De Tibetaanse bevolking en boeddhistische cultuur

Eén op de zes Tibetanen hoort tot een nomadenstam. De helft van de bevolking werkt in de landbouw. Een klein deel behoort tot de minderheden. Ze zijn herkenbaar aan hun kleding. De cultuur is gegrondvest op het boeddhisme, dat zowel in Tibet als China het belangrijkste geloof is. In Tibet is de Dalai Lama de hoogste geestelijke en politieke leider, de reïncarnatie van zijn voorganger. De huidige Dalai Lama, Tenzin Gyatzo, leeft in ballingschap en wordt door China niet erkend.

Tibetaanse nomaden

Ongeveer een miljoen Tibetanen leven als nomaden. Dat is ongeveer de helft van de bevolking. Zij trekken hun hele leven lang met hun kudde van de ene naar de andere plaats, wonen in tenten en houden jaks, geiten of schapen. In Tibet trekken de meeste nomaden rond in groepen van meerdere families. De mannen zorgen voor het vee, de vrouwen voor de kinderen en het huishouden. De kuddes schapen en jaks die ze onderhouden worden onderweg af en toe aan boeren verkocht of er worden producten geruild, bijvoorbeeld jakboter of wol voor kleding of tsampa (meel van geroosterde gerst). De melk van de jak (zie afbeelding inleiding) wordt ook verwerkt tot boter, die je kunt eten en het wordt op de huid gesmeerd tegen de felle zon en de bijtende kou. Van de haren en wol van de jak worden dekens, tenten en touwen gemaakt. Zelfs de uitwerpselen worden in gedroogde vorm gebruikt als brandstof. Omdat de meeste Tibetanen boeddhistisch zijn mogen ze geen dieren doden. Een dier wordt dus pas als voedsel gebruikt als het van ouderdom sterft.

Landbouw in Tibet

Ongeveer de helft van de Tibetaanse bevolking werkt in de landbouw, voornamelijk in het zuiden en oosten. Het noorden van het land is namelijk door de Tjang-tang-woestijn onvruchtbaar. Zowel in de dalen als in het gebied rondom de rivier Yarlung Tsangpo (in India Bramahputra genaamd) in het zuiden en zijn zijrivieren, zoals de Lhasa, is vruchtbare grond te vinden (zie afbeelding rechts). Daar groeien fruitbomen, zoals appel- en abrikozenbomen. Ook worden er graan en groenten verbouwd. In het oosten is het klimaat door voldoende regenval gunstig voor de landbouw. De boeren verbouwen vooral hooglandgerst, de basis van het Tibetaanse voedsel. Verder verbouwen ze tarwe, bonen, erwten, gierst, aardappelen en koolzaad. In de omgeving van Lhasa en Shigatse worden meer dan 40 soorten groenten geteeld. In het zuidoosten worden vooral pinda's, rijst thee, tabak, walnoten en peper verbouwd. De fruitteelt levert perziken, appels, bananen, sinaasappels en peren op.

Tibetaanse minderheden

Van oorsprong leefden er in Tibet verschillende groepen typisch Tibetaanse volkeren. Voorbeelden hiervan zijn de Menpa, Lopa, Denpa en Sherpa. Al deze bevolkingsgroepen samen maakten slechts een klein deel uit van de totale bevolking. Lange tijd hebben ze zeer primitief geleefd, omdat ze vaak in afgelegen gebieden woonden en vasthielden aan hun eigen gewoonten en leefwijze. Ze leefden voornamelijk van de landbouw en de jacht, woonden in zelfgebouwde houten huizen en spraken hun eigen taal. Na de inval van de Chinezen kwamen ze weliswaar meer in aanraking met de moderne wereld, maar toch hebben ze enkele van hun gewoonten weten te behouden. Zowel de Menpa als de Sherpa zijn Lamaïstisch, d.w.z. dat ze Boeddha vereren en de Dalai Lama als hun religieus leider beschouwen. De Lopa en Denpa hebben een natuurgodsdienst. De verschillende volken zijn te herkennen aan hun kleding. Zo dragen de Menpa dieprode kleding. De vrouwen dragen daarbij ook nog witte schorten. Iedereen heeft geborduurde laarzen aan. De Lopa-mannen dragen een vest en hebben altijd een sabel en pijl en boog bij zich. De Lopa-vrouwen dragen een geruite blouse tot op de knie. De Denpa-mannen dragen korte broeken en kleding zonder mouwen. Vrouwen dragen blouses met korte mouwen en rokken. Hun haar hebben ze in een knot gebonden en zowel mannen als vrouwen dragen meestal een sjaal. De Sherpa's tenslotte dragen witte jassen.

Het Tibetaans boeddhisme of lamaïsme

Het boeddhisme werd in de 6e eeuw v. Chr. door prins Siddharta Gautama gesticht. Hij leerde de mensen gelukkig te worden en tevreden te zijn met wat je bezit. Boeddha betekent 'de volledig ontwaakte' of 'de verlichte'. Het boeddhisme is geen godsdienst maar een leer, een levensstijl. De belangrijkste kenmerken van het boeddhisme zijn eenvoudig gezegd: een geloof in een leven na de dood door reïncarnatie; het verbod op het doden van levende wezens (mens en dier); wijsheid is belangrijker dan aardse rijkdom en je medemens hulp bieden. Het Tibetaans boeddhisme wordt ook wel lamaïsme genoemd. Het wijkt in die zin enigzins af van de rest van de boeddhistische wereld. Het woord 'lama' betekent 'monnik'. De hoogste religieuze leider is de Dalai Lama, hetgeen betekent 'Oceaan van wijsheid'. Hij is religieus en politiek leider van Tibet. Een Dalai Lama wordt niet gekozen door het volk of opgevolgd door een familield (hij is celibatair), maar 'opnieuw geboren'. Als de Dalai Lama sterft wordt hij tijdelijk opgevolgd door een regent, totdat deze in een visioen duidelijk gemaakt wordt waar hij de nieuwe Dalai Lama kan vinden. Deze is de reïncarnatie van de vorige leider. Een Dalai Lama krijgt vanaf zijn 6e jaar een opleiding. Na zijn studie krijgt hij op zijn 18e de macht over Tibet. De huidige 14e spiritueel en politiek leider (zie afbeelding rechts), Tenzin Gyatzo, geboren in 1935, kreeg de macht over Tibet al op zijn 15e toen de Chinezen het land aanvielen. Na de Tibetaanse opstand in 1959 vluchtte hij naar India.

De Panchen Lama

Na de Dalai Lama is de Panchen Lama de belangrijkste man van Tibet. Na de vlucht van de Dalai Lama naar India in 1959 bleef deze in Tibet achter. Hij overleed in 1989 echter onder verdachte omstandigheden. Na zijn dood gingen zowel de Dalai Lama vanuit India als de Chinezen op zoek naar een opvolger. Met behulp van vele monniken benoemde de Dalai Lama een 11-jarige jongen tot Panchen Lama (panchen=grote leraar). De Chinese regering wees een andere jongen aan. Daardoor beschikt Tibet nu over twee vervangende geestelijke leiders. Vlak na de benoeming door de Dalai Lama van Gendün Chökyi Nyima als Panchen Lama werd hij in 1995 op 6-jarge leeftijd door de Chinese autoriteiten ontvoerd. Sindsdien is er niets meer van hem en zijn ouders vernomen. Volgens de Chinese regering zit hij gewoon op school en wordt zijn locatie uit privacyoverwegingen niet vrijgegeven.
De 43-jarige jurist Lobsang Sangay is op 8 augustus 2011 in India beëdigd als nieuwe leider van de Tibetaanse regering in ballingschap. Hij volgt de Dalai Lama (76) op als politiek leider.