden. Heel gewone rijmwoorden en zinnen zien er opeens een stuk beter uit. En natuurlijk loopt het gedicht als een trein. Dat is heel prettig voor de ontvanger die het moet voorlezen aan een heel gezelschap van Sinterklaasvierders.

Schema

Wat je wilt zeggen, moet straks worden verdeeld over onderstaand schema, waarin staat aangegeven: 1) de lengte van de regels, in lettergrepen met en zonder klemtoon; 2) waar de rijmklanken komen. Schrik er niet van. Als je straks probeert er woorden op te passen, wordt het vanzelf duidelijk.

Het schema geeft voor iedere regel het aantal lettergrepen, waarbij “ta” staat voor een lettergreep zonder klemtoon, en "DOEM" voor een lettergreep met klemtoon. Lees je regels straks hardop voor en tik op een tafel: een zacht tikje op de plek van "ta" en een flinke klap voor "DOEM". Het ritme van je woorden moet daarmee precies overeen komen.

De laatste lettergreep mag een "ta" of een "DOEM" zijn. Maar let op: je keuze in een oneven regelnummer moet in de volgende oneven regel hetzelfde zijn, anders rijmt het niet. Hetzelfde geldt voor een even regel en de volgende even regel.

De rijmklanken zijn aangeven door kleine letters: a t/m g. De eerste rijmklank die je bedenkt noem je a . Bijvoorbeeld: “-uit” (van “ruit”) , dan moet je in regel 3 ook iets op “-uit” hebben, bijvoorbeeld “buit”, “besluit”, “snuit’.
Bij de letter b moet er dan een andere klank komen, bijv. “-eren” (“leren/kleren”, “zoek/boek”) en bij c, , e, en f weer telkens een andere klank.

Om te laten zien welke regels als rijmgroepje bij elkaar horen, zijn er in het schema witregels tussen gelaten. Maar het is bij het Shakespearesonnet gebruikelijk om alle 14 regels zonder witregels ertussen onder elkaar te zetten. Dat doe je als je klaar bent.

1. ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM (ta; maar dan ook bij 3) +a
2. ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM (ta; maar dan ook bij 4) +b
3. ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM (ta) +a
4. ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM (ta) +b

5. ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM (ta; maar dan ook bij 7) +c
6. ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM (ta; maar dan ook bij 8) +d
7. ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM (ta) +c
8. ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM (ta) +d

9. ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM (ta; maar dan ook bij 11) +e
10. ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM (ta; maar dan ook bij 12) +f
11. ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM (ta) +e
12. ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM (ta) +f

13. ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM (ta) +g
14. ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM ta DOEM (ta) +g

Plannen van de inhoud

Wat je wilt gaan zeggen, moet nu een plekje krijgen in de groepjes van regels. De regels die als rijmgroepje bij elkaar horen, horen ook qua inhoud bij elkaar, als een soort alinea's. Dus 3 keer een stukje van 4 regels, en het slotgroepje van 2 regels.

In regel 1 t/m 4 komt je inleiding: Sint heeft iets gezien, gehoord, of gemerkt en beschrijft dit.
Voorbeelden:

1. Sint keek bij jou al vaak eens door de ruiten,
2. maar nooit trof hij je in je kamer aan.
3. Je bent de laatste tijd dus meestal buiten
4. te vinden op of rond de tennisbaan.

Sint mag in plaats van door ruiten ook best gluren door, of in, iets met één lettergreep (de ruit, het raam, de deur, je kast, je blog, je site, je werk). Of je zet het werkwoord (gluren, kijken, merken, horen) achteraan de zin:
1. Sint heeft jouw werk de laatste tijd bekeken/ Sint heeft goed door de schoorsteen kunnen horen /Piet kreeg de taak om goed op jou te letten/ Sint heeft uit goede bronnen laatst vernomen...
Beschrijf het gedrag van de persoon dat de Sint heeft waargenomen: waar, wanneer, hoe vaak, met wat voor kleding of spullen. etc.

In 5 t/m 12: je kunt hier eerst nog nader op ingaan, en wat is hierover de mening van Sint? Hoe moet dit wat hij merkte nou verder gaan, waar kan het toe leiden? Flink overdrijven, prijzend of kritisch, maar hou het leuk. Sint ziet een probleem, hoe gaat hij dat oplossen door zijn surprise/cadeau? De fanatieke tennisser uit het voorbeeld heeft te misschien te veel reistijd, of zijn partner klaagt over zijn afwezigheid, en daarom schenkt Sint hem een (geknutselde) eigen tennisbaan, of een snelle auto, of een virtueel tennisspelletje; of hij wordt te dun van al dat sporten en heeft een chocoladeletter nodig...

De clou van een grap is leuk op regel 12; een hele goeie grap of conclusie kan ook in 13-14.

Maar regel 13-14 zijn meestal gewoon handig voor: de conclusie, of een groet, goede wens of advies van Sint, of een instructie voor het uitpakken. (En/Dus daarom...; Tenslotte...).

Tip

Blijf al je probeersels hardop voorlezen. Al was het alleen maar om ervan te genieten hoe lekker het gaat lopen en hoe mooi het gaat klinken. Als je het goed hebt gedaan, draagt dit gedicht zichzelf bijna voor, dat kan niet missen.

Geduldig puzzelen

Meer hints van de Sint komen er niet, want dit gedicht moet echt helemaal het eigen werk worden van de rijmpiet. Voor wie dit voor het eerst probeert, is het misschien uren puzzelen. Maar krijg je de smaak eenmaal te pakken, dan ga je vast vaker denken in deze sonnetvorm. Een sonnet is immers ook een prachtig cadeau voor buiten de Sinterklaastijd: voor moederdag, een bruiloft, een verjaardag, om je grote liefde romantisch te verrassen...en voor jezelf als leuke hersengymnastiek.