Het kiezen van een verhaal

Als je een verhaal wilt kiezen om aan een groep luisteraars voor te lezen of te vertellen, waar kun je dan op letten? Vier criteria zijn van belang: de doelgroep, het doel, de lengte van het verhaal en je persoonlijke betrokkenheid. Als er een opdrachtgever is, pas je de criteria toe binnen het kader dat hij heeft aangegeven.

• Doelgroep
• Doel
• De lengte van een verhaal
• Betrokkenheid
• Het combineren van de criteria
• Conclusie

Doelgroep

Uiteraard houd je bij het kiezen van een verhaal in de eerste plaats rekening met de doelgroep. Lees je een verhaal voor aan een groep kleuters of aan een groep volwassenen?

Deze groepen hebben verschillende interesses en een verschillend kennisniveau. Dat spreekt voor zich. Maar er is ook een verschil in de concentratiespanne: kleuters kunnen zich minder lang concentreren dan volwassenen. Je gaat uit van de leeftijd van de groep luisteraars.

Heb je een gemengde groep (bijvoorbeeld kleuters en volwassenen), dan zal je een keuze moeten maken. Bijvoorbeeld voor een verhaal dat in de eerste plaats begrijpelijk en boeiend is voor kleuters. De volwassenen kunnen zich dan aanpassen en genieten van het plezier dat de kleuters hebben. Of je kiest voor een verhaal met een diepere betekenis. De kleuters genieten van de gebeurtenissen in het verhaal, de volwassenen van de diepere laag in datzelfde verhaal.

Doel

Waarom vertel je of lees je een verhaal voor aan een bepaalde groep? Wat wil je bereiken?

Wil je de groep vooral amuseren of wil je ze iets leren? In het eerste geval zoek je wellicht naar een grappig verhaal. Maar is het een verhaal voor een halloweenfeest, dan zoek je natuurlijk naar een griezelverhaal. In het geval dat je een ‘boodschap’ wil overdragen, zoek je naar een verhaal dat die ‘les’ uitdraagt.

Stel: je wilt kinderen leren dat ze respectvol met de natuur moeten omgaan. Dan ga je mogelijk op zoek naar een verhaal waarin een kind een beukennootje plant en dat verzorgt tot het boompje zichzelf kan redden.

Overigens kan een verhaal waarin een bepaalde moraal wordt uitgedragen natuurlijk ook leuk zijn. De beide doelen hoeven elkaar niet uit te sluiten. Integendeel: een ‘les’ komt vaak beter tot zijn recht als de ‘verpakking’ leuk en boeiend is.

De lengte van een verhaal

Een prozaïsch criterium wellicht, maar wel van belang. In de eerste plaats vanwege de concentratieboog van je doelgroep, zoals hierboven al is aangegeven.

In de tweede plaats vanwege de gelegenheid waar je bij voorleest of vertelt. Is het op een middelbare school, dan moet je in elk geval binnen het lesuur blijven. Is het op een feest, dan zal je je wellicht moeten voegen in een groter programma.

En dan nog: is het verhaal het hoofdonderdeel van dat programma of is het een van de vele activiteiten op het programma?

Wat is de wens van je opdrachtgever hierover?

Betrokkenheid

Van groot belang is de betrokkenheid van de voorlezer of verteller bij het verhaal. Kies altijd voor een verhaal waar je zelf achter staat! Alleen dan komt een verhaal tot zijn recht. Kies dus een verhaal dat je zelf ook grappig vindt. Of, als het om een bepaalde moraal gaat, kies een verhaal met een les waar je zelf in gelooft.

Het combineren van de criteria

De kunst is natuurlijk alle hierboven genoemde criteria zo goed mogelijk te combineren. Een voorbeeld: je wilt je klas voorbereiden op de nationale boomfeestdag.

Doelgroep:
je geeft les aan kinderen van groep 3 van het basisonderwijs.
Doel:
je wilt de kinderen duidelijk maken wat het belang van bomen is in hun eigen omgeving.
Lengte:
je vertelt dit verhaal buiten, vlak voor het planten van een boom. Je kiest voor een kort verhaal, want de kinderen staan te popelen om aan de slag te gaan.
Vertel je het verhaal een paar dagen voor het planten van de boom in je klas, dan kan het verhaal langer zijn. Je kunt het bijvoorbeeld inpassen in een groter project rond de Nationale Boomfeestdag.
Betrokkenheid:
iedere keer opnieuw is het nodig te zoeken naar een verhaal waar je zelf ook achter kunt staan.

Conclusie

Alleen als het verhaal dat je kiest past bij je doelgroep en doel, de goede lengte heeft en je bent betrokken op dat verhaal, dan pas is je keuze geslaagd.

DIt artikel maakt deel uit van de special Verhalen vertellen en verhalenvertellers in Nederland.
Ook maakt dit artikel deel uit van de special Voorlezen

Lees verder

• De viering van Wereldverteldag
• Verhalen vertellen of voorlezen in het basisonderwijs
• Wat doet een verhalenverteller?
• Geheugen dementerenden stimuleren door sprookjes voorlezen
• Vertellen en voorlezen met alle zintuigen: redenen en tips