InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Diversen > Meubelbeslag op oude en antieke meubels

Meubelbeslag op oude en antieke meubels

Meubelbeslag op oude en antieke meubels Het beslag op oude en antieke meubelen kan wat zeggen over de leeftijd van het meubel, al is meubelbeslag door de tijd heen soms vervangen. Kostbaar beslag moest in sommige tijden worden ingeleverd om een oorlog te kunnen bekostigen. Er zijn veel verschillende soorten beslag, niet alleen wat betreft de werkzaamheid, maar tevens het materiaal waarvan het beslag is gemaakt en de vormgeving. Materiaal keuze en vormgeving werden vooral bepaald door de heersende mode in de tijd en het land waar het meubel vandaan kwam.

Soorten en materialen

Meubelbeslag kan worden ingedeeld naar functie, zoals het openen of sluiten van deuren en laden of het beschermen van het hout.

Sleutelplaten en entree's

Om het hout rond een sleutelgat te beschermen tegen de sleutel zijn er sleutelplaten of entree's bevestigd. Een entree is een sleutelgat-vormige smalle rand die in het meubel rond het sleutelgat is vastgemaakt. Sleutelplaten en entree's kunnen van metaal zijn maar ook van hout, leer, been of parelmoer.

Entree's, foto: VuurvliegEntree's, foto: Vuurvlieg

Knoppen

Ronde (gedraaide) knoppen van hout of metaal, maar ook wel van porselein of glas voor het openen van deuren en laden.

Sloten en sleutels

Er zijn verschillende meubelsloten:
  • Insteekslot, deze is bijna geheel in een deur of lade weggewerkt.
  • Inlaatslot, wordt aan de binnenzijde van een deur of lade geplaatst en valt gedeeltelijk in de deur of lade.
  • Opdekslot, wordt aan de binnenzijde op of tegen een deur of lade geplaatst.
  • Kist- en kofferslot of klauwsluiting, bij het sluiten grijpen een soort pinnen met gaatjes of haakjes in de deksel in de bijpassende gaten bovenin het slot.

Lade-, deur en kistgrepen

Komgrepen, ringen, trekkers en hengsels zijn meestal gemaakt van metaal, het kan zijn gegoten of gestanst.

Scharnieren en speunen

Antieke bergmeubelen hebben in plaats van scharnieren “speunen”; twee metalen smalle plaatjes waarvan één met een gat en de andere een pin. De speunen met pin zijn aan de boven en onderzijde van een deur geplaatst en die met een gat, aan de boven en onderzijde van de kast. Scharnieren kunnen aan de buitenkanten van de deuren van bergmeubelen zijn geplaatst, deze zijn duidelijk zichtbaar, of ze zijn tussen (eigenlijk in) de deur en kast bevestigd.

Zwenkwielen en sabots

Aan de poten van met name grote of zware tafels, banken en fauteuils zijn soms zwenkwielen bevestigd zodat deze makkelijker verplaatsbaar zijn. Meestal zijn de wielen van messing maar ook wel van hout of porselein. Onderaan de poten van sommige bergmeubelen zijn “sabots” (Frans voor klomp) bevestigd, dit zijn een soort metalen hulzen (of klompen) die het fineer van de poten beschermen. Ze werden vanaf begin 18de eeuw toegepast.

Decoratie

Naast de gebruiksfunctie en beschermende functie heeft meubelbeslag een decoratief doel. Een meubel was en is soms meer dan een gebruiksvoorwerp, het kan een vorm van kunst zijn of een statussymbool. Vanaf eind 17de eeuw werden er ook ornamenten toegepast die alleen ter versiering diende. Beslag werd gemaakt van verschillende materialen; koper, brons, zilver, ijzer, hout, been, porselein, leer en parelmoer. Net als de vormgeving van het beslag was de materiaal keuze afhankelijk van de heersende mode, land en sociale klasse.

Commode van meubelmaker Mathäus Funk uit 1765 / Bron: Mathäus Funk, Wikimedia Commons (Publiek domein)Commode van meubelmaker Mathäus Funk uit 1765 / Bron: Mathäus Funk, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Rococo ornamenten

Een kenmerkend voorbeeld is het beslag uit de stijlperiode “Rococo” tussen ongeveer 1720 en 1770. De vormen van het beslag uit deze periode zijn sierlijk, met a-symmetrisch gebogen S- of C- vormige lijnen, schelpmotieven en acanthusbladeren. Zeer kostbare meubels werden versierd met veel vuurvergulde bronzen ornamenten o.a. op de regels, zijstijlen en poten. Enkele meubels werden bijna geheel met ornamenten versierd. Dit beslag werd later “ormolu” genoemd, afgeleid van het Frans “or” en “moulu” dat gemalen goud betekend. Men had in Frankrijk een methode om metaal (meestal brons) te vergulden met goudpoeder en met behulp van kwik. Na ongeveer 1830 mocht deze techniek vanwege gezondheidsrisico niet meer in Frankrijk worden toegepast. Tijdens het Neoclassicisme (eind 18de eeuw) en de Empire stijlperiode (1804-1820) werden meubels eveneens rijk met verguld beslag versierd.

Bevestiging van het meubelbeslag

Sleutelplaten zijn met spijkers of schroeven aan een meubel bevestigd en entree's met behulp van spijkers. Er zijn entree's met twee kleine (metalen) lipjes in de boven en onderzijde, die in het hout zijn geslagen. Houten knoppen zijn bevestigd met een houten pen (met of zonder schroefdraad) en met lijm of een wig, knoppen van een ander materiaal met een schroef of bout en moer. Lade of deurgrepen, ringen en hengsels zijn vastgemaakt met splitpennen, schroeven of een bout en moer.

Vervangen

Bij oude en antieke meubels komt het regelmatig voor dat een deel meubelbeslag ontbreekt. Verder kan het originele beslag in het verleden zijn vervangen door beslag dat niet past bij de stijl van het meubel. Een ontbrekend deel beslag kan soms gevonden worden bij speciaalzaken voor meubelrestauratie. Het vervangen van al het beslag is soms de enige andere oplossing. Hiervoor kan het beste even groot of groter beslag dan het originele gekozen worden, zodat het op dezelfde plaats kan worden bevestigd en oude spijker- of schroefgaten van het vorige beslag niet meer zichtbaar zijn. Belangrijk is bovendien dat het nieuwe beslag past bij de stijl van het meubel.

Lees verder

© 2014 - 2019 Vuurvlieg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Antiek: de handel in antieke meubelsAntiek: de handel in antieke meubelsEr is veel vraag naar antieke meubels. Dit is een trend van de laatste decennia, alhoewel er altijd wel veel vraag naar…
Meubelstijl: EmpireMeubelstijl: EmpireVanaf ongeveer 1804 ontstond er door Napoleon Bonaparte in Frankrijk een kunststijl, die later 'Empire' (keizerrijk) wer…
Rococo-stijl 1720 - 1775Rococo is een Europese stijlperiode rond 1720 - 1775 Rococo begon in Frankrijk, via Nederland verspreidde de stijl zich…
Neoclassicisme 1760 - 1840Neoclassicisme 1760 - 1840Het neoclassicisme (1760 - 1840) was een reactie op de frivole en overvloedige vormentaal die tot uiting kwam in de roco…
Hoe herken ik een antiek meubel?Hoe herken ik een antiek meubel?Veel mensen vinden het moeilijk om een antiek meubel te kopen, want hoe zie je of een meubel authentiek is. Om dit onder…
Bronnen en referenties
  • “Antieke meubelen”,Tim Forrest
  • “Nederlandse Meubelen van Barok tot Biedermeier”, Annigje Hofstede
  • Afbeelding bron 1: Mathäus Funk, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Reageer op het artikel "Meubelbeslag op oude en antieke meubels"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Vuurvlieg
Laatste update: 17-09-2016
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Diversen
Special: Meubelherstelmaterialen
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!