Toerisme en bezienswaardigheden in Tibet

Tibet is nog niet zo lang toegankelijk voor toeristen. In eerste instantie wilden de Tibetanen zelf geen toeristen toelaten, vanwege de slechte ervaringen met buitenlandse indringers. Vanaf eind jaren 70 laten de Chinese machthebbers weer buitenlandse bezoekers toe. Ondanks beperkingen en interne spanningen komt de laatste jaren de toeristenstroom weer op gang. De belangrijkste bezienswaardigheden zijn de kloosters en tempels in en rond Lhasa met het Potala-paleis als hoogtepunt.

Toerisme in Tibet: beperkte vrijheid

Toen China in 1950 Tibet annexeerde was dit land voor toeristen een tijdlang verboden gebied. De Chinezen wilden niet dat de buitenlandse bezoekers zagen hoe de Tibetaanse bevolking werd behandeld. Vanaf eind jaren 70 van de 20e eeuw is reizen naar Tibet weer toegestaan. Toeristen mogen echter slechts bepaalde plaatsen bezoeken in wat officieel de Tibetaanse Autonome Regio (T.A.R.) heet. Deze gebieden liggen vooral rond de hoofdstad Lhasa. Voor het reizen naar andere gebieden is een speciaal visum nodig dat vrij moeilijk te verkrijgen is. Ook geldt de verplichting dat toeristen in een groep reizen. Als iemand alleen reist kan hij bij de grens met andere alleengaanden een groep vormen om zo Tibet binnen te komen. Toeristen worden vaak rondgeleid door Chinese gidsen. Het is verboden contact te hebben met de lokale bevolking. Omdat er veel agenten op straat lopen en er veel camera's op openbare plaatsen hangen, zal de Tibetaanse bevolking zelf de toeristen ook ontwijken. De Tibetaanse toeristenindustrie trekt voor een groot deel toeristen aan die geïnteresseerd zijn in de boeddhistische monumenten.

Ups en downs in het toerisme naar Tibet

Voor China is het toerisme naar Tibet een belangrijke bron van inkomsten. Alle uitgaven voor de vliegreis, overnachtingen, gidsen, entree etc. vloeien in de Chinese staatskas. Zelfs de Dalai Lama promoot het toerisme naar zijn land met als argument dat men kan zien hoe het er aan toegaat in Tibet. Van 1987-1993 liep het buitenlandse bezoek sterk terug vanwege de grote spanningen die er op dat moment gaande waren tussen Tibetaanse opstandelingen en het Chinese bestuur. Sinds in 1997 de speelfilm 'Seven years in Tibet' verscheen (met Brad Pitt in de hoofdrol) nam de belangstelling weer toe. In 2008 kwam het tot ongeregeldheden na de jaarlijkse herdenking dat Dalai Lama Tenzin Gyatso 49 jaar eerder na de opstand in Tibet het land moest ontvluchten. In 2009, bij de 50-jarige herdenking van de vlucht van de Dalai Lama, kwamen toeristen een tijdlang het land niet in. Het merendeel van de toeristen (90%) komt uit China zelf. Sinds kort probeert de Chinese overheid met een soort charme-offensief weer meer buitenlandse bezoekers aan te trekken, o.a. door het verstrekken van visa te vergemakkelijken.

Belangrijkste bezienswaardigheden in Tibet

Lhasa
De hoofdstad van Tibet ligt aan de Kyi-rivier op 3600 meter boven zeeniveau en telt ±300.000 inwoners, waarvan de meeste van Chinese afkomst. De naam Lhasa betekent 'het land van de goden' in het Tibetaans. Eeuwenlang was de stad het centrum van de politiek, cultuur en godsdienst in Tibet. Vandaar de vele paleizen en tempels. Lhasa heeft een prettig, gematigd klimaat. Het sneeuwt er nauwelijks en de zon schijnt er vaak.

Potala-Paleis
Het oorspronkelijke verblijf van de Dalai Lama, omringd door zijn hofhouding, priesters en regering, is Lhasa's grootste trekpleister (zie afbeelding inleiding). Het is gebouwd op een heuvel midden in de stad, vanwaar je een prachtig uitzicht hebt. Het Potala-Paleis is een samenstelling van fort, paleis, tempel en klooster, telt 13 verdiepingen, enorm veel kamers en is 117 m hoog. Het originele paleis stamt uit de 7e eeuw, maar raakte na de val van het Tibetaanse rijk in verval. De 5e Dalai Lama startte in 1642 met de wederopbouw. Het witte gedeelte is het oudst. Alle Dalai Lama's zijn in het rode gedeelte van het paleis begraven. De mooiste en meest kostbare crypte is die van de 5e Dalai Lama, die 15 m hoog is en versierd met 4000 kg goud en ontelbare diamanten en parels. In 1959 werd het Potala-paleis door de Chinezen gebombardeerd, maar de schade bleef beperkt. Voor de Tibetanen is het een heilige plaats. Het paleis bevat ook bijzondere kunstvoorwerpen, zoals gouden met de hand geschreven boeddhistische geschriften, waardevolle geschenken van Chinese keizers, bijzonder antiek, kleurrijke beeldhouwwerken en schilderijen. Vóór het paleis ligt een groot, door de Chinezen aangelegd, plein.

Boeddhistische kloosters
Toen Tibet nog een zelfstandig land was waren er meer dan 6000 kloosters. Het Drepung klooster is één van de grote drie kloosters van Tibet. De andere twee zijn Ganden en Sera. Drepung was de grootste. Het ligt vlakbij Lhasa, stamt uit 1416 en was lange tijd de verblijfplaats van de Sekte der Geelmutsen (Gelugmonniken of Geelhoeden). Het was destijds waarschijnlijk 's werelds grootste klooster. Er woonden meer dan 10.000 monniken. Tijdens de Chinese inval werd het helemaal verwoest, net als vele andere kloosters. De monniken die door de Chinezen uit hun kloosters werden verdreven vluchtten naar India. Tegenwoordig is een klein deel van het klooster herbouwd. Er wonen nu zo'n 700 monniken (zie groepsfoto links).

De Jokhang tempel
De Jokhang is één van de eerste tempels in Tibet. Koning Songtsen Gampo is in 647 met de bouw begonnen om er een boeddhabeeld te plaatsen. De tempel staat in het meer Wothang in de buurt van Lhasa. De legende is dat de koning een ring in de lucht wierp om de positie van de tempel te bepalen. De ring kwam in een meer terecht en als een wonder rees een stoepa uit het meer op de plek waar de ring was neergekomen. Vervolgens werd het meer gedempt. Tijdens de regeerperiode van de 5e Dalai Lama werd de tempel uitgebreid, maar tijdens de Chinese Culturele Revolutie werd het interieur grotendeels vernietigd. In 1980 is de tempel herbouwd. Het bevat erg veel beelden.

Gyantse
De kleine stad Gyantse, ten zuidwesten van Lhasa, is één van de weinige plaatsen waar de Chinezen niet veel hebben verwoest. Deze handelsstad ligt op 4000 m hoogte aan de Friendship Highway, die Lhasa met Kathmandu in Nepal verbindt. Gyantse is de op drie na grootste stad van Tibet met rond 60.000 inwoners. Gyantse is bekend om zijn grote stoepa (de grootste van Tibet) of kumbum, een bouwstijl waarbij boeddhistische kapellen trapsgewijs op elkaar gestapeld zijn, en die deel uitmaken van het Palcho-klooster. In dit gebouw kunnen toeristen duizenden beelden bezichtigen. In het op een heuvel gebouwde Dzong-fort hielden in 1904 enkele honderden soldaten stand tegen een Britse overmacht.