InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Diversen > Hoe herken ik een antiek meubel?

Hoe herken ik een antiek meubel?

Hoe herken ik een antiek meubel? Veel mensen vinden het moeilijk om een antiek meubel te kopen, want hoe zie je of een meubel authentiek is. Om dit onderscheidt goed te kunnen maken is kennis van meubelstijlen nodig. Toch is het ook zonder deze kennis mogelijk een antiek meubel te herkennen, door een meubel goed te onderzoeken en op bepaalde aanwijzingen te letten.

Antiek

Meubels die honderd jaar of ouder zijn worden antiek genoemd, maar dit zegt niet dat deze meubels allemaal even bijzonder, kunstzinnig of waardevol zijn. Bovendien worden Art-Nouveaustijl en Art Deco meubels (begin 20ste eeuw) eveneens gerekend tot antiek. De meeste antieke meubels die men op een veiling of bij een antiquair aantreft zijn 18de en 19de eeuws en vaak niet ouder dan uit de 17de eeuw. Oudere meubels zijn erg zeldzaam en eventueel in een museum te bewonderen.

Reproductie en vervalsing

Het namaken van meubels in een stijl uit een vroegere periode gebeurde in elke tijd. Zo zijn er meubels die oorspronkelijk voorkwamen in de 17de eeuw (Barok), maar later in de 19de eeuw in die stijl zijn nagemaakt. Meestal werd dit niet gedaan om een goedkoop meubel duur te kunnen verkopen, maar omdat een meubel in een bepaalde stijl erg geliefd was. Een andere reden voor het namaken van meubels kan zijn dat er uit een set meubelen een paar ontbreken.

Verschillen met originele meubels zijn vaak dat er kenmerkende slijtageplekken ontbreken, een ander houtsoort of nieuwer meubelbeslag is gebruikt, andere verhoudingen en indelingen zijn of dat het snijwerk minder verfijnd is.
Reproducties worden “stijl meubels” genoemd en zijn antiek als ze uiterlijk in de 19de eeuw zijn gemaakt. Een reproductie hoeft daarom geen probleem te zijn, mits de verkoper de juiste leeftijd van het meubel vermeld en de prijs daarop is afgestemd.

Naast reproducties zijn er moedwillige vervalsingen, uit winstbejag. Deze zijn soms moeilijk te herkennen omdat er mogelijk oud hout en origineel beslag gebruikt is.

Samengestelde en omgebouwde meubels

Sommige antieke meubels zijn samengesteld uit onderdelen van verschillende meubels, af en toe zelfs van meubels uit verschillende perioden. Enkele voorbeelden zijn; een kast waarvan het bovenste deel op het onderstel of onderkast van een andere kast is geplaatst, of deuren die uit een ander meubel vandaan komen.

Verder bestaan er omgebouwde meubels, deze zijn veranderd in een ander type meubel met een andere functie, zoals een tafel waarvan een salontafel is gemaakt door het inkorten van de poten. Salontafels kwamen echter tot het einde van de 19de eeuw niet voor. Een ander voorbeeld is een kabinet of linnenkast die is omgebouwd tot vitrinekast, de deuren van de bovenkast zijn vervangen door glazen ruiten.

Dit soort meubels kunnen herkent worden door te letten op een afwijkend formaat, verschillen in stijl en houtsoort. Samengestelde en omgebouwde meubels kunnen antiek zijn, wel is de waarde van zo'n meubel aanmerkelijk kleiner dan een antiek meubel in originele staat.

Slijtage

Het verschil tussen een antiek meubel en een wat minder oud meubel is letterlijk voelbaar; de randen en het houtsnijwerk van antieke meubels zijn zacht en afgerond. Dit is ontstaan doordat men meubels vroeger regelmatig in de boenwas zette en ze flink boende en borstelde. Daarnaast hebben antieke meubels slijtageplekken door het vele gebruik, bijvoorbeeld op de regels tussen de poten van tafels en stoelen (daar steunde men de voeten op), op tafelbladen en verder aan bewegende onderdelen zoals aan kastdeuren en de onderkant van laden (ladelopers en ladegeleiders).

Restauraties

Het ontbreken van slijtageplekken, oneffenheden zoals krassen en vlekken en los of beschadigd fineer kan wijzen op een moderner meubel, of dat er een nieuwe lak of fineer op het meubel is aangebracht. Antieke meubels zijn door de tijd heen bijna altijd gerestaureerd en onderdelen kunnen zijn vervangen, niet alleen vanwege slijtage maar ook door houtworm en weersinvloeden (droogte, vocht).

Patina

In de loop der jaren heeft zich op een antiek meubel een patina gevormd, dit is een zachte en diep bronskleurige laag ontstaan door vele lagen boenwas, stof en wrijving. Patina is niet na te maken en is daarom een kenmerk van ouderdom. Helaas komt het regelmatig voor dat deze laag tijdens een restauratie is verwijderd.

Meubelbeslag

Het beslag van een antiek meubel is mogelijk vervangen, soms zijn er rond het beslag sporen zichtbaar zoals spijkergaatjes, kleurverschil of beschadigingen.

Houtworm

Een antiek meubel heeft dikwijls houtwormgaatjes. Oude gaatjes zijn meestal (ten dele) met boenwas gevuld. Het komt wel eens voor dat houtwormgaatjes zijn nagemaakt om een meubel ouder te laten lijken, maar het verschil met echte is duidelijk zichtbaar.

Hout en fineer

De houtsoort van een meubel verschild per periode (stijl), land en soort meubel. Tropisch hardhout als ebbehout en mahonie zijn altijd erg kostbaar geweest. Het was vrij gebruikelijk om meubels of meubelonderdelen te maken van betaalbaarder houtsoorten en ze vervolgens zwart of mahonie kleurig te beitsen, om ze op deze tropische houtsoorten te laten lijken.

Vanaf eind 17de eeuw werd er steeds vaker fineer (een dun laagje hout) op meubels toegepast. Het fineer was in die tijd relatief dik, ongeveer 4 tot 2 millimeter, omdat het met de hand werd gezaagd. In de 19de eeuw kon fineer machinaal worden gezaagd waardoor het dunner werd; 2 tot 0,5 millimeter. De dikte van het fineer kan daarom wat over de ouderdom van een meubel zeggen.

Verbindingen, spijkers en schroeven

Machinaal gemaakte zwaluwstaartverbindingMachinaal gemaakte zwaluwstaartverbinding
In de 16de eeuw verbond men meubelonderdelen door middel van de pen-en-gat verbinding en soms houten nagels “toognagels”, maar nauwelijks lijm of spijkers. Vanaf eind 17de eeuw kwam daarbij de zwaluwstaartverbinding in gebruik, behalve in Nederland, daar werd deze verbinding pas in de 19de eeuw regelmatig toegepast. Een zwaluwstaartverbinding werd vooral gebruikt om de zijden van laden te verbinden. Bij een 18de eeuwse zwaluwstaartverbinding zijn er aan de ene zijde brede zwaluwstaarten en aan de andere zijde (zeer) smalle. In de 19de eeuw werden ze wat minder verschillend van formaat. Rond 1850 konden zwaluwstaartverbindingen eveneens machinaal worden gemaakt. Deze zijn herkenbaar doordat de zwaluwstaarten allemaal even groot zijn.

Spijkers van voor het einde van de 18de eeuw hadden (net als toognagels) een vierkante kop, ze werden met de hand vervaardigd. Na die tijd ging men ze machinaal produceren en werd de kop rond. Ook toognagels kregen in de loop van de 19de eeuw een rond uiteinde.

Schroeven gebruikte men vanaf de 17de eeuw in meubels. De handgemaakte schroeven zijn herkenbaar door de gleufjes die niet precies in het midden liggen. In ongeveer 1850 begon de machinale productie van schroeven.
SpeunenSpeunen

Speunen

De deuren van de meeste Nederlandse, maar ook Engelse antieke meubels zijn bevestigd met speunen in plaats van scharnieren. Speunen zijn twee metalen smalle plaatjes waarvan één met een gat en de andere met een pin, deze vallen in elkaar. Ze zijn aan de boven en onderzijde van een deur en kast geplaatst.

Bekleding/ stoffering

Vanaf het begin van de 17de eeuw beklede men de zitting en rugleuning van zitmeubels, daarvóór werden er losse kussens op de houten of rieten zittingen gelegd. De zittingen bestonden uit
gespannen singels (jute banden), soms op een los houten frame en daarop vastgemaakt een soort kussen. Zowel de singels als bekleding werden met stoffeerspijkers en sierspijkers bevestigd. Een zitting met springveren kwam pas voor vanaf 1822. De originele zitting en bekleding is slechts zeer zelden nog aanwezig. Als de zitting meerdere malen is vervangen is dit zichtbaar aan oude spijkergaatjes in de regels en aan de onderkant van de zitting.
© 2015 - 2017 Vuurvlieg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Antiek: de handel in antieke meubelsAntiek: de handel in antieke meubelsEr is veel vraag naar antieke meubels. Dit is een trend van de laatste decennia, alhoewel er altijd wel veel vraag naar…
Steigerhouten meubels voor binnen en buitenAlles over steigerhouten meubels voor binnen en buiten. Steigerhouten meubelen zijn al even een trend, en omdat ze in el…
Het herkennen van antiek of waardevolle spullenHet herkennen van antiek of waardevolle spullenOp een rommelmarkt, veiling of op het internet worden allerhande spullen aangeboden. Voor veel mensen is het een hoop ro…
Mijn hond bijt en knaagt aan meubels; Wat kan ik doen?Mijn hond bijt en knaagt aan meubels; Wat kan ik doen?Veel hondeneigenaren hebben er last van. Een hond die aan de meubels knaagt, bijt of kauwt. Het is een vervelend verschi…
Openbare veilingen en verkopen: over publiek bieden en kopenOpenbare veilingen en verkopen: over publiek bieden en kopenMeestal komen openbare veilingen in het nieuws als er weer eens een astronomisch hoog bedrag is betaald voor een Van Gog…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Vuurvlieg
  • http://www.harpgallery.com/library/dovetails.htm
  • http://www.antiekexperten.com/08-tips/antiquair/koopwaar.html
  • http://antiekemeubelen.net/hoe-te-herkennen-of-een-bed-een-antieke-is/
  • “Antiek herkennen”, Hans Karel van Nieuwenhuis
  • “Nederlandse meubelen van Barok tot Biedermeier”, Annigje Hofstede
  • Foto's: Vuurvlieg

Reageer op het artikel "Hoe herken ik een antiek meubel?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Vuurvlieg
Gepubliceerd: 14-06-2015
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Diversen
Bronnen en referenties: 7
Schrijf mee!