India, smeltkroes van culturen en religies

Voor de meeste Indiërs is de Ganges een heilige rivier waarin gebaad wordt om de zonden af te wassen en de as van overledenen aan wordt toevertrouwd. Hoewel de meerderheid van de bevolking hindoe is, bestaat India uit een bonte mengeling van culturen en godsdiensten. Moslims en Sikhs vormen een belangrijke minderheid. Op etnisch gebied zijn de Dravidiërs en Ariërs de belangrijkste bevolkingsgroepen, die de oorspronkelijke Adivasi-stammen sociaal en maatschappelijk overheersen.

Hindoeïsme in een notendop

Van alle Indiërs is 80% hindoe. Het hindoeïsme is één van de oudste religies ter wereld. Het heeft geen stichter en geen heilig boek. Het is vooral een manier van leven, ook al zijn er wel gemeenschappelijke geloofspunten. Zo geloven hindoes dat iemands ziel na de dood voortleeft in een ander lichaam, van mens of dier. Iemand die goed heeft geleefd wordt herboren in een hogere vorm van leven. Een slecht leven leidt automatisch tot degradatie in een volgend bestaan. Deze keten van daden en gevolgen heet karma. Het uiteindelijke doel is moksha (verlossing), het loskomen van de cyclus van wedergeboorte heet samsara. De meeste hindoes geloven in een oppergeest Brahma, de schepper. Samen met Vishnu (de beschermer) en Shiva (de verwoester) vormen ze een drie-eenheid.

Maar het hindoeïsme kent nog honderden andere goden, waarvan velen reïncarnaties zijn. Vaak staan ze ergens voor, zoals de populaire Ganesh -te herkennen aan het olifantenhoofd- de god voor wijsheid en kennis. Tijdens examens richten studenten zich extra tot hem. Andere populaire goden zijn Rama, die moed en deugd vertegenwoordigt, en Krishna, die graag wonderen verricht. Een bijbel hebben de hindoes niet, wel veel verschillende heilige teksten. De oudste zijn de Veda's: vier verzamelingen lofzangen, gebeden, regels voor rituelen, offers en spreuken. Deze werden ±3500 jaar geleden door de Ariërs verzameld. Een ander belangrijk boek is de Bhagavad Gita, universeel erkend als juweel van India's spirituele wijsheid.

Moeder Ganges

De Himalaya, het plaatsje Gaumukh om precies te zijn, is de bakermat van 'Moeder' Ganga. De Ganges is India's heiligste rivier. Net als de bergen spelen rivieren een belangrijke rol in de religieuze beleving van veel Indiërs. Overal aan de oevers staan kleine tempels. In Allahabad mengt de rivier zich met de Yamuna, de traag stromende rivier die ook het Rode Fort in Delhi en de Taj Mahal in Agra passeert. Op de plek waar de drie rivieren (er stroomt volgens de hindoes nog een derde, onzichtbare rivier, de Saraswati) zich mengen, wordt iedere twaalf jaar het Kumbha Mela-festival gehouden (zie afbeelding links). Er komen dan tientallen miljoenen pelgrims naar de rivier te baden om zo hun zonden af te wassen. Verder stroomafwaarts, in het pelgrimsoord Varanasi, komen hindoes om te bidden, te mediteren, te sterven of op de oevers van de Ganges hun dierbaren te cremeren. Geen rivier ter wereld waar zoveel menselijke as en lijken (als men geen geld heeft om hout voor de brandstapel te kopen b.v.) in terecht komt. Na het passeren van industriesteden als Kanpur, Allahabad en Calcutta is de vervuiling compleet. Het verhindert devote hindoes niet het water van de Ganges te drinken, omdat ze menen dat het zuiverend is en magische krachten geeft. Andere belangrijke rivieren van India zijn de Brahmaputra (genoemd naar de zoon van de god Brahma) in Oost-Bengalen en de Indus ('oceaan') in het noordwesten, de bakermat van de Indiase beschaving, die sinds 1947 door buurland Pakistan stroomt.

Een potpourri van mensen

Dé Indiër bestaat niet. Wie door India reist ziet de grote verscheidenheid van de bevolking. Alleen al een tocht door de metropool Delhi is een kennismaking met Indiërs van allerlei religies, standen en kasten en de schrijnende tegenstelling tussen arm en rijk. In de loop der tijden zijn bevolkingsgroepen uit andere landen en werelddelen in het land opgenomen. De Siddi-gemeenschap bijvoorbeeld in van oorsprong Afrikaans. Europeanen brachten hen als werkkrachten naar India. Hetzelfde geldt voor de Parsi uit het oude Perzië, het huidige Iran. Ook de invloed van de godsdienst is soms verwarrend. Mensen uit een lage kaste zijn niet per definitie arm en degenen uit een hogere kaste niet altijd rijk, hoewel het nog wel vaak volgens die lijnen loopt. Sadhoes
(heilige mannen) en brahmanen (priesters) zijn niet altijd de meest religieuze mannen van de samenleving, terwijl kastelozen dat wel kunnen zijn.

Noord versus zuid: Ariërs versus Dravidiërs

Als het aan veel Zuid-Indiërs had gelegen, was het Tamil een net zo belangrijke taal geworden als het Hindi, de belangrijkste van de 21 officiële talen en honderden dialecten die in India worden gesproken. (Engels is de officiële taal bij het landsbestuur) Het is een strijd tussen noord en zuid die zich al duizenden jaren afspeelt. De donkere Dravidiërs, nu een kwart van de bevolking, waren de oorspronkelijke bewoners van India. Zij werden naar het zuiden verdrongen door de lichtgekleurde Ariërs ('de Zuiveren'), die nu veruit in de meerderheid zijn. De Ariërs spraken het Sanskriet, dat zich later ontwikkelde tot onder meer het Hindi.

Eén van de vijf Dravidische talen die in het zuiden gesproken wordt is het Tamil, de taal van de zuidelijke deelstaat Tamil Nadu. De Tamils waren ook verantwoordelijk voor hoogstaande architectuur en prachtige religieuze verzen. Veel Dravidiërs vinden dan ook dat ze cultureel op een hoger niveau staan dan het noorden, waar het vooral om handel draait. De stad Bangalore, het hart van de computer- en informatietechnologie, is daar een voorbeeld van. Hetzelfde geldt voor de deelstaat Kerala, die de hoogste graad van alfabetisering van het land kent. Na de onafhankelijkheid in 1947 werd de drang van sommige zuiderlingen om hun eigen staat Dravidistan te stichten door de regering in Delhi opgelost door vier eigen deelstaten toe te wijzen aan de Dravidiërs, gevormd naar hun eigen taalgebied: Tamil Nadu, Andhra Pradesh, Kerala en Karnataka. Tegenwoordig vinden veel zuiderlingen een splitsing van noord en zuid onnodig.

De Adivasi-gemeenschappen

De Adivasi is een verzamelnaam voor de meer dan honderd verschillende tribale groepen met samen zo'n 80 miljoen mensen. Ze leven teruggetrokken in de heuvels en bossen van deelstaten als Bihar, Orissa (zie afbeelding rechts), Kerala en Tamil Nadu, maar ook op de eilandengroepen Andemanen en de Nicobaren. De Adivasi wijken in veel opzichten af van de rest van de Indiase samenleving. Ze spreken hun eigen taal en hebben hun eigen goden en tradities. Adivasi betekent letterlijk 'eerste bewoners'. Hun voorouders woonden al op het grondgebied van het huidige India, ruim voordat de Ariërs en Dravidiërs arriveerden. Net als de oorspronkelijke bewoners van de Verenigde Staten en Australië heeft die status hen weinig voordelen opgeleverd. Integendeel, de Adivasi worden al eeuwen gediscrimineerd. Sommige gemeenschappen bekeerden zich daarom tot het christendom dat voor scholen en gezondheidszorg zorgde, maar hun situatie bleef precair. De laatste tientallen jaren wordt hun voorouderlijk land steeds vaker van hen afgenomen, waarmee de Adivasi hun op jacht en landbouw gebaseerde bestaan verliezen en ze vervallen in de positie van verarmde arbeiders. Hun leefgebieden bevatten mineralen en hout bestemd voor de snel groeiende economie en de verder stijgende behoefte aan natuurlijke hulpbronnen.

Overige religieuze groepen

De belangrijkste minderheid zijn de moslims, zo'n 15% van de bevolking. Monumenten als de Taj Mahal in Agra, het Rode Fort (zie afbeelding links) en de Jama Masjid in Oud Delhi herinneren aan tijden waarin de moslims overheersten. Spanningen tussen hindoes en moslims zijn er altijd geweest. Na de onafhankelijkheid van Groot-Brittannië in 1947 scheidde Pakistan zich van het overwegend hindoeïstische India af om een aparte moslimstaat te vormen. Al jaren woedt het conflict in de noordelijke deelstaat Kasjmir, waar militante moslims vechten voor afscheiding van India. De verhoudingen tussen moslims en hindoes kwamen de afgelopen 25 jaar steeds meer op scherp te staan, gevoed door de conflicten met Pakistan, maar ook door religieuze botsingen binnen India. Vooral de opkomst van de nationalistische Bharatiya Janata Party (BJP) met de slogan 'hindoes eerst' zorgt voor scherpere tegenstellingen.

India is ook het geboorteland van het boeddhisme en het sikhisme. Het woord sikh betekent 'sterke, kundige discipel'. De

sikhs geloven, in tegenstelling tot de boeddhisten, in een god en de leer van de tien goeroes, waarvan de stichter, Goeroe Nanak (15e eeuw), zich keerde tegen religieuze conflicten. Het sikhisme schrijft mannen voor dat ze hun haar niet mogen knippen. Om die reden dragen ze meestal een tulband (zie afbeelding inleiding). De sikhs zijn lange, fiere mensen. Een groot deel van hen woont in de eigen deelstaat Punjab met als spiritueel en cultureel centrum de Gouden Tempel in de stad Amritsar (zie afbeelding rechts). Sikhs dragen altijd de naam Singh. Veel sikhs hebben een overheidsfunctie of dienen in het leger. Eind jaren zeventig vormde zich een terroristische afscheidingsbeweging onder de Sikhs met de Gouden Tempel als bolwerk. Na een gewapende aanval in 1984 in opdracht van premier Indira Gandhi, waarbij naar schatting duizend burgers en strijders omkwamen, werd zij uit wraak door haar eigen lijfwacht, een sikh, vermoord.