InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Diversen > Antieke meubels: stoelen en fauteuils

Antieke meubels: stoelen en fauteuils

Antieke meubels: stoelen en fauteuils Door de eeuwen heen hebben zitmeubels nogal wat veranderingen ondergaan wat betreft vorm, stijl, materiaal, comfort en soms functie. Daarbij hebben heersers, levenswijze en mode in het land waar een meubel vervaardigd werd veel invloed gehad. Het Franse woord 'fauteuil' is afgeleid van het Latijnse 'faldistorium', dat komt van het Oud-Hoogduitse woord 'faldstuol'. Dit was in de middeleeuwen de naam voor een 'curulis', een Romeinse erezetel; een vouwstoel met X-vormige poten, armleuningen en zonder rugleuning.

Sittekist

Tijdens de middeleeuwen had men in het westen voornamelijk kisten en houten banken als zitmeubel, daarop werd een los kussen gelegd. Een sittekist is een soort armstoel die bestaat uit een kist met rug- en armleuningen. Alleen de adel en gegoede burgerij in Europa hadden een dergelijk zitmeubel. Ze kwamen voor als zetel voor één persoon; bedoeld voor de heer des huizes, of als een bank voor meer personen. Deze meubels waren erg zwaar en werden daarom weinig verplaatst.

Schemel of schamel

Een schemel of schamel is een soort kruk, vaak met drie (gedraaide) poten, sommige hebben een rugleuning. De zitting is van hout of gevlochten met riet. In het oude Egypte, Griekenland en Mesopotamië kwamen verschillende schamels voor. De Europese schamel die tijdens de middeleeuwen veel voorkwam is naar deze voorbeelden ontstaan.

Scabello / Bron: Walters Art Museum, Wikimedia Commons (Publiek domein)Scabello / Bron: Walters Art Museum, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Scabello

Een Scabello is een Italiaanse stoel (schemel) uit de Renaissance, begin 16de eeuw. Hij werd meestal gemaakt van notenhout en is vaak voorzien van rijk houtsnijwerk. Twee “wangen” (planken) vormen de poten, aan de voor en achterzijde.

Spaanse stoel

Een 17de eeuwse stoel waarvan het model is afgeleid van 16de eeuwse Spaanse voorbeelden. De stoel heeft een rechthoekige zitting en rugleuning, is bekleed met leer dat vastgemaakt is met (grote) koperen sierspijkers. De poten zijn gedraaid en verbonden door een twee stel rechte regels. Op de bovenkant van de achterstijlen bevinden zich vaak leeuwenkoppen.

Dagobert

Deze stoel is afgeleid van de curulis. Het is een opklapbare armstoel die veel in de 17de eeuw voorkwam. De poten zijn gebogen en X- vormig gekruist. Een Dagobert heeft een lage rugleuning, vaak van leer. In de 19de eeuw werd dit type stoel wederom geliefd.

Burgomaster-chair

Onduidelijk is waarom deze stoel zo werd genoemd. Dit type stoel is afkomstig uit het voormalige Nederlands-Indië, waar hij voorkwam sinds de 17de eeuw. Hij is meestal gemaakt van teakhout. De zitting is rond van vorm en bekleed met rotan, de rugleuning loopt half rond met de zitting mee en bestaat uit vier gedraaide stijlen met daartussen rechte regels en drie ovaalvormige delen. Deze delen zijn tevens met rotan bekleed, of voorzien van houtsnijwerk. Een Burgomaster-chair heeft zes gedraaide of cabriole poten verbonden door regels en gedraaide sporten. Ze komen voor met of zonder houtsnijwerk.

Queen Anne-stoel

Stoel uit de Engelse stijlperiode 'Queen Anne' (1702-1714), genoemd naar Anne Stuart koningin van Engeland en Schotland. De stoel heeft een hoge open gebogen rugleuning, met een vaas- of balustervormige middenstijl. Kenmerkend zijn eveneens de voorpoten 'cabriole leg' (of kniepoot) genoemd, een gladde S-vormig gebogen poot waarvan de knie, het bovenste gedeelte, meestal met snijwerk is versierd.

Taboeret

Een kruk soms een vouwkruk zonder rug of armleuningen, met een vierkantige of ronde vorm zitting. De zitting is gestoffeerd, de vorm van de poten is per periode of stijl verschillend; gedraaid, gebogen of gebeeldhouwd. Het was vooral een meubel ter decoratie. Net als de schamel kwam dit type kruk in het oude Egypte, Griekenland en Mesopotamië al in vele vormen voor. In Frankrijk verscheen deze vanaf ongeveer 1700, wat later ook in andere Europese landen, zelfs tot in de 20ste eeuw.

Windsor-stoel

Wanneer deze stoel is ontstaan is niet zeker, waarschijnlijk rond 1700. De Engelsen brachten dit type stoel mee naar Amerika, waar hij zeer populair werd. De stoel bestaat uit een houten zitting die ondiep zadelvormig is uitgehold, waarin de poten en spijlen van de rugleuning bevestigd zijn. De spijlen en poten zijn gedraaid en de poten zijn verbonden door H-vormige sporten. De rugleuningen verschillen van vorm, hoog en recht of rond.

Confessional

De 'Confessional' ook wel 'Bergère à confessional' of 'Bergère à oreilles' genoemd (in Engeland 'Wing chair'), is een fauteuil waaraan alle zijden zijn dicht gestoffeerd. Op de zitting ligt een los hoog zitkussen. Kenmerkend zijn de oren of wangen die vanuit de rugleuning naar voren lopen en naar beneden overgaan in de armleuningen. Deze fauteuil kwam in Frankrijk voor rond 1725. De Confessional is de voorloper van de Bergère.

Bergère

In de tweede helft van de 18de eeuw kwam er in Frankrijk een fauteuil in de mode met dicht gestoffeerde rug- en armleuningen. Hij is vaak voorzien van enig houtsnijwerk aan de poten, voorregel en de stijlen van de armleuningen. Net als de Confessional heeft de Bergère een los kussen op de zitting. De 'Fauteuil-bergère' is een variant op de Bergère, deze heeft een vast kussen op de zitting.

Chippendale-stoel

Thomas Chippendale (1718-1779), was een Engelse meubelmaker en meubelontwerper. Veel van zijn ontwerpen zijn gebaseerd op de Queen Anne-stijl. Zijn stijl wordt wel gezien als de Engelse Rococo, een stijlperiode in Frankrijk tussen 1723 en 1774. Een Chippendale-stoel heeft net als de Queen Anne-stoel cabriolepoten, alleen eindigen deze poten meestal in bal en klauwvorm. De rugleuning is rijk versierd met snijwerk in de vorm van krullen en schelpen en Gotische of Chinese motieven.

Korenaarstoel / Bron: VuurvliegKorenaarstoel / Bron: Vuurvlieg

Marquise

Een zeer brede en diepe fauteuil met een beklede rugleuning, onder de armleuningen dicht bekleed en op de armleuningen manchetten. De zitting is voorzien van een los zitkussen. Deze fauteuil ontstond tijdens de stijlperiode Rococo.

Fauteuil á cabriolet

Deze Franse fauteuil uit de Rococo stijlperiode heeft een beklede rugleuning en zitting, op de armleuningen bevinden zich manchetten, de poten zijn sierlijk gebogen. Alle onderdelen zijn met houtsnijwerk versierd: bloemen, bladeren en schelpmotieven. De 'Chaise a la Reine' is een stoel die er ongeveer hetzelfde uitziet als de Fauteuil á cabriolet, maar dan zonder armleuningen.

Korenaarstoel

De Korenaarstoel is een typisch Nederlandse stoel uit de stijlperiode 'Neoclassicisme' (1775-1795). De middenstijl van de rechthoekige open rugleuning is voorzien van houtsnijwerk in de vorm van korenaren. Hij werd meestal gemaakt van iepenhout.

Hepplewhite-stoel

Stoel genoemd naar de Engelse meubelontwerper George Hepplewhite die leefde tot 1786. De rugleuningen zijn het meest kenmerkend voor zijn stijl: ovaal-, hart-, of schildvormig, bestaande uit dikke en dunne sierlijk gebogen spijltjes. De stoelpoten zijn vrij strak van vorm.

Sheraton-stoel

Een stoel ontworpen door de schrijnwerker en meubelontwerper Thomas Sheraton (1751-1806). De open rugleuningen zijn over het algemeen rechthoekig van vorm, de middenstijl is bv. vaasvormig. Zijn ontwerpen waren meestal in Neoclassicistische stijl. Veel van zijn meubels zijn versierd met inlegwerk.

Rook- en leesstoel

Eind 18de eeuw werd er een stoel gemaakt om gemakkelijk op te kunnen lezen. Het plaatsnemen op deze stoel moet achterstevoren gebeuren, op de rugleuning bevindt zich namelijk een soort lessenaar. Bij een ander model bevindt de lessenaar zich op een van de armleuningen en kan worden gedraaid. De rook- en leesstoel ontstond in de 19de eeuw, hier bevindt zich onder de lessenaar een kleine lade voor het bewaren van rookgerei.

Voltaire / Bron: VuurvliegVoltaire / Bron: Vuurvlieg

Chaise à gondole

In het Nederlands heet deze zetel 'Gondelstoel'. Hij is gemaakt van mahoniehout, heeft sabelpoten, een halfrond gevormde rugleuning en de stijlen van de rug lopen rond naar de regels van de zitting. De Gondelstoel werd in Frankrijk tijdens de stijlperiode “Empire” (1804-1820) erg geliefd, maar was daar al een aantal jaar voor die tijd ontstaan.

Voltaire

Vanaf ongeveer 1830 komt dit type fauteuil voor. In de bouw- en meubelkunst wordt die periode (1830-1848) 'Louis-Philippe-stijl' genoemd naar de koning van Frankrijk in die tijd. Een Voltaire heeft een vrij lage zitting en een gestoffeerde hoge rugleuning die wat naar achteren gebogen is. De armleuningen hebben manchetten.
Tot laat in de 19de eeuw werd de Voltaire gemaakt, deze waren vaak voorzien van rijk snijwerk. Bij sommige (latere) modellen kan de rugleuning versteld worden, door het indrukken van een soort knoppen die zich aan de onderzijde van de armleuningen bevinden. Het is niet duidelijk waarom deze fauteuil dezelfde naam draagt als de Franse filosoof Voltaire.

Crapaud

Het Franse woord crapaud betekent pad, het is een lage comfortabele fauteuil die behalve de poten geheel is gestoffeerd en geheel of gedeeltelijk gecapitonneerd (een stoffeer-techniek). Hij is wat lomp van vorm, verder is hij vaak versierd met kwastjes en franje. In 1848 kwam de crapaud voor het eerst voor in Frankrijk.

Thonet-stoel

Michael Thonet (1796-1871) was een Duits-Oostenrijkse meubelmaker die een manier had bedacht om massief beukenhout te buigen met stoom, zijn meubels konden door deze methode relatief goedkoop worden vervaardigd. In ongeveer 1849 ontwikkelde hij hiermee zijn eerste model stoel; 'stoel nr.4'. De vormen van zijn meubels zijn sierlijk door alle gebogen onderdelen, die ook nog vaak eindigen in krullen. Zittingen zijn met rotan bekleed, rugleuningen zijn open of eveneens bekleed met rotan.

Lees verder

© 2014 - 2019 Vuurvlieg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Antiek: de handel in antieke meubelsAntiek: de handel in antieke meubelsEr is veel vraag naar antieke meubels. Dit is een trend van de laatste decennia, alhoewel er altijd wel veel vraag naar…
Populariteit rotanPopulariteit rotanRotanmeubels en accessoires zijn niet meer weg te denken in ons interieur. Waarom overstijgt het de trends?
Fauteuils voor pure ontspanningEen fauteuil is ook wel een relaxte stoel, waar je heerlijk in kunt hangen als je bijvoorbeeld naar de televisie kijkt.…
Steigerhouten meubels voor binnen en buitenAlles over steigerhouten meubels voor binnen en buiten. Steigerhouten meubelen zijn al even een trend, en omdat ze in el…
Queen Anne-meubelen: van antiek tot nieuwQueen Anne-meubelen: van antiek tot nieuwVooral op internet en in brocante winkels zijn nog veel meubelen te koop geïnspireerd op de Queen Anne-stijl. De antieke…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Bickhoff (Fotograaf), Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
  • “Handboek Antiek”, Mr. Frans Dony
  • “De stoel in de historie”, H. Baaren en E.G.C. Schubad.
  • “Meubels in Nederland 1840-1900”, J.M.W. van Voorst tot Voorst.
  • “Nederlandse Meubelen”, Annigje Hofstede.
  • Wikipedia.
  • Afbeelding bron 1: Walters Art Museum, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 2: Vuurvlieg
  • Afbeelding bron 3: Vuurvlieg

Reageer op het artikel "Antieke meubels: stoelen en fauteuils"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Vuurvlieg
Laatste update: 22-09-2016
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Diversen
Special: Meubelgeschiedenis
Bronnen en referenties: 9
Schrijf mee!