Sjabbattijden 2020-2021: wat houdt deze heilige rustdag in?

Sjabbattijden 2020-2021: wat houdt deze heilige rustdag in? De sjabbat begint bij het invallen van de vrijdagavond en eindigt zaterdagavond bij zonsondergang. In Exodus 35: 1-2 staat: "Dit zijn de geboden die de Eeuwige mij heeft opgedragen om ze tot uitvoering te brengen. Zes dagen mag er werk verricht worden maar op de zevende dag moet het iets heiligs voor jullie zijn, een dag van volkomen werkonthouding ter ere van de Eeuwige." Het eerste wat in de Tora heilig heet is een dag, de Sjabbat. Sjabbat betekent rust voor iedereen; het betekent dat wij gedenken dat de Schepping van boven komt; en het betekent onthaasting.

Wat is de Sjabbat?

Heilige dag

De sjabbat is niet alleen een rustdag, maar ook een heilige dag waarbij de mens zich bezig houdt met geestelijke en godsdienstige zaken. Het maatschappelijk belang van de sjabbat is de Uittocht uit Egypte; het godsdienstig belang van de sjabbat is de herinnering aan de Schepping van het Heelal door God. De sjabbat wordt thuis en in de synagoge gevierd.

Rustdag

Op sjabbat geldt een werkverbod. Hieronder vallen 39 hoofdwerkzaamheden. Door rabbijnen is het werkverbod uitgebreid tot die activiteiten, die een relatie hebben met één van de 39 hoofdwerkzaamheden.
Voorbeelden van werkzaamheden die niet verricht mogen worden:
  • Het aanmaken van vuur of licht: een schakelklok zorgt ervoor dat het licht automatisch uit- en aangaat.
  • Eten koken: het eten wordt vóór de sjabbat gekookt en op sjabbat warm gemaakt met een elektrische kookplaat.
  • Het gebruik van vervoermiddelen: alleen lopen is toegestaan.
  • Het aangaan van geldelijke transacties: het is verboden geld bij zich te hebben.

Heilige dag in de synagoge

  • Er worden zes gebeden voorgelezen in de Vrijdagavonddienst (Psalmen 95, 96, 97, 98, 99 en 24) die betrekking hebben op de zes dagen van de schepping. Daarna volgt Psalm 92 over de sjabbat.
  • De hymne Lecha Dodi wordt gezongen. Hierbij wordt de sjabbat vergeleken met de bruid.
  • Kiddoesj wordt gezegd aan het einde van de dienst.
  • Tijdens de sjabbatochtenddienst wordt een gedeelte uit de Tora voorgelezen. Minimaal zeven mannelijk bezoekers worden opgeroepen om aanwezig te zijn bij het voorlezen door de Baäl Koree (voorlezer). Daarna wordt een speciaal hoofdstuk uit één van de Profeten voorgelezen. Dit heet Haftara.
  • Na het ochtendgebed wordt nog een toegevoegd gebed uitgesproken (Moesaf). Het bestaat uit de eerste en laatste passages van het Achttiengebed.

Een Joodse vrouw die de zegening reciteert over Sjabbat-kaarsen terwijl ze haar ogen bedekt / Bron: Eliel Joseph Schafler, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Een Joodse vrouw die de zegening reciteert over Sjabbat-kaarsen terwijl ze haar ogen bedekt / Bron: Eliel Joseph Schafler, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Heilige dag thuis

De sjabbat begint eigenlijk al de zesde dag, op Erev Sjabbat, de vooravond van de sjabbat. De tafel is met een wit kleed bedekt en de heiligheid wordt versterkt door de challot, de brandende kaarsen en de kiddoesj wijn.
  • Challot: Twee gevlochten broden, stellen de dubbele portie manna voor die de joden in de woestijn kregen.
  • Sjabbat kaarsen: worden door de vrouw des huizes aangestoken vóór het begin van de sjabbat.
  • De zegening van de kinderen: traditionele zegen dat de kinderen mogen opgroeien naar voorbeeld van de aartsvaders en aartsmoeders.
  • Kiddoesj: zegenspreuk over de wijn.
  • Zemierot: tafelliederen.
  • Sjeliesjiet: De Derde Maaltijd. Er dienen drie maaltijden op sjabbat te worden gehouden.
  • Oneg Sjabbat: Het wijden aan culturele onderwerpen op sjabbatmiddag.
  • Hawdala: Afscheidsceremonie van de sjabbat. Hierbij gebruikt men wijn als symbool dat de komende week overvloeiende zal zijn van goddelijke zegen, een aangestoken gevlochten kaars symboliseert het eerste werk van Gods schepping en een busje met specerijen die de toegevoegde sjabbat-ziel symboliseert.

De Sjabbat: het belang van de heilige rustdag

Rust voor alles en iedereen

Op Sjabbat wordt alles met rust gelaten: de mensen, de dieren en het milieu (geen verkeer, niet oogsten, niet ploegen, etc.) Wie in de orthodoxe wijken komt van steden in Israël voelt de heerlijke rust.

De Rabbijnen hebben de Sjabbatswetten uitgebreid. Zo mag er zelfs niet geschreven worden, geen pen aangeraakt worden en geen planten. De hele dag leeft de natuur in vrijheid.

Baas over de Schepping

Op Sjabbat laten we zien dat de Schepping aan God toebehoort. Hetzelfde geldt tijdens de Sjemita (Sjabbatsjaar) waarin het land niet bebouwd wordt. De boer toont dat het land van God is. In onze moderne tijd lijkt het moeilijk de Sjabbat na te leven. Alleen als men de Sjabbat viert met de volle overtuiging, ervaart men de diep louterende werking van de rustdag. Maar dit betekent niet automatisch dat degenen die de ge- en verboden opvolgen, het goed gaat. Iedereen wordt vroeg of laat geconfronteerd met de vraag 'wat doe ik op aarde, waarvoor werk ik?'

Beperking en vrijheid

Eén dag in de week richten we ons op het spirituele. Dat God op deze dag rustte is een ultieme uitdrukking van vrijheid. God wordt ook de Almachtige genoemd (Sja-dai). Dai betekent in het Hebreeuws 'genoeg'. Nadat God de mens had geschapen zei hij 'dai' (genoeg). Het leven ontwikkelde zich verder en God rustte. Dat God stopte met de schepping, toont Zijn grootsheid aan. Het leven werd niet ontembaar.

Sjabbat als onthaasting

De Sjabbat kenmerkt zich door onthaasting: een intensief gezins- en familieleven, gezamenlijke Tora- en Talmoedstudie en synagogebezoek. Het lichaam krijgt rust en er is geestelijke groei en ontplooiing mogelijk.

De 24-uurseconomie van tegenwoordig houdt geen rekening met lichamelijke en psychische ritmes. Dit tast de fysieke en geestelijke gezondheid aan. Het sociale leven komt in het gedrang; ook krijgt de opvoeding minder aandacht zodat normen en waarden in de knel komen. De mens heeft echter bezinning nodig om de relatie met de ander en met God te onderhouden.

Geen eigendom

De Tora benadrukt dat de kapitaalgoederen geen eigendom van de mens zijn. In het Hebreeuws bestaat het werken 'hebben' of 'bezitten' niet. In plaats daarvan wordt gezegd 'jesj lie' (er is voor mij aanwezig). Als dank voor het in leen hebben van de goederen moet de mens tegenprestaties verrichten. Eén daarvan is het heiligen van de Sjabbat. Zo tonen we dat alles van Hem afkomstig is.

Sjabbatskaarsen / Bron: Olaf.herfurth, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Sjabbatskaarsen / Bron: Olaf.herfurth, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Sjabbat: een handleiding

Hoe ziet precies de sjabbat eruit? Welke handelingen verricht men? Hoewel de sjabbat een rustdag is, betekent dit niet dat men moet blijven slapen of niets doen. De sjabbat gaat gepaard met een heel ritueel van eten, zingen, lezen, studeren, etc. Voor degene die echt strikt de sjabbat na willen komen is dit overzicht een mooie handleiding.
  • Verlaat je werk vrijmiddag vroeg zodat je tijd hebt om je op sjabbat thuis voor te bereiden.
  • Maak het huis schoon ter ere van de sjabbatsbruid.
  • Kook de sjabbatmaaltijden tijdig vóór de sjabbat. Zet het op een warme onderzetter dat de maaltijden voor sjabbat warm houdt.
  • Dek de sjabbatstafel met: kandelaars en kaarsen, twee hele broden challah op een dienblad en bedek het met een kleedje, een kop en wijn voor kiddoesj; en het mooiste tafelkleed.
  • Neem een bad of een douche en kleed je gepast.
  • Steek de sjabbatskaarsen 18 minuten voor zonsondergang aan.
  • Vanaf nu tot het einde van de sjabbat is het verboden te werken zoals gedefinieerd is in de sjabbatswetten.
  • Bid de speciale sjabbatsgebeden (bij voorkeur in de synagoge) inclusief het Lecha Dodi lied -"Kom mij geliefde, begroet de bruid, laat ons de aanwezigheid van sjabbat ontvangen..."
  • Neem plaats rond de eettafel en zing "Shalom Aleichem" (welkom aan de Sjabbat engelen). Zing dan Spreuken 31 (Een vrouw van moed), gecomponeerd door Koning Salomo als een ode aan de Joodse vrouw.
  • Schenk een kop koshere wijn of druivensap in een speciale kop en reciteer de Kiddoesj dat de heiligheid van de sjabbat verklaart.
  • Ga naar de gootsteen en doe de rituele handwassing van beide handen voordat het brood wordt gegeten: vul een grote kan met water en giet het water over elk van de handen drie keer en reciteer de bijpassende zegen.
  • Keer terug naar de tafel, reciteer de zegen over de challah, snijdt het in stukken, doop het in zout, eet er wat van en geef iedereen een stukje challah.
  • Serveer het sjabbatsmaal. Het traditionele vrijdagavond menu bestaat uit gefilte fish (of een andere soort vis), kippensoep met matze ballen of noodles, een kip of kugel en tzimmes, en een dessert.
  • Tussen de verschillende gangen worden er sjabbatsliederen gezonden (zemirot) en stukjes (parasja) uit de Tora bediscussieerd. Aan het einde van de maaltijd wordt de zegen uitgesproken.
  • Als het niet te laat is, doe dan wat aan Tora-studie of lees een Joods boek.
  • Ga naar bed en geniet van de sjabbatsrust.
  • Wandel 's ochtends naar de sjoel voor de ochtenddienst en de Tora-lezing.
  • Keer naar huis terug en begin aan een sjabbatsmaal. De instructies zijn dezelfde als bij het vrijdagavondmaal. Traditioneel voedsel voor de dagmaaltijd zijn eiersalade met ui en de mystieke sjabbat cholent -een zacht gekookte stoofschotel. Vergeet niet te zingen, de Tora te bediscussiëren en de zegen aan het einde van de maaltijd.
  • De sjabbatmiddag wordt besteed aan het bestuderen van de Tora.
  • Aan het einde van de middag worden de middaggebeden opgezegd; in de zomer wordt dit opgevolgd door het bestuderen van een hoofdstuk van de Ethiek van de Vaderen.
  • Eet de derde lichte maaltijd, tussen mincha en maariv.
  • Ongeveer een uur na zonsondergang, wanneer het donker is, is de sjabbat over. Reciteer de avondgebeden.
  • Nu is het tijd voor de Havdala, de scheidingsritueel met een overstromend kop wijn, spijs en gevlochten kaars.
  • Er is nog één maaltijd: Melaveh Malkah ("Vaarwel aan de Koningin"), een lichte maaltijd vergezeld van liederen over de profeet Elija en verhalen over de rechtvaardigen.
  • Begin de week met hernieuwde spirituele energie en visie verkregen door de sjabbat.
  • Herhaal de volgende week.

Sjabbat Shalom!

Waar vind je Sjabbattijden voor het Joodse jaar 5781 (2020-2021)?

Er zijn vijf zones in Nederland waarbij de Sjabbat op verschillende tijden begint en op verschillende tijden eindigt. Voor exacte tijden voor elke zone koop je de loeach bij het NIK. Op Jodendom Online wordt elke week de Sjabbattijden weergegeven.

ParasjaAanvangstijdEindtijd
Eerste dag Rosj Hasjana 578119 sep: 18:55 uur20 sep: 20:30 uur
Ha-azinoe25 sep: 18:55 uur26 sep: 20:14 uur
Eerste dag Soekot2 okt: 18:55 uur3 okt: 19:58 uur
Sjemini Atseret9 okt: 18:40 uur10 okt: 19:42 uur
Bereesjiet16 okt: 18:20 uur17 okt: 19:27 uur
Noach23 okt: 18:05 uur24 okt: 19:14 uur
Lech Lecha30 okt: 16:55 uur31 okt: 18:01 uur
Wajeera6 nov: 16:40 uur7 nov: 17:50 uur
Chajee Sara13 nov: 16:30 uur14 nov: 17:40 uur
Toldot20 nov: 16:20 uur21 nov: 17:33 uur
Wajeetsee27 nov: 16:15 uur28 nov: 17:27 uur
Wajisjlach4 dec: 16:10 uur5 dec: 17:24 uur
Wajeesjew - Chanoeka11 dec: 16:05 uur12 dec: 17:23 uur
Mikeets18 dec: 16:10 uur19 dec: 17:25 uur
Wajigasj25 dec: 16:10 uur26 dec: 17:29 uur
Wajechi1 jan: 16:20 uur2 jan: 17:35 uur
Sjemot8 jan: 16:25 uur9 jan: 17:43 uur
Waeera15 jan: 16:35 uur16 jan: 17:53 uur
Bo22 jan: 16:50 uur23 jan: 18:03 uur
Besjalach29 jan: 17:00 uur30 jan: 18:15 uur
Jitro5 feb: 17:15 uur6 feb: 18:26 uur
Misjpatiem12 feb: 17:30 uur13 feb: 18:38 uur
Teroema19 feb: 17:40 uur20 feb: 18:51 uur
Tetsawee26 feb: 17:55 uur27 feb: 19:03 uur
Kie Tisa5 mrt: 18:05 uur6 mrt: 19:17 uur
Wajakheel-Pekoedee12 mrt: 18:20 uur13 mrt: 19:27 uur
Wajikra19 mrt: 18:30 uur20 mrt: 19:39 uur
Tsav26 mrt: 18:45 uur27 mrt: 19:52 uur
Zevende dag Pesach2 apr: 19:00 uur3 apr: 21:04 uur
Sjemini9 apr: 19:10 uur10 apr: 21:17 uur
Tazria-Metsora16 apr: 19:20 uur17 apr: 21:30 uur
Acharee Mot-Kedosjiem23 apr: 19:30 uur24 apr: 21:44 uur
Emor30 apr: 19:35 uur1 mei: 21:57 uur
Behar-Bechoekotaj7 mei: 19:45 uur8 mei: 22:11 uur
Bemidbar14 mei: 19:55 uur15 mei: 22:24 uur
Naso21 mei: 20:05 uur22 mei: 22:37 uur
Behaalotecha28 mei: 20:05 uur29 mei: 22:49 uur
Sjelach Lecha4 juni: 20:15 uur5 juni: 22:59 uur
Korach11 juni: 20:20 uur12 juni: 23:06 uur
Choekat18 juni: 20:25 uur19 juni: 23:10 uur
Balak25 juni: 20:25 uur26 juni: 23:10 uur
Pinchas2 juli: 20:25 uur3 juli: 23:07 uur
Matot-Masee9 juli: 20:20 uur10 juli: 23:00 uur
Dewariem16 juli: 20:15 uur17 juli: 22:51 uur
Wa-etchanan23 juli: 20:10 uur24 juli: 22:40 uur
Eekev30 juli: 20:00 uur31 juli: 22:26 uur
Re-ee6 aug: 19:55 uur7 aug: 22:12 uur
Sjoftiem13 aug: 19:40 uur14 aug: 21:56 uur
Kie Teetsee20 aug: 19:30 uur21 aug: 21:40 uur
Kie Tawo27 aug: 19:20 uur28 aug: 21:24 uur
Nitsawiem3 sep: 19:20 uur4 sep: 21:07 uur

Lees verder

© 2008 - 2020 Etsel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Speciale Sjabbatot (Sjabbats)De periode tussen het einde van de joodse maand sjewat en het begin van de maand niesan bevat vier speciale sjabbatot. H…
De kaarsen bij de sjabbatsmaaltijdvieringDe kaarsen bij de sjabbatsmaaltijdvieringKaarsen spelen een belangrijke rol bij de viering van de sjabbatsmaaltijd. Het is de plicht van de vrouw om de kaarsen t…
Torastudie 95: verband manna en sjabbat - Exodus (16:32)Torastudie 95: verband manna en sjabbat - Exodus (16:32)De Sjabbat is totaal anders dan de doordeweekse dagen. Het is een feestelijke dag met een rijkelijk bedekte tafel. Hoe m…
Torastudie 136: Passieve arbeid  Exodus 35:2Torastudie 136: Passieve arbeid Exodus 35:2Waarom moet de mens werken voor zijn brood? Als God de bron is van alle zegeningen waarom moeten we dan zelf aan de kost…

Hoe werkt kleurendrukwerk?Hoe werkt kleurendrukwerk?De wereld van de kleurendruk heeft een hele eigen taal. Natuurlijk is het niet nodig om te weten hoe het technisch allem…
Theater: Equus (Peter Shaffer)Equus vertelt het verhaal van Alan Strang die zes paarden de ogen heeft uitgestoken met een hoefkrabber. Aan psychiater…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "Sjabbattijden 2020-2021: wat houdt deze heilige rustdag in?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Etsel
Laatste update: 27-09-2020
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Diversen
Special: Joodse feestdagen/Shabbat
Bronnen en referenties: 6
Schrijf mee!