InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Diversen > Meubelstijl: Empire

Meubelstijl: Empire

Meubelstijl: Empire Vanaf ongeveer 1804 ontstond er door Napoleon Bonaparte in Frankrijk een kunststijl, die later 'Empire' (keizerrijk) werd genoemd. Het was een hofstijl, maar tevens geliefd onder de rijke burgers. Net als de voorgaande stijl 'Louis Seize' of het 'Neoclassicisme' was de Empire gebaseerd op de oude Griekse en Romeinse kunst, maar daarnaast ook beïnvloed door de oude Egyptische kunst en cultuur. De Empire stijl is voornamelijk een meubel- en interieurstijl, die mede door de rechthoekige, strakke vormgeving een nogal streng voorkomen heeft.

Napoleon Bonaparte

Kort na de Franse revolutie werd de militair Napoleon Bonaparte (1769-1821) bevelhebber van het Franse leger. Hij werd populair vanwege zijn veldslagen in Italië en Egypte. Napoleon was een groot liefhebber van de Egyptische kunst en cultuur. Na zijn veldtocht in Egypte in 1798, nam hij vanuit Egypte veel kunst mee naar Frankrijk. In 1799 werd hij na een staatsgreep alleenheerser en in 1804 kroonde hij zichzelf tot keizer. Het doel van Napoleon was van Europa één groot keizerrijk te maken en daarbij hoorde een keizerlijke stijl.

Verspreiding

De architecten Charles Percier (1764-18380) en Pierre Fontaine (1762-1853) kregen van Napoleon de opdracht de Empire stijl te ontwerpen, vorm te geven. Zij gaven een tijdschrift met gravures uit van hun ontwerpen. Veel meubelmakers, ook buiten Frankrijk, gebruikten de gravures als voorbeeld. Mede daardoor verspreidde de Empire stijl zich snel buiten Frankrijk. Verder liet Napoleon zijn familieleden koning worden over de veroverde gebieden en landen en zorgde dat zij de keizerlijke stijl naar hun land meenamen. Zo werd zijn broer Lodewijk Napoleon in 1806 koning van Holland, zijn Paleis op de Dam werd geheel in de Empire stijl ingericht. Behalve door de Franse meubelmaker Jacob Desmalter, de vaste meubelmaker van Napoleon, werden de meubels voornamelijk door Nederlandse meubelmakers vervaardigd, waar onder: Joseph Cuel, Carel Breytspraak en Eduard Muller.

Armstoel met armleuningen in de vorm van zwanen, uit c.a.1804 / Bron: François-Honoré-Georges Jacob-Desmalter, Wikimedia Commons (CC0)Armstoel met armleuningen in de vorm van zwanen, uit c.a.1804 / Bron: François-Honoré-Georges Jacob-Desmalter, Wikimedia Commons (CC0)

Vormgeving

Er ontstonden nauwelijks nieuwe meubeltypes, doorgaans kregen de al bestaande meubeltypen andere vormen. Enkele meubels die in de Empire periode geliefd waren zijn de “guéridon”, “chaise à gondole”, “trumeau” en de “méridienne”.

Zitmeubelen

Empire zitmeubelen zijn meestal recht van vorm, ze hebben een vierkante zitting en rugleuning en sabelpoten, dit zijn gebogen poten die naar beneden toe wat smaller worden. Soms zijn de voorpoten van Empire stoelen gedraaid, of in de vorm van een zuil.
Kenmerkend bij stoelen is verder een dun halfrond of rechthoekig latje op de kapregel (dit is het bovenste horizontaal lopende deel van de rugleuning).

De chaise à gondole of gondelstoel heeft sabelpoten, de rug is halfrond gevormd en de stijlen van de rugleuning lopen rond naar de regels van de zitting.

Een méridienne (betekent: midden op de dag) is een rustbank, naar Romeins voorbeeld. De rugleuning loopt golvend van het hoge hoofdeinde naar het lage voeteneinde schuin af.

Tafels

De trumeau ontstond in de Empire tijd, het is een wandtafel die in de ruimte tussen twee ramen werd geplaatst. Hij is rechthoekig of half rond van vorm, met een spiegel tegen de achterwand. De poten zijn gebeeldhouwd of in de vorm van zuilen, staande op een rechthoekige of halfronde plint met daaronder blokvormige- of leeuwenklauwpoten. Het halfronde model trumeau wordt ook wel 'halvemaantafel' genoemd.

Guéridontafel met kariatiden, afbeelding: VuurvliegGuéridontafel met kariatiden, afbeelding: Vuurvlieg
Een guéridon, is een grote of kleine ronde tafel, heeft één massieve ronde kolom als poot of meerdere zuilvormige poten staande op een vierkante of stervormige plint. Onder de plint heeft de guéridon nog kleine blok- of bolvormige poten of poten in de vorm van leeuwenklauwen.

Bergmeubelen

Grote kabinetten werden niet in deze stijl gemaakt. Andere bergmeubels als commodes, wandkasten, boekenkasten en secretaires lijken vrij fors en massief van vorm, met rechte lijnen en symmetrie. De poten zijn blokvormig of in de vorm van leeuwenklauwen.

Materiaal en versiering

De meeste meubels werden van mahoniehout gemaakt, van massief mahoniehout of gefineerd met mahoniefineer dat geïmporteerd werd uit o.a. Cuba.
Bijna alle Empire meubels werden (zeer) glanzend gepolitoerd. Dit is een laktechniek waarbij vele laagjes politoer (een lak gemaakt van schellak en alcohol) over elkaar heen een diep, glanzend resultaat geven.

Hofmeubels

Meubelen die bestemd waren voor en rond het hof van Napoleon waren rijk versierd met vuurverguld bronzen beslag en ornamenten, verguld houtsnijwerk en af en toe inlegwerk (met o.a. parelmoer of ebbenhout) Sommige meubels werden geheel verguld of geverfd in het wit, groen of grijs.

Ornamenten

Het beslag en de ornamenten zijn in de vorm van lauwerkransen, rozetten, palmtakken, hulsttakken, lotusbloemen, acanthusbladeren, goden en godinnen, Egyptische hoofden, Hermen, sphinxen, zwanen, leeuwenkoppen, dolfijnen, arenden, griffioenen, lier, schild en zwaarden.

Zuilen

Aan de voorzijde van bergmeubelen staan over het algemeen twee zuilen van hout, die soms zwart gepolitoerd zijn en vergulde kapitelen en basementen hebben. Andere zuilen zijn in de vorm van kariatiden. Dit zijn beelden van een vrouw of godin die dienst doen als zuilen. Bij Empire meubels zijn het hoofd of buste en voeten van de kariatiden van brons en is het tussenliggende deel van hout.

Nederlandse Empire commode van eikenhout, foto: Vuurvlieg Nederlandse Empire commode van eikenhout, foto: Vuurvlieg

Stoffen

Zitmeubels werden bekleed met glanzende stoffen als zijde, satijn, damast, trijp en fluweel. Deze zorgden samen met de opvallende bronzen en vergulde ornamenten voor contrast met de massieve vorm en het vrij donkere mahoniehout.

Eenvoudiger Empire meubelen

De meubels voor de gegoede burgerij, waren net als de Nederlandse Empire meubels veel eenvoudiger en soberder. Dit kwam vooral doordat ze minder waren versierd met verguld beslag en ornamenten. Franse commodes, tafels, wandtafels, secretaires en nachtkastjes hadden vaak een blad van marmer of graniet. In Nederland was het blad meestal van hout. Bovendien maakten de Nederlandse meubelmakers de meubels niet altijd van mahoniehout, maar ook wel van eiken- of iepenhout.

Tot slot

In 1814 werd Napoleon gedwongen afstand te doen van de troon en verbannen naar het eiland Elba. Hij ontsnapte al na tien maanden en nam wederom de macht over. Nadat hij de slag bij Waterloo in 1815 verloor, werd hij voor de tweede keer verbannen, nu naar het eiland Sint Helena. Daar leefde hij tot zijn dood in 1821.
Tot ongeveer 1820 bleef de Empire stijl mode. In de tweede helft van de 19de eeuw kwam de Empire, net als enkele andere voorgaande stijlen opnieuw in trek. Later werd deze stijl 'Neo-empire' genoemd.

Lees verder

© 2014 - 2018 Vuurvlieg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Napoleon in Amsterdam in 1811Het keizerlijk paleis aan Place Napoléon in Amsterdam zal tegenwoordig weinig mensen iets zeggen. Dit was echter in de j…
Zilver: Antiek zilverZilver: Antiek zilverAntiek zilver is weer aan een opmars bezig. Er is veel vraag naar het zilverwerk. Dit komt met name omdat het met de han…
Frankrijk: de gouden Napoleon kopen en verkopenFrankrijk: de gouden Napoleon kopen en verkopenDe gouden Napoleon is een zeer gewilde munt onder verzamelaars. De munt is vernoemd naar de Franse keizer Napoleon III.…
Wat te doen in New York?Wat te doen in New York?Wat te doen in New York? New York, de grootste stad van de Verenigde Staten is altijd erg populair onder toeristen. Gaat…
Napoleon verslagen bij de Slag bij WaterlooIn juni 2015 is het tweehonderd jaar geleden dat de Slag bij Waterloo werd gevoerd. Franse legers onder leiding van keiz…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Urban, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • “Empire in het Paleis”, Ellen Fleurbaaij.
  • “Nederlandse Meubelen van Barok tot Biedermeier”, Annigje Hofstede.
  • “Vijf Eeuwen Binnenhuis en Meubels in Nederland”, Prof. Willem van der Pluym.
  • “Beknopte Geschiedenis van de Meubelkunst”, R. Lemaire.
  • “Antiek”, Jan Pieter Glerum.
  • Wikipedia
  • Afbeelding bron 1: François-Honoré-Georges Jacob-Desmalter, Wikimedia Commons (CC0)

Reageer op het artikel "Meubelstijl: Empire"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Vuurvlieg
Laatste update: 26-03-2018
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Diversen
Special: Meubelgeschiedenis
Bronnen en referenties: 8
Schrijf mee!