Vroegere Aziatische culturen: De islam en Mohammed

In het begin van de 7e eeuw was Arabië een verdeeld land. Het noorden en het midden waren slagvelden waar krijgslustige woestijnstammen met elkaar vochten. In de smalle kuststrook in het westen en zuiden was het relatief rustig. Het schiereiland bood niet veel dat indringers aanlokte, en de onderling verdeelde Arabieren waren geen bedreiging voor hun machtige buren. In deze entourage kon zich dankzij Mohammed een nieuw geloof, de islam, ontwikkelen die nu nog zeer veel invloed heeft.

Woestijnbevolking

De bewoners van de kale en woestijnachtige gebieden waren nomaden: herders, handelaren en karavaanleiders. Deze bedoeïenen ('woestijnbewoners') werden geleid door uit hun midden gekozen sjeiks. De enige blijvende steden in de woestijn vormden zich rond de verspreid liggende oases. Wanneer zulke steden aan karavaanroutes lagen, ontwikkelden zij zich vaak tot vrij welvarende handelscentra. Dergelijke steden waren Mekka, ten noorden van het stabiele Jemen, en Medina, ongeveer 300 km. verder noordwaarts.

Mekka en Mohammed

In Medina was een sterke joodse invloed merkbaar. Mekka echter was een heilige stad voor de stammen uit de woestijn. Al sinds de oudheid maakten Arabieren uit alle delen van het schiereiland pelgrimstochten naar Mekka om hun erediensten te houden in de Kaäba ('vierkant gebouw'). Deze kleine tempel bevatte een zwarte meteoriet die door de heidense Arabieren voor een godheid en beschermer van hun ongeveer 300 stamgoden werd gehouden (zie foto links). In deze stad werd in 571 Mohammed ('de Veelgeprezene') geboren. Als ongeletterde arme herdersjongen was hij in zijn jeugd de dienaar van de rijke weduwe van een koopman geworden. Toen hij 25 was huwde hij zijn werkgeefster en werd zelf koopman. Over de volgende 15 jaar van zijn leven is niet veel bekend. Hij moet echter ongetwijfeld veel nagedacht hebben over de religieuze vraagstukken.

De nieuwe geloofsleer van Mohammed

Mohammed beschouwde het Arabische geloof aan vele goden als bijgeloof en onwetendheid. Beïnvloed door het joodse en christelijke geloof aan één God, raakte hij ervan overtuigd dat hij door deze God uitverkoren was om diens boodschap aan de andere Arabieren en aan de wereld te brengen. Op 40-jarige leeftijd begon Mohammed de eenheid en rechtvaardigheid van God te prediken; eerst alleen temidden van zijn familie en bekenden, maar later in het openbaar. Hij droeg verzen voor die hem, naar hij zei, door een engel waren overgebracht en die de basis zouden vormen voor de Koran (de 'voordracht'): de universele wetten van Allah ( 'het Opperwezen') zoals deze Mohammed onthuld waren.

De islam

Zo creëerde Mohammed een nieuw geloof, de islam ('onderworpenheid'), dat tegenwoordig miljoenen aanhangers heeft. De ware gelovigen, moslims ('zij die aanvaarden'), geloven dat er geen andere God dan Allah bestaat en dat Mohammed zijn profeet is. Om het eeuwige leven deelachtig te worden, moet een moslim minstens één bedevaart naar Mekka maken (een eis die pas later werd ingesteld); hij moet in de maand Ramadan iedere dag vasten; bovendien moet hij menslievend zijn, vijfmaal per dag bidden en de wetten van de Koran gehoorzamen. De ongecompliceerde leerstellingen van de islam, die de nadruk legden op barmhartigheid, broederschap, rechtvaardigheid en het eeuwige leven, hadden grote aantrekkingskracht. Er kwamen geen priesters en geen ritueel aan te pas, en het had ook niet de vele mogelijkheden tot interpretatie, waardoor de vroeg-christelijke kerk zo verdeeld werd.

Mohammed als religieus en politiek leider

Vele inwoners van Mekka die vreesden het profijt, veroorzaakt door de komst van Arabische pelgrims te verliezen, verzetten zich echter tegen Mohammed en zijn opvattingen. Na tien jaar prediking had hij nog maar weinig aanhang in Mekka. De inwoners van Medina daarentegen nodigden hem uit zijn godsdienst in hun stad te komen vestigen. In 622, toen hem een complot om hem in Mekka te vermoorden ter ore kwam, vluchtte Mohammed uit deze stad en maakte een triomfantelijke entree in Medina, waar hij als religieus zowel als staakundig leider ontvangen werd. Het jaar 622 is bekend geworden als het jaar van de Hegira ('vlucht'), en dit is het eerste jaar van de mohammedaanse kalender.

Van Medina ondernam Mohammed aanvallen op karavanen uit Mekka. In 624 vocht hij bij Badr een geregelde veldslag tegen een strijdmacht uit Mekka, en zegevierde. De lieden uit Mekka trokken in 627 met 10000 man naar Medina op, maar zagen geen kans de verdediging te doorbreken. Daarom stemden zij toe in een verdrag waarbij de Profeet het recht kreeg pelgrimstochten naar Mekka te maken. Het vollgende jaar werd dit verdrag door Mekka geschonden, en in 630 bestormde en veroverde Mohammed zijn geboortestad. Daarna erkende heel Arabië zijn soevereiniteit en aanvaardde de islam als godsdienst. Voor het eerst waren de oorlogvoerende stammen en de gevestigde bevolking onder één enkele leider verenigd.