InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Biografie > Anton Mauve: schapenschilder en meer

Anton Mauve: schapenschilder en meer

Anton Mauve: schapenschilder en meer Tot ver over de landsgrenzen werd Anton Mauve (1838 – 1888) gewaardeerd vanwege zijn Hollandse landschappen. Vooral de heidelandschappen met schaapskuddes die hij in Laren schilderde, waren zeer geliefd. Het gebied rond Laren kreeg zelfs de eretitel 'Land van Mauve'. Dit artikel beschrijft het leven en oeuvre van deze veelzijdige kunstenaar, die ook nu nog bekend staat om zijn ‘zilveren toon’.

Opleiding in Haarlem

Al snel na de geboorte van de kleine Anton in 1838 werd zijn vader als predikant in Haarlem aangesteld. Het kinderrijke gezin Mauve verhuisde van Zaandam naar de provinciehoofdstad en hier groeit Anton Mauve op. Omdat er in Haarlem geen kunstacademie is, moet Mauve om kunstschilder te worden op 16-jarige leeftijd lessen volgen bij Pieter Frederik van Os (1808 – 1892). Deze kunstenaar werd alom gewaardeerd om zijn schilderkunst in de stijl van Philips Wouwerman (1619 – 1668), de kunstenaar uit de Gouden Eeuw die gespecialiseerd was in het schilderen van paarden.

Van Os schilderde vooral veel vee en liet zijn leerling dit ook doen. Het eerste bekende olieverfschilderij van Mauve is echter een portretje van zijn leermeester ter gelegenheid van diens verjaardag.
Na een opleiding van drie jaar bij Van Os ging Mauve nog vier maanden in de leer bij de kunstschilder Wouterus Verschuur Sr. (1812 – 1874), die eveneens in de stijl van Wouwerman werkte en voornamelijk paarden schilderde.

De opgedane kennis en ervaring met het schilderen van vee zouden Mauve in zijn verdere loopbaan nog vaak van pas komen. Hij beheerste echter ook andere thema's en technieken. Zo volgde hij in zijn Haarlemse jaren ook lessen modeltekenen op de cursusavonden die het Haarlems Teekencollege organiseerde.

Start van een carrière

Paul Gabriël (1828 - 1903) was een collega-kunstenaar en stadgenoot. Hij nam Mauve in 1857 mee naar Oosterbeek, waar al verschillende kunstenaars in de vrije natuur werkten. Na de jaren in de ateliers van zijn leermeesters kreeg Mauve in Oosterbeek de gelegenheid direct naar de natuur te werken en hij tekende er tal van landschappen. Ook werkte hij er samen met Gabriël aan een groot boslandschap, waarbij Gabriël de omgeving voor zijn rekening nam en Mauve de koeien en geiten schilderde.

De onbedorven natuur ter plaatse wordt de komende jaren een geliefd onderwerp in het werk van Mauve. Hij gaat hierin een stap verder dan zijn collega’s, die alleen zomers rond Oosterbeek werkten. Mauve werkte er daarentegen ook in andere jaargetijden. Hier ontwikkelde hij zijn voorliefde voor het schilderen van landschappen: de bossen en duinen, de weide en de heide.
In Oosterbeek ontmoet hij ook zijn Haagse collega Willem Maris (1844 – 1910), de jongste van de drie gebroeders Maris, die ook enkele jaren jonger is dan Mauve. De twee raken goed bevriend en werken wel eens samen aan hetzelfde schilderij. Maris introduceert Mauve bij collega-kunstenaars in Den Haag, waardoor Mauve kennismaakt met het stemmingsimpressionisme van de Haagse School.

Tussen 1865 en 1871 heeft Mauve niet echt een vaste woonplaats. Hij is dan weer in Amsterdam, dan weer in Haarlem of in Drenthe, maar het liefst verblijft hij in de omgeving van Oosterbeek. Breed heeft hij het niet in zijn Oosterbeekse jaren. Pas vanaf 1870 gaat het hem financieel wat meer voor de wind en kan hij meer kunstwerken verkopen. Ook wint hij verschillende internationale prijzen.

De Haagse School

De schilders van de Haagse School vormden een kunstenaarsgroep die de opvattingen van de openluchtschilders uit het Franse Barbizon probeerden te koppelen aan de landschapstraditie van de Nederlandse Gouden Eeuw. Als tijdgenoten van de Franse Impressionisten zijn zij de Hollandse Impressionisten, die ook werken in de open lucht, en plein air, maar in plaats van kleur geven zij de grijze tonaliteit van het Hollandse landschap weer. In hun doeken draait het minder om het mondaine leven, maar gaat het meer om het eenvoudige leven van boeren en arbeiders.

De kunstenaars werden langzaamaan steeds populairder tot Engeland, Schotland en de Verenigde Staten aan toe. In de VS zag men Mauve vanwege zijn luchten als de opvolger van de meesters uit De Gouden Eeuw; hij werd er geroemd vanwege zijn tonale kleurgebruik.
De onderwerpskeuze van realistische motieven dicht bij huis viel op tijdens de Wereldtentoonstelling in het Wenen van 1873, waar de Haagse School met een groot aantal werken vertegenwoordigd was. Ook Mauve had hier een werk voor ingestuurd, zijn Trekpaarden langs de oever van de Rijn. Vervolgens oogstte de groep in 1878 ook succes tijdens de Wereldtentoonstelling in Parijs.

In Nederland wordt hun werk niet door iedereen als geslaagd beoordeeld. De behoudende generatie kunstenaars voor hen spreekt over ‘modderschilders’ of ‘de grijze school’, vanwege de grijzen en bruinen die de jongere generatie gebruikt.
Hoewel het traditionele Hollandse polderlandschap geleidelijk aan verdwijnen is door de opkomst van de Industriële Revolutie (in Nederland rond 1860), weten de kunstenaars toch het ongeschonden landschap met licht, lucht en ruimte vast te leggen, zowel op het doek met olieverf als op papier met aquarelverf.

De Haagse kust: Scheveningen

In 1871 ontmoet Mauve tijdens een kort verblijf in Den Haag zijn toekomstige echtgenote Ariëtte – Jet – Carbentus. Maar omdat hij aan depressies lijdt, moet hij op doktersvoorschrift rust nemen en verlaat hij de stad. In 1873 kuurt hij in het Duitse stadje Bad Godesberg.
Na zijn kuurtijd keert Mauve terug naar Den Haag, om er in 1874 met Jet Carbentus te trouwen, die achttien jaar jonger is dan hijzelf. Tijdens hun huwelijksreis logeert het paar een tijdje in Brussel bij Paul Gabriël, waarna Jet en Anton in Den Haag gaan wonen en Mauve voor de rest van zijn leven in Nederland blijft. Het echtpaar krijgt vier kinderen: twee jongens en twee meisjes.

Mauve vond een atelier midden in de duinen, de boerderij ‘Kranenburg’ aan de Haagse Laan van Meerdervoort, destijds nog buiten de stadse bebouwing gelegen. Mauve schilderde er op realistische wijze de schaapskuddes, voor die tijd vernieuwend omdat het beeld afweek van de gebruikelijke romantische weergave.
Hij ontwikkelde zich verder op zowel teken- als schildergebied en blijkt ook een heel begaafd aquarellist te zijn. Zijn onderwerpen kiest hij uit zijn directe omgeving. Landschappen met het strand en de duinen, de Scheveningse bomschuiten die door paarden het strand op worden getrokken, de wachtende ezeltjes, en soms het opkomende mondaine Scheveningen.

In Den Haag kreeg het werk van Mauve zijn beroemde zilveren toon. De ligging van Den Haag aan zee zal hierbij ongetwijfeld een rol hebben gespeeld. Hij gaf de voorkeur aan het miezerige Hollandse weer boven dagen met blauwe luchten en heldere zonneschijn, die hij alles maar een ‘blikkerig’ aanzien vond geven.
Mauves werk werd tevens gewaardeerd om de losse toets en de ongedwongen compositie.

Meer successen

Mauve speelde een actieve rol in het Haagse kunstleven. Zoals eind 2009 bekend werd, was hij één van de kunstenaars (naast onder meer Joseph Israëls en Johannes Bosboom en de kunsthandelaar Cent van Gogh) die betrokken was bij de oprichting van het Haags Gemeentemuseum in 1866. Eerder werd verondersteld dat het museum gesticht was door Haagse notabelen.
In 1876 richtte hij met Hendrik Mesdag (1831 – 1915) en Willem Maris de Hollandsche Teekenmaatschappij op. Van 1878 tot 1883 is hij bestuurslid van Pulchri Studio, een kunstenaarsvereniging. Sociaal en financieel gaat het Mauve nu voor de wind. Maar niet alleen zijn landschappelijke aquarellen en schilderijen zijn de moeite waard; er is meer materiaal van zijn hand dat aandacht verdient.

Mauve was een vaardig schetser. Van zijn schetsboekjes zijn ongeveer dertig exemplaren bekend. Hieraan valt af te lezen hoe vaardig hij kon tekenen. Hij maakte zijn schetsen buiten en werkte ze later in het atelier verder uit. Vaak volstond hij met de contour van mens of dier in snelle lijnen, een aanduiding van het landschap waarbij hij al het overbodige achterwege liet.
Daarnaast maakte Mauve etsen, zo’n twintig in getal. Hiermee trad hij niet naar buiten; ze waren bestemd voor vrienden, collega’s en familie en hij maakte ze gewoon voor zijn eigen plezier. Verder schilderde hij ook portretten van zijn familie- en gezinsleden.

Ook de moeite waard zijn de schetsen die hij met olieverf maakte. Mauve schilderde, zoals eerder gezegd, en plein air en maakte buiten veel kleine olieverfschetsen, die niet voor de verkoop bestemd waren. Hij hing de wanden van zijn atelier er vol mee en creëerde zo een eigen beeldarchief. Vaak gebruikte hij deze schetsen als voorstudies voor een groter doek.
Opmerkelijk is ook de wijze waarop Mauve met zijn eigen werk omging. Hij maakte soms gewoon verschillende versies van een doek. En een geslaagd werk in olieverf kon hij na verloop van tijd nogmaals in aquarel – en zeker niet minder geslaagd – overdoen.

Van Gogh

De kunstenaars Vincent van Gogh en Anton Mauve waren ‘aangetrouwde’ neven. In 1881 zette Mauve zijn neef aan tot het schilderen met olieverf. Hij deed hem zelfs verf en penselen cadeau. Van Gogh schreef hierover in een brief aan zijn broer Theo: “Mauve wil mij aan ’t schilderen hebben.”
Vincent volgde het advies van zijn vijftien jaar oudere neef op en kreeg begeleiding van Mauve. Na een poosje adviseerde Mauve Van Gogh om aquarellen te schilderen, die gemakkelijker verkoopbaar zouden zijn dan olieverfschilderijen.

Na een paar maanden bekoelde de vriendschap aanmerkelijk. Mauve was het er niet mee eens dat Van Gogh samenleefde met een prostituee en dat hij leefde op kosten van zijn broer Theo. Hij wenste geen contact meer met Van Gogh. Die hield weliswaar koppig vast aan zijn levensstijl, maar ook aan zijn bewondering voor de kunstenaar Mauve, zijn enige leermeester. Als Mauve in 1888 sterft, schildert Vincent dan ook zijn Souvenir de Mauve; deze tekst zette hij op zijn beroemde schilderij Bloeiende perzikboom, dat hij in maart 1888 in Arles maakte.

Veel werk van de schilders van de Haagse School – en dus ook van Mauve – werd in Frankrijk verkocht via de kunsthandel Maison Vincent van Gogh, de oom van kunstschilder Vincent. Hij onderhield goede contacten met de Parijse kunsthandel Goupil, die Franse schilderijen in Nederland verkocht en werken van de Haagse school in Frankrijk doorverkocht.

De jaren in Laren

De verstedelijking in Den Haag rukte steeds verder op. Rond 1880 moest het duin waar Mauve werkte plaatsmaken voor stedelijke nieuwbouw. Net als zijn collega’s ging ook Mauve op zoek naar een plek waar het nog landelijk is. Op aanraden van Jozef Israëls (1824 – 1911), die al eerder met het plaatsje kennismaakte, vertrok Mauve in 1882 voor de eerste keer naar Laren (NH). Het dorp en de omgeving bevielen hem uitermate goed en hij keerde er vaak naar terug.

Laren was in die tijd een dorp van wevers en boeren. In 1885 vestigde Mauve zich hier met zijn vrouw en vier kinderen in de Villa Ariëtte. Zijn collega en buurman in Laren Albert Neuhuys (1844 – 1914) – al eerder door Israëls op Laren geattendeerd – introduceerde hem bij de boerengezinnen in het dorp. Ook in Laren zijn herders met hun schaapskuddes te vinden; nu in het heidelandschap in plaats van het duinlandschap.
De landschappen met schapen die Mauve hier schilderde, waren in een groot deel van de wereld bijzonder geliefd. Ze werden tot in de Verenigde Staten en Canada verkocht. Het gerucht ging dat ze zelfs halfvoltooid al van de ezel werden gehaald voor de verkoop. Een werk met het vooraanzicht van de dieren sheep coming zou meer opleveren dan een achteraanzicht sheep going, mede omdat het schilderen ervan arbeidsintensiever was.
Zijn kolossale doek De terugkeer van de kudde (detail op de afbeelding bij de inleiding van dit artikel) leverde Mauve goud op tijdens de Parijse Salon van 1887.

Mauve beperkte zich niet tot het schilderen van schapen. Het koeien- en paardenthema, dat al vaker in zijn werk te zien was, nam hij in Laren weer op. Naast vee schilderde Mauve, die zichzelf beschouwde als een echt buitenmens, ook de groentetuintjes en boomgaardjes bij boerderijen.
In Laren hield hij vast aan het losse impressionisme van de Haagse School in combinatie met wat gedetailleerdere uitwerkingen. In de landschappen van besneeuwde laantjes met karrensporen, die zijn doeken verlevendigden en diepte verleenden, schilderde hij de sneeuw losjes, maar de bomen langs het pad gaf hij gedetailleerd weer.

Ook voegde Mauve genreschilderijtjes aan zijn oeuvre toe: liefelijk ogende huiselijke tafereeltjes, die in de werkelijkheid voor een arbeidersleven in armoede stonden. Het werk van Jozef Israëls diende hierbij als voorbeeld. In de genrestukjes spelen figuren een belangrijkere rol dan de bijrol die zij ter verlevendiging in zijn landschappen vervullen.

Mauve werd – met Israëls en Neuhuys - als de initiator van de Larense School beschouwd, de internationale kunstenaarskolonie die zich in Laren vestigde en in de voetsporen van Mauve trad. Zijn werk vond veel navolging. Laren en omgeving noemde men dan ook wel ‘Land van Mauve’.

De laatste jaren

Na 1884 is Mauve ook geregeld in Baarn te vinden, waar hij te gast is bij de schilder Willem Witsen (1860 – 1923) en diens familie. In Baarn zijn veel schilders van een jongere generatie, die – net als zijn voormalige leerling Vincent van Gogh – een grote bewondering voor het werk van de Franse kunstenaar uit de school van Barbizon, Jean François Millet (1814 – 1875), koesteren. Millet schilderde boerenfiguren aan het werk. Ook Mauve raakte in de ban van dit thema van Millet en begon onder invloed hiervan het binnenhalen van de oogst en het werk in de moestuinen te schilderen.
Zijn kleurgebruik ging van het zilvergrijze stemmingsimpressionisme, zoals men zijn werk uit de Haagse periode ook wel noemde over naar meerdere kleuren in een fraai contrast. Vooral de jongere kunstenaars hadden hier veel waardering voor.

Als hij tegen de vijftig loopt raakt Mauve overspannen – wellicht door de enorme vraag naar zijn werk – en lijdt hij opnieuw aan depressies. Hij sterft geheel onverwachts aan een beroerte, vijftig jaar oud en op het toppunt van zijn roem. Op zijn ezel staat een groot doek van een herder die met zijn kudde in de sneeuw lijkt op te lossen – Kudde schapen met herder in de sneeuw. Het lijkt alsof dit werk het plotselinge overlijden van de maker symboliseert.

De begrafenis van Mauve was een grootse gebeurtenis. Bij zijn graf werd een Larense berk geplaatst. Jozef Israëls sprak de woorden: “O, waar vinden wij een Mauve weer! Waar vinden wij een Mauve weer!”
Veel van Mauve’s doeken waren naar het buitenland (met name de Verenigde Staten) geëxporteerd, waardoor er bij zijn overlijden in Nederland bijna alleen maar aquarellen achterbleven.

Bekende schilderijen in bezit van Nederlandse musea

  • Rit langs het Scheveningse strand, 1876
  • Koeien in Oosterbeek (z.j.)
  • Kudde schapen met herder in de sneeuw, 1887
  • Larense vrouw met lam, 1885

Exposities

Dit artikel is ontstaan naar aanleiding van een aantal exposities rondom het werk – al dan niet rechtstreeks afkomstig – van Anton Mauve.

  • In Haarlem en Laren waren t/m 17 januari 2010 twee overzichtstentoonstellingen met het werk van Mauve te bekijken onder de noemer Mauve.
  • In de Rotterdamse Kunsthal was t/m 6 december 2009 de expositie De wijde blik – De Haagse School en het moderne Nederlandse landschap de moeite van een bezoek waard.
  • Wie graag kennis wil maken met het werk van Philips Wouwerman, de kunstschilder uit de Gouden Eeuw die uitblonk in het schilderen van paarden, kon t/m 28 februari 2010 terecht in het Mauritshuis in Den Haag voor de expositie Te paard! De wereld van Philips Wouwerman.
  • In 2015 organiseerden het Dordrechts Museum en het Haagse Gemeentemuseum gezamenlijk tentoonstellingen over de Haagse School.
  • Tot en met 7 februari 2016 toont het Drents Museum in Assen een overzichtsexpositie met werken van de Glasgow Boys, min of meer een Schotse variant van de Haagse School. Daarbij wordt ook aandacht besteed aan de invloed van de schapenschilderijen van Anton Mauve op de Schotten.
© 2009 - 2019 Sierkunst, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De Haagse School: impressionistische schilders in NederlandDe Haagse School: impressionistische schilders in NederlandDe schilder Bilders: ‘ik zoek een toon, die wij gekleurd grijs noemen, dat is alle kleuren, hoe sterk ook, zodanig tot e…
Richard Tauber, zijn jeugdRichard Tauber, zijn jeugdRichard Tauber maakte al vroeg kennis met het theater. Met een vader als acteur en een moeder die zong bracht hij veel t…
Anton Pieck: De trots van de EftelingDe Efteling heeft haar bestaan aan hem te danken. Na zijn pensioen gaf hij het stokje succesvol over aan Ton van de Ven.…
Een middelbare school kiezenJe zit in groep acht en je moet een middelbare school kiezen. Het is een belangrijke keuze. Waar moet je op letten om ee…
George Hendrik Breitner, schilder van de stad AmsterdamGeorge Hendrik Breitner, schilder van de stad AmsterdamBreitner maakte veel foto's en schilderijen van het drukke stadsleven in Amsterdam rond 1900. De door Breitner geschilde…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Anton Mauve, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Van Gogh – Alle schilderijen, Ingo F. Walther en Rainer Metzger, Taschen Keulen 2001
  • Het Haagse School boek – John Sillevis en Anne Tabak, Waanders Uitgevers Zwolle 2001
  • Brochure bij de expositie's van het Singer Museum Laren en Teylers Museum Haarlem over Mauve: Mauve; 2009

Reageer op het artikel "Anton Mauve: schapenschilder en meer"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Marijke Spaans, 25-04-2017 22:39 #5
Heb een tegelplateau met afbeelding kudde schapen delfs blauw. Er staat ook een naam op: Sara Mauve, is dat misschien dochter van Anton Mauve?

Joke, 14-11-2012 14:46 #4
Net als Jan Weerdenburg, bezit ik ook een aquarel gisigneerd W. Mauve, met een soort f erachter. Het stelt een typisch Hollands landschap voor: een riviertje met knotwilgen er langs en aan de horizon de contouren van een dorpje. Ik kocht het voor 5 euro op een rommelmarkt. De lijst was helemaal stuk en het glas gebroken. Op de acherkant bevond zich een etiket met daarop M.J.G. Wiebes, lijstenfabriek Modern te Amsterdam. Ben erg nieuwschierig naar de erkomst ervan. Reactie infoteur, 19-11-2012
Helaas kan ik u in deze niet adviseren. Veel succes bij uw speurwerk.

Jan Weerdenburg, 13-07-2012 00:55 #3
Eveline, ik bezit ook een aquarel van W.Mauve met een F. teken er achter. Het is een
Landschap en het lijkt een zicht op het Naardermeer of de Ankeveense plassen met een roeiboot. Hebt U al meer informatie kunnen vinden? Jan Weerdenburg

Yvonne, 15-11-2011 16:31 #2
Wij zijn in het bezit van een aquarel van een ploegende boer achter een paar koeien, die ondertekend is door A. Mauve (in spiegelschrift). Is het fenomeen spiegelschrift van een handtekening een bekend gegeven? Ik zou U dankbaar zijn als U mij wat informatie hierover zou kunnen geven! Reactie infoteur, 15-11-2011
Over spiegelschrift bij een signatuur is mij als fenomeen niets bekend; ik kan u hier helaas niet verder over informeren.

Eveline, 12-10-2011 16:46 #1
Geachte lezer, ik ben in het bezit van een aquarel van een bospad met schapen en een vrouw in de verte. Deze is ondertekend door W. Mauve. Is dit een familielid van Anton Mauve? Of heeft u meer informatie over deze schilder?
Alvast hartelijk dank voor uw hulp.
Eveline Stappers Reactie infoteur, 12-10-2011
Helaas kan ik u niet veel verder helpen. Anton Mauve had twee zoons en twee dochters; zoon A.R. Mauve (1876 - 1962, Mauve jr. genoemd) trad in de voetsporen van zijn vader en werd ook kunstschilder.

Infoteur: Sierkunst
Laatste update: 20-10-2015
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Biografie
Bronnen en referenties: 4
Reacties: 5
Schrijf mee!