Oorzaken en gevolgen van India's bevolkingsexplosie

Men stelle zich een land voor waar voor het overgrote deel van de bevolking geen schoon drinkwater en voldoende voedsel beschikbaar is, waar de steden vooral uit sloppenwijken bestaan, waar het autoverkeer in een continue file staat en de vuilnisbelten torenhoog zijn. Het zou het India van de toekomst kunnen zijn. De snelle bevolkingsgroei is een gevolg van een dalend sterftecijfer en eeuwenoude familietradities. Rond 2050 wordt het aantal Indiërs geschat op 1,5 miljard.

De explosieve bevolkingsgroei

De groei van de toch al omvangrijke bevolking van India (na China het meest bevolkte land ter wereld) is zorgwekkend te noemen. In 1999 overschreed het land de grens van een miljard mensen. Ieder jaar komen er net zoveel Indiërs bij als de hele bevolking van Nederland. Met ongeveer 324 inwoners per vierkante kilometer is India één van de dichtstbevolkte landen ter wereld (80 x Nederland). In het huidige tempo zal India over enkele decennia China voorbijstreven in inwonertal. Halverwege deze eeuw is de prognose dat het aantal van 1,5 miljard zal worden bereikt. Eén van de belangrijkste oorzaken voor de aanhoudend hoge bevolkingsgroei is niet de toenemende welvaart als gevolg van één van de snelst groeiende economiën ter wereld, want daar profiteert slechts een kleine bovenlaag van, maar van een sterke daling van het sterftecijfer. Die daling vond in de afgelopen tientallen jaren plaats door een betere bestrijding van ziekte en hongersnoden; het laatste omdat er voedselvoorraden werden aangelegd en de infrastructuur zorgde voor betere ontsluiting van afgelegen gebieden. De levensverwachting steeg fors tot een gemiddelde van 65 jaar. Desondanks haalt nog 15% van de Indiërs de leeftijd van 40 jaar niet.

Een andere oorzaak voor de hoge groei is de traditie dat de kinderen -bij gebrek aan oudedagsvoorzieningen- later voor hun ouders zorgen. Dus hoe meer kinderen, hoe beter. Armoede en gebrek aan scholing houden dit eeuwenoude patroon in stand, met name op het platteland waar driekwart van de bevolking woont. Het grote verschil met het succesvolle bevolkingsbeleid in China is de mate van dwang die in India ontbreekt. Inmiddels is duidelijk dat de bevolkingsgroei alleen kan worden afgeremd door scholing van meisjes en het verbeteren van economische omstandigheden.

De miljoenensteden

De Indiase steden ontstonden aan de rivieren en zeeën (Arabische Zee, Golf van Bengalen en de Indische Oceaan). De grootste zijn aan de westkust Bombay (ook wel Mumbai genaamd) en aan de oostkust Calcutta, beide met hun uitzichtloze sloppenwijken. Mumbay heeft zelfs 2000 van dit soort buurten. Bekend werd de wijk Dharavi, waar de hoofdrolspelers van de film 'Slumdog Millionnaire' opgroeiden. In het midden van het land ligt de hoofdstad Delhi. Het belangrijkste deel is New Delhi, de koloniale stad die door de Britten werd gecreëerd als hoofdstad van het imperiale rijk. Ook nu vormt het met zijn wijde lanen en statige architectuur het politieke centrum van het land. In het zuiden van het land zijn Madras en Bangalore de grootste steden. Laatstgenoemde stad wordt Garden City genoemd, maar met de snelle bevolkingsgroei verdwijnt het groen uit de stad. Deze steden hebben met hun agglomeratie meer dan tien miljoen inwoners. Zelfs provinciesteden komen in India al snel boven de miljoen inwoners. De stedelijke bevolking groeit met 2,5% per jaar.

Bedreiging van de biologische rijkdom

India kent zoveel diverse landschappen en klimaten dat velen het land liever een werelddeel noemen. Van het hooggebergte van de Himalaya met een arctisch toendraklimaat tot woestijnklimaat in de Tharwoestijn in het westen -waar nauwelijks regen valt- tot een equatoriaal klimaat in het zuiden. Deze verschillen in klimaten en landschappen zorgen voor een enorme biodiversiteit in India. De Sunderbans in West-Bengalen bijvoorbeeld vormen het grootste mangrovegebied ter wereld. Minstens 10% van de Indiase flora en fauna staat echter op de lijst van bedreigde soorten. De belangrijkste oorzaak hiervan is de boskap: in de laatste decennia heeft het land de helft van zijn bossen gekapt. Bovendien is tweederde van het water vervuild. Ook de kust is ernstig aangetast door menselijke activiteiten.

De laatste tijgers

De tijger is het nationale symbool van India, maar hoe lang nog? Waren er een eeuw geleden ongeveer 40.000 tijgers, nu is de populatie geslonken tot minder dan 2000. In de jaren zeventig van de vorige eeuw werden reservaten opgezet, maar de stroperij is er niet mee gestopt en het verlies van leefgebieden voor de tijger evenmin. Een succesverhaal was wel het Panna Tijgerreservaat in Madya Pradesh. Tijgers kregen radiozendertjes in een halsband en werden dagelijks in de gaten gehouden om stropen te voorkomen. De tijgerpopulatie groeide flink, maar de laatste jaren nam de stroperij weer toe. De regering riep daarop een National Wildlife Crime Prevention Bureau in het leven. Of dat zoden aan de dijk zet moet de praktijk uitwijzen.