Expositie Aan het Russische Hof, 20 jun '09 - 31 jan '10

Het rijke hofleven van de tsaar staat centraal in de openingsexpositie van de Hermitage. Maar liefst 1800 objecten nemen de kijker mee naar het Russische hof uit de 19e eeuw. We gaan op audientie bij de tsaar en naar het bal. Het winterpaleis vormde het kloppend hart van het immense Russische Rijk van de 19e eeuw. Hier bepaalden ze het lot van het rijk en zijn bewoners. Het hofleven alhier gevoerd imponeerde hof en vijand. Als een strak korset snoerde het hofprotocol een ieder aaneen die hier binnentrad of verbleef.

Audiëntie

Het fronttoneel voor het officiële hofleven vormde de dagelijkse audiëntie. De tsaar aller Russen stond dan met zijn echtgenote bij de troon op het podium. Nu staat er voor een lege troon een parade van hovelingen in schitterende uniformen en pronkjurken. Daar zien we ook het maskeradekostuum van grootvorstin Aleksandrovna. Rijk gedessineerd zijde en goudbrokaat met borduursel van zilverdraad en imitatieparels. Puur handwerk zoals ook alle andere galajaponnen en -uniformen.

In de hoeken staan kratervazen. Ze zijn gemaakt van kostbare materialen als jaspis en porfier uit alle uithoeken van Rusland. Ze staan symbool voor de enorme uitgestrektheid van het land. Dezelfde vazen staan ook in de Hermitage van sint Petersburg. Alleen vallen ze daar nauwelijks op tussen de ongeveer 300 miljoen andere attributen. In Amsterdam schitteren ze in al hun glorie dankzij de ruime opzet van de expositie.

Alledaagse leven

Vanuit de audiëntiezaal lopen we Sint Petersburg in. Verschillende doeken geven een gezicht op ‘het venster naar het westen’ zoals tsaar Peter de stad noemde. Een hoogtepunt is een panorama van 4,5 meter. Portretten van edelen en families geven een indruk van het alledaagse leven. Neem bijvoorbeeld ‘een lieve gast van verre’ (1888) van Oskar Freiwrth-Lützow. We zien een rijke edelman in een taverne in gesprek met een notabele terwijl de waard hem wijn inschenkt. Op de tafel staat voor ieder een bord want niets verbroedert zoveel als samen eten.

Prachtig is ook ‘kinderen met een papegaai’ van Christina Robertson (1796-1854). Het jongetje draagt het uniform van het Pagecorps, een zeer exclusieve onderwijsinstelling in Rusland. Het meisje heeft op haar schoot een zeldzame Amazonepapegaai. Met strenge en rechtvaardige hand voedden ouders destijds hun kinderen op, zo blijkt uit het portret van de familie Lesnikov van Serge Zarjanko (1818-1870). We lezen het ook in de wijze woorden van tsaar Nicolaas 1: ‘Zoek nooit een rechtvaardiging voor je daden in het feit dat jullie als grootvorsten geboren zijn.’

Balzaal

We lopen verder en komen bij de balzaal. Anders dan de ontvangstzaal ademt deze geen terughoudende maar een uitbundige en flamboyante sfeer. Als belangrijkste evenement aan het hof opende het bal elk jaar het seizoen. Er namen zo’n 3000 gasten aan deel. Het chanchez la dame (een chique vorm van partnerruil) overheerste. De grootvorstinnen dansten met de ambassadeurs, de grootvorsten met hun eigen echtgenotes. Met als belangrijkste dansen de contradanse en de quadrille gingen de voetjes luchtig van de vloer.

De ster van het bal vormde tsarina Maria Fjodorovna, de echtgenote van Alexander III. Uren achter elkaar kon ze dansen. Ze zag er prachtig uit en wist daarom dat iedereen naar haar keek. Zij was de moeder van Anna Pavlovna, die trouwde met koning Willem II van Oranje-Nassau. De band tussen Nederland en Rusland is daarom al eeuwen oud.

Raspoetin

Hoewel die Willem ook geen lieverdje was, maakte Anna Pavlovna het beter dan haar zuster Alexandrova. Zij raakte in de ban van Raspoetin. Haar portret hangt tussen andere ‘muurbloempjes’. De waanzin straalt van haar gezicht. In spiegels zien we mensen dansen in baljurken van witte kant. In vitrines zien we wat de edele gasten verder voor rijke kledij droegen. Om te schitteren op het bal van de tsaar werd geen roebel gespaard.

Sprankelende expositie die je de kredietcrisis doet vergeten...