InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Diversen > Antieke meubelsoorten: bergmeubelen

Antieke meubelsoorten: bergmeubelen

Antieke meubelsoorten: bergmeubelen Van oudsher was de kist het belangrijkste bergmeubel dat met bezat, een ruimte om voorwerpen, kleding en linnengoed in op te bergen. De kist ontwikkelde zich tot verschillende kastsoorten, die bijna allemaal tot op de dag van vandaag zijn blijven bestaan, maar door de tijd heen wel veranderden van vorm, stijl en soms functie.

Grote bergmeubels

Dressoir of dressoor

Het dressoir was tijdens de Gotiek in Europa een van de eerste kast soorten die in gebruik kwam, en is de voorloper van het buffet. Een dressoir was toen een soort kist met twee deuren op hoge poten. Men bewaarde hierin het servies. Onderaan tussen de poten bevindt zich een blad waarop het grotere vaatwerk kon worden neergezet. Tot eind 17de eeuw is het dressoir veel in gebruik. In de 18de eeuw komt tevens een soort dressoir voor, maar dit is een lage kast met twee deuren en een lade erboven.

Buffet

Een buffet heeft twee functies, namelijk tafel en bergruimte. Op een buffet wordt de maaltijd en drank klaargezet vlak voordat deze aan tafel wordt opgediend. De bergruimte wordt gebruikt voor het servies, bestek en tafellinnen. Vanuit het buffet ontwikkelde zich vele andere typen kasten; de bahut, schapraai en een aantal soorten twee- en vierdeurskasten die erg veel op elkaar lijken, zoals de pilasterkast, kussenkast, Zeeuwse kast, toogkast, beeldenkast, rankenkast en de keeftkast.

Dressoir uit ongeveer 1525 / Bron: J. Elsinga, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Dressoir uit ongeveer 1525 / Bron: J. Elsinga, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Bahut

Begin 16de eeuw ontstond de bahut, een kast met twee verdiepingen; een boven en onderkast, gescheiden door een tussendwarsregel. De onderkast is hoger dan de bovenkast. Beide hadden over het algemeen twee deuren, de bovenkast soms drie.

Schapraai

Deze kast heeft geen tussendwarsregel zoals de bahut en bestaat uit een groot kastdeel met twee deuren. Een schapraai werd gebruikt als voorraadkast voor levensmiddelen.

Armoire a deux corps

In Frankrijk kende men tijdens de Renaissance en Barok een type kast die bestaat uit een onderkast en bovenkast. De onderkast heeft twee deuren, laden en een blad. Daar bovenop staat een bovenkast, die veel smaller is dan de onderkast. De bovenkast heeft eveneens twee deuren en daaronder laden.

Zeeuwse kast

De Zeeuwse kast kwam voor in de 17de eeuw, hij is vrij laag maar wel breed en bestaat uit een grotere onderkast en een kleinere (lagere) bovenkast, daartussen bevinden zich soms laden. Boven- en onderkast hebben elk twee deuren. Verlengde stijlen van de onderkast vormen de poten, of de kast heeft zwart gebeitste bolpoten. Zeeuwse kasten zijn versierd met ebbehout of palissander en snijwerk en/of gebeeldhouwde leeuwenkoppen, de deurpanelen hebben soms geometrische patronen.

Toogkast of Utrechtse kast

Begin 17de eeuw ontstond de “toogkast” of “Utrechtse kast”. Deze heeft twee grote deuren, die omlijst zijn met gebogen randen. De toogkast is net als de Zeeuwse kast vaak van eikenhout en is versierd met stukjes ebbehout of palissander en daarnaast snijwerk en leeuwenkoppen. Aan de voorzijde heeft de toogkast twee zwart gebeitste bolpoten.

Pilasterkast

Een pilasterkast is een 17de eeuwse vierdeurskast. Aan weerszijden van de deuren heeft deze kast pilasters, een soort platte zuilen of kolommen. Verder heeft de pilasterkast zwart gebeitste bolpoten.

Kolommenkast

De kolommenkast is afgeleid van de pilasterkast, maar heeft in plaats van “platte” pilasters op de stijlen naast de deuren kolommen; halfzuilen of soms zelfs hele zuilen staande vóór de stijlen van de kast. Net als veel andere 17de eeuwse kasten heeft een kolommenkast aan de voorzijde zwart gebeitste bolpoten.

Kussenkast

In de tweede helft van de 17de eeuw kwam een kast voor die zijn naam dankt aan zijn kussenvormige deurpanelen. De kussenkast heeft twee of vier deuren, is meestal gemaakt van eike- of notehout en versierd met lijsten van palissander- of ebbehout.

Kussenkast / Bron: G.Th. Delemarre, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)Kussenkast / Bron: G.Th. Delemarre, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)

Beeldenkast

De “beeldenkast” uit het tweede kwart van de 17de eeuw heeft veel weg van de pilaster- en kolommenkast, het is een vierdeurskast bestaande uit een boven en ondergedeelte. Op de bovenste stijlen bevinden zich drie gebeeldhouwde kariatiden, zuilen in de vorm van vrouwfiguren of Hermen. De onderste stijlen zijn versierd met pilasters of kolommen.

Kunstkabinet

Naar voorbeeld van een “vargueno” een Spaans schrijfkabinet uit de 16de eeuw, ontwikkelde zich het kunstkabinet of pronkkabinet met twee deuren. Net als de vargueno staat de kast op een onderstel en bevinden zich in de kast vele laden en vakjes en kleine “geheime” ruimtes. De poten van het onderstel zijn zuilvormig of getorst en zijn met sporten aan elkaar verbonden.
Het kunstkabinet is alleen geen schrijfmeubel, het is een pronkmeubel en diende voor het opbergen van waardevolle en bijzondere voorwerpen. Het werd belijmd met de kostbaarste houtsoorten en versierd met inlegwerk of marqueterie. Soms zijn op de panelen van de deuren schilderijen gemaakt naar het werk van meester schilders.

Kruisvoetkabinet en sterkabinet

In Nederland bestond vanaf ongeveer 1680 een type kabinet op een onderstel waarvan de poten onderling verbonden zijn door een kruisvormige sport. De kast is rechthoekig van vorm, heeft twee grote deuren en daaronder een, twee of drie laden. Vroege kruisvoetkabinetten hebben getorste poten, de kabinetten vanaf ca.1690 hebben meestal foedraalpoten. De hoeveelheid poten is verschillend; vier, vijf of zes. Kruisvoetkabinetten zijn meestal gefineerd met verschillende houtsoorten en versierd met bv. bloemmarqueterie. Een sterkabinet is een kruisvoetkabinet waarop stervormig marqueterie is toegepast. Van oorsprong wordt er in een kruisvoetkabinet linnengoed en kleding opgeborgen.

Keeftkast of Friese kast

Een keeftkast is een Friese eikenhouten kast uit de 17de eeuw. De kast heeft veel weg van een kolommenkast en een toogkast; kolommen op de stijlen en boogvormige randen op de panelen van de deuren.

Porseleinkast

Het verzamelen van Chinees porselein was een populaire bezigheid onder de adel en gegoede burgerij in de 17e en 18e eeuw. Rond 1700 ontstond er een porseleinkast of kabinet waarin het porselein kon worden uitgestald. Het bovenste deel is een vitrinekast en het onderste deel bevat laden. De vormen van de kast kunnen verschillend zijn, een rechte of golvende vorm kaplijst, een rechte, gebogen of orgelgebogen (verticaal golvende vormen) onderkast.

Boekenkast

Boeken waren in de 18de eeuw nog erg kostbaar en daarom alleen voor welgestelden toegankelijk, alleen zij hadden een boekenkast in huis. Behalve in Engeland waren dit meestal ingebouwde boekenkasten. Omdat boeken in de 19de eeuw goedkoper konden worden geproduceerd werden ze voor een groter publiek betaalbaar en werd een boekenkast een steeds meer voorkomend meubel. Over het algemeen hebben antieke boekenkasten een dichte onderkast met deuren en een glazen bovenkast. Soms is er in plaats van glas gaas aangebracht voor de ventilatie en gordijnen tegen het zonlicht.

Ladekasten

Commode

Een commode is een lage ladekast die in Frankrijk voorkwam vanaf het einde van de 17de eeuw.

Commode, foto: Vuurvlieg / Bron: VuurvliegCommode, foto: Vuurvlieg / Bron: Vuurvlieg

Chest of drawers

Lage Engelse ladekast uit het einde van de 17de eeuw, die in de 18de eeuw steeds meer in gebruik kwam.

Chiffonnière

Een chiffonnière is een Franse commode of ladekast met vier, vijf of zes laden, die halverwege de 18de eeuw veel voorkwam.

Semainier

Dit is een hoge maar smalle Franse ladekast met zeven laden uit het midden van de 18de eeuw.

Tallboy

In Engeland bestond sinds de 17de eeuw een hoge (rond de 1,5 meter) ladekast “tallboy” geheten. Deze kast is vaak gemaakt van walnotenhout en bestaat uit twee delen, de bovenkast is wat smaller dan de onderkast.

Kleine bergmeubels

Etagère

Vooral in de 19de eeuw was een etagère een veel gebruikte open kast met verschillende verdiepingen (planken) bedoeld om allerlei objecten en snuisterijen op uit te stallen.

Meidenkast

Met een “meidenkast” wordt een vrij kleine tweedeurskast bedoeld uit de 19de eeuw. Het is een eenvoudige kast van mahonie- of eikenhout, soms met enkele laden boven de deuren of in de kastruimte. De kast diende voor het opbergen van linnengoed en kleding van de dienstmeid.

Penantkast of wandkast

Het muurgedeelte tussen twee ramen heet de “penant”, men plaatste hier vaak een kleine wandkast die ook wel penantkast werd genoemd.

Lees verder

© 2015 - 2019 Vuurvlieg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Antiek: de handel in antieke meubelsAntiek: de handel in antieke meubelsEr is veel vraag naar antieke meubels. Dit is een trend van de laatste decennia, alhoewel er altijd wel veel vraag naar…
Meubelstijl: GotiekMeubelstijl: GotiekTijdens de middeleeuwen ontstond in Frankrijk rond 1140 de Gotiek, een stijl die vooral voorkwam in de Noord-Europese la…
Meubelgeschiedenis van stoel, tafel, bed en kastMeubelgeschiedenis van stoel, tafel, bed en kastZitten, slapen, eten en opbergen heeft de mens wel vanaf de vroegste oudheid gedaan maar de meubelen die wij daar nu bes…
Babykamers vergelijken en kopenBabykamers zijn er in strak hoogglans MDF tot romantisch wit of stoer sloophout. De basis van een complete babykamer bes…
Het dressoir is weer inHet dressoir is weer inHet dressoir heeft lang iets van grootmoederstijd gehad, denk maar aan het liedje van Wim Sonneveld waarin hij het dress…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Vuurvlieg
  • “Vijf eeuwen binnenhuis en meubels in Nederland”, Prof. Willem van der Pluym
  • “Nederlandse meubelen van Barok tot Biedermeier”, Annigje Hofstede
  • “Handboek Antiek”, Mr. Frans Dony
  • “Beknopte geschiedenis van de meubelkunst”, Kan. R. Lemaire
  • “Het meubel van Gotiek tot Biedermeier”, Dr. Anne Berendsen
  • Afbeelding bron 1: J. Elsinga, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 2: G.Th. Delemarre, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
  • Afbeelding bron 3: Vuurvlieg

Reageer op het artikel "Antieke meubelsoorten: bergmeubelen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Vuurvlieg
Laatste update: 20-09-2016
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Diversen
Special: Meubelgeschiedenis
Bronnen en referenties: 9
Schrijf mee!