Volkeren en Afrikaans

Afrikaanse volkeren; de Bosjesmannen

Infoteur: Hikari

De Bosjesmannen zijn over de hele wereld bekend. Het volk Bosjesmannen leeft in Zuidwest Afrika en leeft daar nog steeds zeer primitief. In dit artikel zal alles uitgelegd worden over de Bosjesmannen.


In Zuidwest-Afrika ligt een uitgestrekt gebied van vlakten, zandduinen, stekelig struikgewas en droge rivierbeddingen. Het is de dorre Kalahari Woestijn, tussen de Oranjerivier in het zuiden en de Okavangorivier in het noorden. Het is een gebied waar het zelden regent en waar niemand van ons graag zou willen wonen.

Wie echter meent dat deze onherbergzame streek volledig verlaten is, vergist zich. Het is het woongebied van de Bosjesmannen...

Herkomst

Het is niet helemaal duidelijk waar de Bosjesmannen vandaan komen. Hun huidskleur is bruinachtig tot geel, de ogen zijn spleetvormig en de jukbeenderen staan hoog. Vermoedleijk zijn ze vele duizenden jaren geleden voortgekomen uit de vermenging van negroïde mensen met een volk dat uit Azië kwam. Vandaar dat men de Bosjesmannen ook wel 'Mongoloïde-Negroïden' noemt. Hun taal is niet v erwant met andere oude Afrikaanse talen.

Lichamelijke kenmerken

De Bosjesmannen zijn magere, kleine mensen die zelden langer worden dan anderhalve meter. Onder hun Mongools-lijkende ogen hebben ze een berde, platten eus. Het haar is diepzwart en sterk gekroesd. Hun huid, geelbruin van kleur, is getaand door de velle zon, die doorgaans hun woongebied teistert.

De taal van de Bosjesmannen wordt gekenmerk door het gebruik van vijf zuigende tongklak-klanken. De tong is zeer lang en lenig; een Bosjesman kan zonder moeite met de punt van zijn tong z'n neus aanraken.

Een primitief jager

De Bosjesmannen behoren tot de primitiefste rassen van Afrika. Ze leiden een zwervend bestaan en leven van wat ze onderweg vinden. De vrouwen en kinderen brengen een groot deel van de dag door met het zoeken naar voedsel; wortelen, bessen, slangen, hagedissen, wormen en insecten.

Verder jagen de mannen op het schaarse wild dat in de Kalahari Woestijn voorkomt. De gazellen en antilopen worden stilletjes beslopen, waarbij gebruik wordt gemaakt van her en der staande stekelige struiken om achter te schuilen. Het voornaamste jachtwapen van de Bosjesmannen is de pijl en boog, waarmee hij ongelofelijk behendig is. Met dit primitieve wapen is hij in staat over betrekkelijk grote afstand doel te treffen.

Tot nog niet zo lang geleden maakten de Bosjesmannen de pijlspitsen zelf van steen of hoorn. Tegenwoordig kopen ze stalen punten van naburige stammen. Het kan weken duren voordat een Bosjesman erin slaagt dicht genoeg bij het jachtwild te komen om het te kunnen afschieten. Dan is het groot feest voor de groep waartoe hij behoort; het vaak zeer eenzijdige plantaardige voedsel kan dan voor korte tijd worden aangevuld met vlees.

Behalve de pijl en boog kent de Bosjesman nog een zeer korte speer, meestal voorzien van een lange hoornen punt. De vrouwen hebben hun eigen 'gereedschap', een primitieve graafstok waarmee wordt gezocht naar wortelen en insecten-larven.

In streken waar rivieren stromen en meren ontstaan, doen de Bosjesmannen ook aan visserij. Met behulp van leer en plantaardige vezels knoopt hij eenvoudige netten en fuiken. Als enig huisdier kent de Bosjesman de hond. Het dier is hem uitsluitend behulpzaam bij de jacht.

Zover bekend heeft de Bosjesman nooit getracht andere dieren te temmen en deze als vee te houden. De leefwijze van dit volk is dan ook het beste te vergelijken met die van de mensen in de steentijd, zoals tienduizenden jaren geleden in Europa. Van de moderne beschaving, waarmee de Bosjesman van tijd tot tijd in aanraking komt, wil hij weinig weten.

Eenvoudige gebruiksvoorwerpen

Behalve de gereedschappen die bij het bemachtigen van voedsel in gebruik zijn, worden er zeer weinig gebruiksvoorwerpen op na gehouden. Ze maken geen aardewerken potten, maar gebruiken leeggehaalde struisvogeleieren als opslagplaats voor water en vet.

Voor het maken van vuur heeft de vrouw van de Bosjesman geen speciaal gereedschap nodig. Ze wrijft eenvoudigweg een stokje, waarvan de punt in een andere stok geplaatst wordt, net zolang tussen de handen heen en weer tot op de plaats van wrijving een vlammetje opschiet. Ze is hierin zeer behendig: binnen een halve minuut is er vuur gemaakt!

Hun onderkomen

Alleen wanneer het enige tijd heeft geregend, levert de omgeving voldoende voedsel op om een groepje Bosjesmannen te doen besluiten er langere tijd te blijven. Alleen dan worden hutten gebouwd. Een Bosjesman-hut bestaat uit een eenvoudig koepelvormig vlechtwerk van takken, waaraan lange grassen worden vastgebonden.

Zo'n hut is zeer klein en juist ruim genoeg om er met een gezin in te slapen. Meestal blijven de Bosejesmannen niet langer dan enige dagen op dezelfde plek. Hun onderkomen bestaat dan uit een soort half-open kap van wat bebladerde takken, die net voldoende bescherming biedt tegen wilde dieren.

Zuinig met water

De vreemdeling die zoals de Bosjesmannen langdurig in de dorre woestijn zou moeten leven, zou het er niet lang uithouden. Veelal is er in de wijde omtrek geen druppel water te vinden. Tenminste: voor Westerlingen...

De Bosjesman weet die druppel meestal wél te vinden: uit ervaring weet hij nauwkeurig waar zich in het terrein onder de oppervlakte water kan verzamelen.

Vaak heeft het geen enkele zin om daar een put te graven, omdat er zó weinig water in de bodem zit, dat het zich niet verzamelt. De Bosjesman past dan een zeer slimme manier toe: aan het einde van een holle rietstengel wordt een kluwen plantaardige vezels gebonden; een putje van ongeveer een halve meter diepte wordt gegraven en vervolgens wordt hierin de rietstengel gezet, met de vezelkluwen onderin. Dan wordt het gat weer dichtgegooid.

Het weinige water wordt door de vezels opgezogen. De Bosjesman hoeft dan niets anders te doen dan op z'n knieën te gaan liggen en aan de rietstengel te zuigen. Druppel voor druppel haalt hij zo het kostbare vocht naar boven. Zo kan hij enige struisvogeleieren met water vullen, door het weer uit te spuwen.

Tijdens lange tochten neemt een groep Boesjesmannen vaak enige van die 'watereieren' mee, niet alleen om er onderweg van te drinken, maar ook als reserve voor de eventuele terugweg.

De maatschappelijke samenlevingsvorm

Hoewel de Bosjesmannen geheel zijn aangepast, is het leven wat zij leiden zeer hard. Er is een zeer groot gebied nodig om een klein groepje mensen in leven te houden. Dit verklaart waarom de Bosjesmannen geen grote stammen en clans hebben gevormd.

Ze leven in zeer kleine groepjes, die doorgaans uit niet meer dan 30 tot 40 personen bestaan. Dit zijn altijd familieleden van elkaar. De hoge zuigelingensterfte en de gemiddelde leeftijd (een 40-jarige Bosjesman is een grijsaard) zijn er de oorzaak van dat zo'n groepje nooit groter wordt.

Een huwbare Bosjesman (vanaf 15 jaar) zoekt zich een vrouw uit een andere groep. Het jonge paar sluit zich aan bij de groep van de man. Merkwaardigerwij keren jonge vrouwen vaak tijdelijk naar de eigen groep terug om er van het eerste kind te bevallen.

De noodzaak om altijd verder te moeten trekken is er de oorzaak van dat er bij Bosjesmannen geen plaats is voor zieken en hulpbehoevende ouderen. Die zouden, door de hele groep aan één plaats te binden, immers de hele familie in onmiddelijk levensgevaar brengen. Hulpbehoevende Bosjesmannen verwijderen zich daarom van hun groep of worden eenvoudigweg achtergelaten. In beide gevallen wacht hen een snelle dood.

Toch betekent het heengaan van een familielid een groot leed en kennen de Bosjesmannen een bijna ongekend rouwbeklag. Het belang van de enkeling weegt echter nooit op tegen het belang van de hele groep.

De godsdienst

De Bosjesmannen belijden een natuurgodsdienst, wat wil zeggen dat ze in alle mogelijke verschijnselen geesten, krachten en machten zien. Zon, maan, sterren, regenbuien, onweer, rivieren, bronnen, de aarde, dat alles is levend en kan voor de mens zowel een bron van goede als van kwade dingen betekenen. Maar de Bosjesmannen kennen ook niet-belichaamde goden, zoals de bheersers van ziekte, dood, enzovoorts.

Al deze machten en krachten worden regelmatig het goede afgesmeekt tijdens de rituele dansen; deze verlopen zeer eenvoudig. Ze bestaan uit het in een kring rondspirngen van de hele groep, terwijl er allerlei verzoeken worden opgezonden door middel van eentonig gezang.

Onzekere toekomst

Zolang de beschaafde wereld in de Kalahari Woestijn niets te zoeken heeft, kunnen de Bosjesmannen hun leven blijven voortzetten. Mocht dit gebied evenwel ooit economisch belangrijk worden (door bodemvondsten bijvoorbeeld), dan zullen de Bosjesmannen wel spoedig verdwijnen...

Andere volkeren

Bekijk hier ook de informatie over andere volkeren. Om de informatie te zien, klik dan op het volk.
© 2008 - 2009 Hikari, gepubliceerd in Volkeren (Kunst en Cultuur) op 07-09-2008, laatst gewijzigd op 12-01-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen


Reageer op het artikel "Afrikaanse volkeren; de Bosjesmannen"


Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.