Vroegere Aziatische culturen: Perzië

Het rijk van de Perzen trad in de vroege historie van het Nabije en Midden-Oosten sterk op de voorgrond, maar had ook belangrijke economische en culturele banden met het Verre Oosten. Op het hoogtepunt van zijn macht strekte het Perziche rijk zich uit van de Middellandse Zee tot de Indus , en van de Kaspische Zee tot de Indische Oceaan en Nubië. Dit machtige rijk werd in de zesde eeuw v. Chr. gesticht door Cyrus de Grote.

Het Perzische rijk

Cyrus was de zoon van een niet zo belangrijke koning uit het geslacht derAchemeniden. Toen hij in 559 v. Chr. op de Perzische troon kwam, was hij, evenals zijn vader, niet meer dan een vazal van de naburige Meden. Zowel de Meden als de Perzen waren afstammelingen van de Indo-europese migranten die zich in het tweede millennium v. Chr. op de hoogvlakte van Iran gevestigd hadden. Deze grotere groep, bekend onder de verzamelnaam 'Ariërs', was verwant aan de Indo-europese volkeren die naar Griekenland geëmigreerd waren. 'Iran' is afgeleid van het Oudperzische Airjana dat 'van de Ariërs' betekent. In de 7e eeuw v. Chr. werd Medië een macht die op één lijn gesteld kon worden met Babylonië, Lydië in Klein-Azië en Egypte (zie special: 'Oorsprong van onze beschaving'). In 550 v. Chr. versloeg Cyrus echter Astyages, de koning der Meden en begon de rest van het Nabije Oosten te veroveren. Toen hij in 530 v. Chr. stierf, had hij Lydië, de Griekse steden in Klein-Azië en Babylonië overwonnen. Cyrus' zoon Cambyses voerde de Perzen weer westwaarts en veroverde Egypte in 525 v. Chr. Darius I (521 - 486 v. Chr.) en zijn zoon Xerxes ( 486 - 465 v. Chr.) boekten enige successen in Tracië en Macedonië , maar probeerden tevergeefs het vasteland van Griekenland bij hun rijk te voegen.

De Perzische tolerantie

Veel van onze kennis over de oude Perzen hebben wij te danken aan de geschriften van hun vijanden, de Grieken. Toch spreken zowel Herodotus als Xenophon met bewondering over de Perzen, vooral over de eerlijkheid en de mildheid van Cyrus en de staatkundige kwaliteiten van Darius. Van het begin af aan gedroegen de Perzen zich altijd menselijk bij hun veroveringen. Niet alleen vermeed Cyrus het aanrichten van bloedbaden bij het veroveren van nieuwe gebieden, maar bovendien was hij na zijn overwinningen zeer tolerant en hij stond zijn nieuwe onderdanen toe hun eigen goden te vereren en volgens hun eigen gewoontes te leven. Cyrus gaf de joden in Babylon toestemming om naar Palestina terug te keren, een gunst waarvoor hij in de Bijbel speciaal vermeld is.

Economische bloei

Darius I (zie afbeelding inleiding - achter zijn troon: Xerxes) bestuurde het rijk door middel van satrapen (gouverneurs van de provincies). Hij voerde vele verbeteringen ten gunste van de bevolking in: irrigatie, het gebruik van munten ter vergemakkelijking van de handel, en een wegennet dat zowel voor economische als militaire doeleinden diende. Inspecteurs die 'de ogen des konings' genoemd werden, gebruikten deze wegen eveneens om zich van de loyaliteit en de efficiëntie van de satrapen te overtuigen. De steden en de handel bloeiden, en er werden banken opgericht, wat het gebruik van bankcheques met zich meebracht. Perzische ontdekkingsreizigers zeilden zelfs helemaal naar Noord- en West-Afrika.

Perzische godsdienst

Uit de godsdienst die in de tijd van Xerxes aangenomen werd, blijkt de intellectuele en ethische waarde van de Perzen. De natuurgoden Mithras (de zon), Mah (de maan), Atar (het vuur) en andere werden door de profeet Zarathoestra (Zoroaster) verworpen ten gunste van één god: Ahoera Mazda, 'de Wijze Heer'. Lofzangen in de Avesta -de zoroastische bijbel- leggen de nadruk op de begeerte naar wijsheid, zodat het goede verkozen kan worden boven het kwade. In de 2e eeuw na Chr., toen Perzië een nieuwe bloeitijd doormaakte, begon de edelman Mani een nieuwe godsdienst te prediken die samengesteld was uit elementen van zoroastrisme, boeddhisme en christendom. Het manicheïsme, zoals het werd genoemd, probeerde door het verzoenen van religieuze geschilpunten een nieuwe staatsgodsdienst te creëren. Deze poging faalde. Vanaf de 7e eeuw, toen de Arabieren het voor het zeggen hadden in Perzië, werd de Islam de nieuwe en enig aanvaarde godsdienst.

Perzië na Alexander de Grote

In 331 - 330 v. Chr. verpletterde de Macedonische veroveraar Alexander de Grote het Perzische rijk en verbrandde de hoofdstad Persepolis. Zijn Griekse opvolgers waren echter niet in staat alle Oosterse gebieden te behouden. In 249 v. Chr. werd ten zuidoosten van de Kaspische Zee een Parthisch koninkrijk gesticht. In de eerste eeuw van onze jaartelling was dit een Oosters rijk, waaraan Perzië onderworpen was. De Perzische koning Ardasjir I, die onderdanig aan de Parthen was, zoals Cyrus eens van de Meden, versloeg de Parthen en maakte Perzië in 226 na Chr. opnieuw tot een Oosterse macht. Vanaf dat moment waren de Perzen uit de dynastie der Sassaniden vier eeuwen lang actieve vijanden van het Romeinse rijk en Byzantium.

Onder leiding van de Sassaniden werd Perzië een sterke militaire en politieke macht. Door zoveel mogelijk voordeel te trekken uit zijn ligging tussen Oost en West werd het land rijk door zijn handel. In Perzië kwamen zilver uit Rome, zijde uit China, de medische wetenschap van de Grieken en de astronomie van Indië bij elkaar. Het schitterende Perzische rijk der Sassaniden werd in een periode van 400 jaar door steeds terugkerende oorlogen verzwakt. In 641 na Chr. veroverden de Arabieren het land dat zij als begunstigde provincie behandelden.