InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Diversen > Antieke meubelsoorten: banken

Antieke meubelsoorten: banken

Antieke meubelsoorten: banken Over het algemeen waren banken in de oudheid eenvoudig van vorm en constructie, weinig versierd en bovendien niet erg comfortabel door het ontbreken van stoffering. Banken dienden vaak afgewisseld als zitmeubel en rustmeubel. Zo beschikten de Grieken, en later de Romeinen over een soort rustbanken met losse kussens waarop men liggend het eten nuttigde en waarop men 's avonds kon slapen. Pas vanaf de 18de eeuw kwam daar in Europa verandering in. Er verschenen gestoffeerde en versierde banken, die regelmatig met de mode mee veranderden van vorm en stijl, vooral geïnspireerd op soortgelijke meubels uit de klassieke oudheid en het Midden-Oosten. Ook kwamen er meer soorten banken die alleen bedoeld waren voor een bepaalde hoeveelheid personen of voor één bepaalde functie; zitten óf liggen.

Zitbanken

Sittekist

Tijdens de middeleeuwen in Europa hadden de welgestelden kisten en houten banken als zitmeubel voor één of meer personen. De sittekist was een soort kist met rug- en armleuningen. Hij kwam voor als zetel voor één persoon; bedoeld voor de heer des huizes, of als een bank voor meer personen. Dit meubel diende tegelijk als bergplaats.

Strycsitten

In de Gotiek (12de tot 16de eeuw) bestond er een lange bank met een omklapbare rugleuning: de strycsitten. Hierop kon men in twee richtingen gaan zitten. De strycsitten stond veelal voor de schouw, als men ging eten werd de rugleuning omgeklapt en kon men aan de andere kant aan tafel zitten, met de rug naar de schouw.

Een ander, eenvoudiger type zitbankje dat in die periode voorkwam bestaat uit een lange, smalle rechthoekige plank als zitting, ondersteund door één of meer dwarsregels, staande op twee wangen (brede planken) als poten en heeft geen leuningen of versiering. Dit type bank stond tegen een wand en werd voor het eten bij de tafel gezet. Sommigen werden versierd met snijwerk.

Cassapanca uit 1550-1600 / Bron: Sailko, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Cassapanca uit 1550-1600 / Bron: Sailko, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
Cassapanca
De cassapanca is een bank die in Italië, in de 16de eeuw bank ontstond eveneens vanuit een kist (cassone). Hij ziet eruit als brede kist met rugleuning en armleuningen en is versierd met beeldhouwwerk, snijwerk en soms inlegwerk. De bank was bedoeld om tegen een wand te plaatsen.

Halbank

In Nederland stond er vanaf de laat 17de eeuw tot in de 18de eeuw vaak een houten halbank in de gang van grote huizen. De halbanken zijn versierd met veel snijwerk in de vorm van schelp- en bloemmotieven, acanthusbladeren en C-vormige ranken. Verder zijn ze soms beschilderd met beige en lichtgroene of blauwe verf.

Divan

Een divan is een lage bank zonder rug- en armleuningen die tegen een muur geplaatst moet worden. Meestal heeft de bank grote losse kussens die als rugleuning dienen. Het woord divan is afgeleid van het Turkse woord diwan of het Perzische woord devan, dat staat voor raadszaal. In een Turkse of Perzische raadszaal stonden langs de wanden dit soort zitbanken, uiteindelijk ging het woord ook 'lage rustbank met kussens' betekenen. Dit andere naam voor dit type bank is 'canapé a la turquoise'.

Sofa en canapé

Het woord sofa komt van het Arabisch: suffa, dat 'bank met kussens' betekent. Een sofa is een geheel gestoffeerde brede bank, met naar buiten gekrulde armleuningen. De rugleuning is in het midden soms hoger dan de armleuningen.

Een canapé is een zitbank voor meerdere personen, hij kwam rond 1700 in de mode. Meestal is een canapé geheel gestoffeerd en vaak liggen er op de bank aan beide zijden rolkussens of 'rouleaux'. Het woord canapé komt van het Griekse woord konopion en betekent 'een bed met muskietennet'. Een canapé wordt ook wel sofa genoemd. In wezen verschillen deze banken niet erg van elkaar, al is een sofa doorgaans langer dan een canapé, want van oorsprong is een sofa een rustbank.

Chair-back settee

De chair-back settee (foto bij inleiding) is een zitbank die in Engeland ontstond in de 18de eeuw. Deze bank heeft een rugleuning die bestaat uit twee of meerdere aan elkaar verbonden stoel-rugleuningen. Ook in Nederland werden ze naar Engels voorbeeld gemaakt.

Canapé indiscret / Bron: Nerijp, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Canapé indiscret / Bron: Nerijp, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
Canapé borne en canapé indiscret
Begin 19de eeuw verscheen er in Frankrijk de canapé borne, een geheel ronde bank met een ronde rugleuning in het midden, bekleed met velours en meestal gecapitonneerd. De bank is bedoeld voor meerdere personen en stond vaak in een grote hal of zaal. Andere varianten van dit type bank, zoals de canapé indiscret, bestaan uit drie of vier in het midden aan elkaar verbonden zitplaatsen die lijken op fauteuils.

Canapé a joues

De canapé a joues is een bank die genoemd is naar de zogenaamde 'wangen' aan beide zijden van de rugleuning, hiertegen kan men zijn hoofd laten rusten.

Vlindercanapé

In de tweede helft van de 19de eeuw kwam er een bank die genoemd werd naar de vorm van de rugleuning: de vlindercanapé. De rug heeft drie golvende vormen, waarvan de middelste wat hoger is. Het hout (mahoniehout) dat dikwijls zwart is gepolitoerd, is versierd met snijwerk in de rococostijl; o.a. schelpmotieven, krullen en C-voluten.

Chesterfield bank

De in Engeland in de 19de eeuw ontstane Chesterfield bank is een twee-, drie- of vierzitsbank. Het is een geheel gestoffeerde bank, bekleed met leer. De even hoge rugleuning en armleuningen zijn gecapitonneerd. Chesterfield is een meubelstijl of type, genoemd naar de stad Chesterfield.

Ottomane / Bron: Allot rené, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Ottomane / Bron: Allot rené, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Tweezitsbanken

Ottomane

Een ottomane is een kleine bank voor twee personen, met rugleuning, dichte naar binnen gebogen armleuningen en een ovaalvormige zitting. Deze zitbank, genoemd naar een Turks rustbed zonder leuningen, werd in tweede helft van de 18de eeuw erg populair.

Tête-à-tête

In de vroeg 19de eeuw ontstond er in Frankrijk een kleine S-vormige bank bedoeld voor twee personen de 'tête-à-tête', letterlijk hoofd aan hoofd, dat 'een intieme conversatie' betekent. De personen zitten naast elkaar maar in tegengestelde richting, de zittingen bevinden zich namelijk in de bochten van de S-vorm. Andere benamingen zijn 'causeuse' (causeur = interessante gesprekspartner) of 'canapé a confidence' (vertrouwen). Wat later in de 19de eeuw ontstonden varianten op dit type bank, deze zijn recht van vorm en de twee personen zitten in dezelfde richting. De rugleuning is aan beide uiteinden hoog en heeft de vorm van fauteuil-rugleuningen die enigszins naar elkaar toe zijn gericht. In het midden is de rugleuning laag en vormt deze de verbinding tussen de twee zitplaatsen.

Boudeuse

Een boudeuse is een Franse bank bedoeld voor twee personen. De zittingen bevinden zich aan de uiteinden met de rugleuning daartussenin geplaatst. Men zit op deze bank met de rug naar elkaar toe.

Rustbanken

Daybed en lit de repos

Eind 17de eeuw ontstond in Engeland een rustbank 'daybed' met aan één van de korte zijden een rechte, maar schuinstaande rugleuning die soms verstelbaar is. Van oorsprong werden ze meestal bekleed met gevlochten riet. Een rustbank was bedoeld om overdag even op te kunnen slapen. In Frankrijk had men in die tijd een soortgelijk meubel: de 'lit de repos' (rustbed).

Spaanse siëstabank

In Spanje kwamen vooral in de 18de en 19de eeuw speciale siëstabanken voor, om 's middags op te rusten. Ze zijn doorgaans gemaakt van notenhout, zien er stevig uit en zijn niet of nauwelijks versierd. De banken hebben een rugleuning en open of dichte armleuningen.

Duchesse brisée / Bron: Georg Naggies, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)Duchesse brisée / Bron: Georg Naggies, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)
Duchesse en duchesse brisée
Halverwege de 18de eeuw verscheen er in Frankrijk een gestoffeerde rustbank de 'duchess', waarvan het hoofdeinde en voeteneinde leken op een bergère (een fauteuil). Het hoofdeinde is wat groter dan het voeteinde. Wat later ontwikkelde zich hieruit de 'duchesse brisée'. Dit is eenzelfde soort rustbank wat betreft vorm, alleen bestaat deze uit twee of drie onderdelen; twee losse fauteuils en een tabouret (soort rechthoekig gevormde, kruk of poef) die daartussenin wordt geplaatst, of een verlengde fauteuil samen met een kleine fauteuil.

Chaise longue

De chaise longue is een rustbank met aan één van de korte zijden een rugleuning. Hij is in de 18de eeuw voortgekomen vanuit de duchesse brisée. Een zelfde soort rustbank is de 'dormeuse' (slaapster).

Récamier

Het type rustbank in de vorm van een Romeins bed, waarvan het hoofd- en voeteinde even hoog zijn en licht gekruld naar buiten buigen werd een récamier genoemd, naar Juliette Récamier (1777-1849). Deze vrouw werd zittend op dit type meubel afgebeeld op een schilderij van de schilder J.L. David (1748-1825). De récamier stamt uit ongeveer 1800, maar werd vooral tussen 1804 en 1820 (empirestijl periode) een geliefd meubel.

Méridienne

Een andere rustbank naar Romeins voorbeeld is de méridienne (middagdutje). Dit type bank is asymmetrisch gevormd; de rugleuning loopt golvend van het hoge hoofdeinde schuin af naar het lage voeteneinde.

Lees verder

© 2016 - 2019 Vuurvlieg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Antiek: de handel in antieke meubelsAntiek: de handel in antieke meubelsEr is veel vraag naar antieke meubels. Dit is een trend van de laatste decennia, alhoewel er altijd wel veel vraag naar…
Antiek was; hoe zet ik mijn meubel of vloer in de boenwas?Voor de onderhoud van antieke meubelstukken is het belangrijk het hout goed te onderhouden. Om een meubelstuk in een zo…
Hoe herken ik een antiek meubel?Hoe herken ik een antiek meubel?Veel mensen vinden het moeilijk om een antiek meubel te kopen, want hoe zie je of een meubel authentiek is. Om dit onder…
Meubelstijl: GotiekMeubelstijl: GotiekTijdens de middeleeuwen ontstond in Frankrijk rond 1140 de Gotiek, een stijl die vooral voorkwam in de Noord-Europese la…
Zelf houten meubels restaurerenZelf houten meubels restaurerenHet zelf opknappen van houten meubels is niet heel moeilijk, hoewel het wel tijd vraagt. Het beste kan begonnen worden m…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Publiek Domein, Wikimedia Commons (PD)
  • “Het Meubel van Gotiek tot Biedermeier”, Dr. Anne Berendsen
  • “Leerboek der Meubelstijlen”, Henk Baaren en A.G. Vélu.
  • “Antiek”, Jan Pieter Glerum
  • “Handboek Antiek”, Mr. Frans Dony
  • “Meubels in Nederland 1840-1900”, J.M.W. van Voorst tot Voorst
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Chesterfieldmeubel
  • Afbeelding bron 1: Sailko, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 2: Nerijp, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 3: Allot rené, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 4: Georg Naggies, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)

Reageer op het artikel "Antieke meubelsoorten: banken"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Vuurvlieg
Laatste update: 18-09-2016
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Diversen
Special: Meubelgeschiedenis
Bronnen en referenties: 11
Schrijf mee!