Vroegere Aziatische culturen: Zuidoost-Azie

Tussen India en China steekt een lang schiereiland naar het zuidoosten uit, dat zich voortzet in een keten van eilanden. Lang geleden was dit gebied een plaats waar verschillende volkeren en culturen elkaar ontmoetten. Dit waren o.a. pygmeeën (Negrito's), Melanesiërs en Mongoloïden. Op het schiereiland leefden de Negrito's als jagers in de bergachtige, dichte tropische oerwouden. De andere volkeren waren boeren in het laagland die rijst en sojabonen verbouwden en varkens en kippen hielden.

Ontwikkelingen voor onze jaartelling

Nog vóór 1000 v. Chr. emigreerden de meeste Negrito's naar het zuiden. Zij staken de zee over, van het ene eiland naar het andere, en sommigen kwamen in Australië terecht. Een ander volk, dat nu de Polynesiërs genoemd wordt, vertrok eveneens vóór 1000 v. Chr. Dit waren boeren en vissers uit Zuid-China die waarschijnlijk weggingen om de druk, uitgeoefend door de Shang-dynastie, uit het bekken van de rivier de Hoang-Ho te ontlopen. De Polynesiërs staken reusachtige stukken van een hun onbekende oceaan over. Sommigen vestigden zich in Melanesië en Micronesië, maar anderen zeilden duizenden kilometers verder naar de eilanden midden in de Stille Zuidzee. Het lijkt onmogelijk dat een volk dat op het peil van de Nieuwe Steentijd stond, tot dergelijke prestaties in staat was. Zij wisten echter hoe zij dubbele kano's met uitleggers moesten bouwen, en zij konden met deze grote, van zeilen voorziene, vaartuigen manoeuvreren.

Kolonisatie na onze jaartelling

De mensen die op het schiereiland en de meer nabij gelegen eilanden bleven, ontwikkelden zich veel sneller omdat zij zich dichter bij de hoge culturen van Indië en China bevonden. Volgens de overleveringen moeten er al in de 3e eeuw v. Chr. boeddhistische missies in Cambodja en Indonesië zijn geweest. Na de eerste eeuw van onze jaartelling werden, door de handel met het Westen, de specerijen en edelstenen, het ivoor en de geurende houtsoorten van het zuidoosten van Azië waardevolle artikelen voor Indische en Chinese kooplieden. Schepen die heen en weer voeren tussen Indië en China stopten onderweg in het zuidoosten van Azië, waarbij soms boeddhistische en hindoe-missionarissen aan wal gezet werden. De Indiërs stichtten handelskolonies in Birma, Thailand, Cambodja en op Java en Sumatra. Inmiddels vestigden de Chinezen zich op het Maleise schiereiland en in Annam, in centraal Vietnam.

Ontwikkeling Cambodjaans Khmer-rijk

Na 600 na Chr. kwamen er in Birma, Cambodja, Sumatra en Java machtige staten op. In Chinese verslagen uit het begin van de 7e eeuw wordt Cambodja al vermeld. De koning van dit rijk werd beschouwd als een god, en trad als hogepriester op. De godsdienst was het punt waarop het leven in Cambodja zich concentreerde. Zowel op dit punt als op het gebied van de taal is de invloed van Indië duidelijk merkbaar. Tegen de 6e eeuw had het hindoeïsme de oude godsdienst van de Cambodjaanse Khmers overschaduwd en het Sanskriet werd de officiële voertaal. In de dagen van zijn grootste macht -11e en 12e eeuw- omvatte dit Khmer-koninkrijk het huidige Cambodja, Thailand en Zuid-Laos. De legendarische hoofdstad van dit rijk, Angkor, werd in de 9e eeuw gebouwd. In het midden van de 12e eeuw werd in de nabijheid van deze stad een tempel Angkor Wat, gebouwd. Dit tempelmassief, met zijn vijf eikelvormige torens en zijn bas-reliëfs die bijna elk oppervlak tot een massa ingewikkelde vormen maken, was een hindoe-heiligdom en het mausoleum voor koning Suryavarman II. Ten oosten van het Khmer-rijk lag Tsjampa (waarschijnlijk overeenkomend met een gedeelte van het zuiden van Vietnam). Tsjampa deed dienst als stootblok tussen Annam en Cambodja. De Tsjams zelf waren Cambodja vijandig gezind. Zij plunderden Angkor in 1177, maar Cambodja herstelde zich van deze slag.

Vestiging van de Thai-volken

Tegen 1300 hadden de ver doordringende Mongolen Nan-tsjao in Midden-Azië en Birma onderworpen. Het lukte hun niet Java in te nemen en Cambodja vielen ze niet aan. De Mongoloïde Thai-volken van Nan-tsjao trokken zuidwaarts en gaven het schiereiland nieuwe kracht. In de 14e eeuw was Thailand een onafhankelijk koninkrijk en krachtig genoeg om verscheidene invasies tegen de Khmers op touw te zetten. In 1450 trokken de Cambodjanen zich naar het geïsoleerde zuiden terug en langzamerhand werd Angkor door het oerwoud overwoekerd.

Europese invloeden na de 15e eeuw

Vroeg in de 15e eeuw stuurden de Chinese keizers een armada naar het westen, en dwongen vele staten in Zuidoost-Azië om schatting te betalen. Omstreeks 1500 hadden de islamitische Arabieren, door hun militaire macht en door het bekeren van andere volken tot hun geloof, de islam verspreid tot Malakka (het huidige Maleisië), Sumatra en Java. Daardoor verdween in die gebieden het hindoeïsme van het toneel. In 1511 werd Malakka door de Portugezen ingenomen. De Chinezen hadden tegen die tijd hun belangstelling voor het zuidoosten van Azië verloren, maar de Europeanen -Portugezen, Hollanders, Engelsen en Fransen- hadden er door hun handelsgeesten juist bijzonder veel belangstelling voor.