De geschiedenis van Tibet en de Chinese annexatie

Helaas zijn er tot de 7e eeuw geen schriftelijke bronnen over de geschiedenis van het bergland beschikbaar. Zeer waarschijnlijk bestond de bevolking daarvoor uit nomaden, die een natuurgodsdienst aanhingen. Na de introductie van het boeddhisme werd de Dalai Lama de (geestelijk) leider. Tot de inlijving door de Chinezen in de jaren 50 van de vorige eeuw was Tibet een zelfstandige natie. Als autonome provincie van China wordt de Tibetaanse cultuur steeds meer verdrongen door de Chinese.

7e - 9e eeuw: Boeddhisme in opkomst

In de 7e eeuw ontstond rond de stad Lhasa het koninkrijk Tibet dat steeds groter werd. Aan het eind van de 8e eeuw was dat koninkrijk ongeveer net zo groot als de regio Tibet nu is. De koning heette Songtsen Gampo. Deze was tussen 620 en 640 aan de macht. In die periode wees hij Lhasa aan als hoofdstad van het koninkrijk. Ook werd er onder zijn regering een Tibetaans alfabet en schrift opgesteld. Songtsen Gampo trad in het huwelijk met zowel een Nepalese als met een Chinese prinses. Beiden waren boeddhist en zij bekeerden de koning ook tot het boeddhisme. Songtsen Gampo slaagde er in dat het boeddhisme in Tibet veel aanhangers kreeg. In het begin leverde dat nog wel enige strijd op met de aanhangers van de natuurgodsdiensten, maar langzamerhand kreeg de boeddhistische levensstijl de overhand. Aan het einde van de 8e eeuw verrezen ook de eerste boeddhistische kloosters in Tibet.

10e - 13e eeuw: Tweede Verspreiding en Mongoolse bezetting

In de 10e eeuw was het gedaan met het koninkrijk. Tibet bestond van af toen uit verschillende staatjes. Het leek erop dat met het vallen van het koninkrijk ook het boeddhisme op zijn retour was. De oude natuurgodsdienst kwam weer in zwang. Vanuit een aantal buitengewesten begon het boeddhisme in de 11e eeuw echter aan een wedergeboorte en vernieuwing, die leidde tot een volledige verdringing van de natuurgodsdienst. Dit wordt ook wel de 'Tweede Verspreiding' genoemd. In deze tijd zijn vele vertalingen van oude boeddhistische geschriften gemaakt. In 1205 tot en met 1209 werd het noorden van Tibet aangevallen door de Mongolen, waarbij er veel verwoestingen werden aangericht.

14e - 18e eeuw: De Gelug-pa en de Chinese bezetting

Van 1368 tot 1644 was Tibet een zelfstandig bestuurde staat. Rond het begin van de 15e eeuw werd de Sekte der Geelmutsen, Geelhoeden of Gelugpa gesticht ('gelug'=deugd). Deze sekte vestigde zich in Mongolië. Eén van de grote geestelijke leiders uit die tijd, Gendrün Drubpa (1391-1475) werd eeuwen later als eerste Dalai Lama aangewezen. De derde Dalai Lama, Sonam Gyatso (1543-1588) kreeg deze titel als eerste tijdens zijn leven. Met Mongoolse militaire hulp wisten de Geelmutsen (zie afbeelding inleiding) de leiding in Tibet over te nemen. De vijfde Dalai Lama (1617-1682) werd de geestelijk leider en liet in Lhasa het Potala-paleis bouwen (zie afbeelding rechts). De politiek leider bleef de Mongoolse koning. Na de dood van de vijfde Dalai Lama werd Tibet het slachtoffer van de strijd tussen de Chinezen en de Mongolen. Deze eindigde in 1720 met de bezetting van Lhasa door de Chinezen en de afzetting van de (Mongoolse) koning van Tibet. Gedurende de 18e eeuw kregen de Chinezen steeds meer macht in Tibet.

19e en begin 20e eeuw: Engelse en Chinese overheersing

Groot-Brittannië raakte geïnteresseerd in Tibet vanwege goede handelsmogelijkheden. De Engelse Oost-Indische Compagnie stuurde expedities naar het land, maar aan het eind van de 19e eeuw kwam het tot conflicten tussen de Tibetanen en de Engelsen en in 1904 bezette het Britse leger de hoofdstad Lhasa. Na een overeenkomst met Rusland erkende zowel Engeland als Rusland het Chinese keizerrijk als heersende macht over Tibet en vertrokken de Engelsen. Het leger van China bezette het hele land en toen ook Lhasa in 1910 veroverd werd, vluchtte de Dalai Lama naar India. Deze bezetting duurde tot 1911 en Tibet werd daarop weer geleid door de 13e Dalai Lama en vanaf 1938 door de 14e en huidige Dalai Lama, Tenzin Gyatso.

1950 - nu: Chinese annexatie

Na de communistische machtsovername en de stichting van de Volksrepubliek China in 1949 viel het Chinese leger in 1950 Tibet binnen. Tibet protesteerde bij de Verenigde Naties, maar zonder succes. Omdat het boeddhisme het doden van een levend wezen verbiedt boden de Tibetanen die geen geweld wilden gebruiken dan ook geen weerstand. Het enige wat ze konden doen was vluchten. Er volgde een periode van gewapend verzet en Tibetaanse vrijheidsstrijders wisten grote delen van het gebied terug te krijgen. In 1959 kreeg het Chinese leger door middel van terreuracties weer de controle over het land. De 14e Dalai Lama en zijn volgelingen vluchtten weer naar India. Hier richtte hij een Tibetaanse regering in ballingschap op. Opnieuw deed hij een vergeefs beroep op de VN, dat slechts de Chinese regering opriep de mensenrechten en de Tibetaanse cultuur te eerbiedigen. Tibetanen die zich verzetten tegen de overheersers werden gevangen gezet, gemarteld of gedood. Vluchten via de bergen werd bemoeilijkt, omdat daar Chinese grenswachten waren geplaatst dat te verhinderden.

De sinificatie van Tibet

Het uitoefenen van religieuze gewoonten werd door de Chinese machthebbers verboden. Kloosters werden verwoest en veel boeddhistische monniken probeerden naar India te vluchten. Grote delen van het historische Tibet werden ingelijfd als provincie van China en in 1965 werd het kerngebied benoemd tot autonome regio, een vorm van zelfstandigheid die alleen op papier bestaat. Eind jaren 80 nam de onrust weer toe. Veel monniken die deelnamen aan de onafhankelijkheidsacties in 1989 werden gemarteld. Duizenden Tibetanen die zich hadden aangesloten bij kleine verzetsgroepen werden gedood. De Dalai Lama leeft nog steeds in ballingschap en na jaren van verwijdering is er sinds 2002 voor het eerst voorzichtig contact tussen zijn aanhangers en functionarissen van de Chinese overheid. Tibets geestelijk leider streeft nu niet meer naar volledige onafhankelijkheid van zijn land, maar naar een autonome status met behoud van eigen taal en cultuur. Inmiddels is China bezig met wat heet de sinificatie of 'verchinezing' van Tibet door de verandering van de maatschappij in Tibet naar Chinees model, door middel van culturele assimilatie, bevolkingsmigratie en politieke (communistische) hervorming.