InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Diversen > Amsterdam Art Fair en KunstRAI: kunstbeurzen verkend

Amsterdam Art Fair en KunstRAI: kunstbeurzen verkend

Amsterdam Art Fair en KunstRAI: kunstbeurzen verkend Opgericht in 1984 als de KunstRAI, vierde Art Amsterdam in 2009 het vijfentwintigjarig bestaan. Het was de eerste maal dat een beurs voor hedendaagse kunst een dergelijk jubileum beleefde. Een goede aanleiding om eens nader kennis te maken met dit evenement, dat in 2012 zijn 28ste editie op een nieuwe locatie en later in het jaar dan voorheen had moeten beleven. Kunstliefhebbers moeten het vanaf 2012 echter doen met de herleving van de KunstRAI, zoals de naam al aangeeft op de vaste locatie in de RAI en bovendien rond de gebruikelijke periode in het voorjaar. De editie van 2014 was opnieuw een jubileumeditie: de dertigste KunstRAI werd toen onder de oorspronkelijke naam georganiseerd. Maar diezelfde KunstRai is in de loop der jaren goed geweest voor heel wat strijd, met als gevolg diverse alternatieve kunstbeurzen.

Een 'nationale' kunstbeurs

In de loop der jaren groeide de KunstRAI, sinds 2006 onder de naam Art Amsterdam, niet alleen uit tot de grootste, maar ook tot de drukstbezochte beurs op het gebied van moderne beeldende kunst in Nederland. Naast Art Amsterdam zijn de TEFAF in Maastricht - met een aanbod dat verder gaat dan alleen hedendaagse kunst - en Art Rotterdam voor moderne, hedendaagse kunst de bekendste Nederlandse kunstbeurzen.

Art Amsterdam fungeerde door zijn omvang en bezoekersaantallen min of meer als een nationale kunstbeurs, maar met internationale uitstraling. In dit opzicht steekt Nederland positief af bij veel andere landen. Wat misschien vanzelfsprekend lijkt, elk land een eigen - nationale - kunstbeurs, waar zowel nationale als internationale galeries vertegenwoordigd zijn, is nog steeds niet overal haalbaar. Met de terugkeer naar KunstRAI ligt het accent vooral opnieuw op het nationale aspect. Om zijn huidige status te bereiken heeft de KunstRAI in de loop der jaren meer wijzigingen gekend dan alleen een naamsverandering.

Ups en downs

In 1984 werd grondlegger Wim van Krimpen, die samen met Martijn Sanders het initiatief nam tot het oprichten van de kunstbeurs, de eerste directeur van de KunstRAI. Een jaar later was de eerste beurs een feit en ook direct een succes.
In de loop der jaren groeide de KunstRAI uit tot een enorme beurs, die drie hallen van het Amsterdamse RAI-complex wist te vullen. Niet alleen de beeldende kunsten werden vertegenwoordigd, ook voor exposanten met design en toegepaste kunst werd ruimschoots plek ingeruimd; dit vanuit het oogmerk een zo breed mogelijk publiek te bereiken. Daarbij raakte de beurs gaandeweg meer commercieel gericht en leek kwantiteit belangrijker dan kwaliteit.

Niet alle deelnemende galeriehouders konden zich in die koers vinden, waardoor sommigen de KunstRAI gingen mijden. Een aantal van hen sloeg de handen ineen en besloot op een andere locatie onder de naam Art Amsterdam een min of meer parallelle kunstbeurs te organiseren. In 1996 fuseerde Art Amsterdam met de KunstRAI, maar daarmee waren de problemen tussen de 'afvalligen' rond Art Amsterdam en de commercieel geslaagde kring rond de KunstRAI nog niet van de baan; het betekende de oprichting van een alternatief: de KunstVlaai.

KunstVlaai

KunstVlaai was het initiatief van Jos Houweling, directeur van het Sandberg Instituut. Aanvankelijk onder de naam Niet de KunstRai, die door de RAI verboden werd, wilde deze tegenhanger in 1997 een alternatief bieden aan de officiële kunstbeurs, die te commercieel zou zijn en waar voor aankomende kunstenaars te weinig ruimte zou zijn. De nieuwe naam werd derhalve Niet de KunstVlaai en in 1999 simpelweg KunstVlaai; van verzet tegen de gevestigde orde was inmiddels minder sprake.
Wel bleek de KunstVlaai geen eendagsvlieg te zijn. Anno 2014 vindt de tiende editie plaats van het inmiddels tweejaarlijkse evenement van 21 t/m 25 mei in het Amsterdamse Amstelpark. Meer informatie over het veelzijdige festival is te vinden op de website van het festival.

Nieuwe impulsen

Met het aantreden van een nieuwe directeur in 2002, waarbij Anneke Oele het stokje overnam van haar voorganger Erik Hermida, moest het met de KunstRAI weer de goede kant opgaan. Er werden een tentoonstellingscommissie en een selectiecommissie in het leven geroepen. Design en toegepaste kunst werden uit het aanbod gehaald, waarmee de expositieruimte teruggebracht kon worden tot één hal. De deelnemende galeries werden geselecteerd op samenhang en kwaliteit en gestimuleerd om - waar mogelijk - een kunstenaar door middel van een solopresentatie uit te lichten. Ook het internationale aanbod van galeries uit de ons omringende landen, de Verenigde Staten en Azië werd belangrijker.

De meer traditioneel georiënteerde galeries kregen de beschikking over een eigen evenement: de Realisme-beurs. De in 2006 tot Art Amsterdam omgedoopte KunstRAI weerspiegelde met de nieuwe naam zowel de internationale koers als de binding met de stad Amsterdam. Daarmee behoorde de protestbeurs inmiddels tot het verleden; niet alleen werd de naam ervan overgenomen, ook de afvallige galeriehouders keerden terug naar de RAI.

De nieuwe opzet van Art Amsterdam heeft positief uitgepakt. In het jubileumjaar 2009 kon het evenement rekenen op een constant aantal bezoekers van rond de vijftienduizend en een aantal exposanten van meer dan honderdtwintig, waarvan een kwart internationaal, tijdens dit vijfdaagse evenement.

Voor kijkers èn kopers

Naast kopers konden ook kunstkijkers de laatste ontwikkelingen in de nationale en internationale hedendaagse beeldende kunst volgen: niet alleen schilderijen, beelden en foto's, maar ook videokunst en installaties. Elk jaar was er ruimte voor een centrale tentoonstelling van een verwante kunstinstelling en waren er veelbelovende jonge kunstenaars die genomineerd werden voor een prijs. Daarnaast werd er elk jaar een aanvullend programma met lezingen en activiteiten georganiseerd.
Een toegangskaart voor Art Amsterdam was niet alleen het entreebewijs voor de RAI, maar ook een passe-partout om tijdens de beurs gratis verschillende hedendaagse kunstinstituten in Amsterdam te bezoeken, het TMA: Tijdelijk Museum Amsterdam.

De jongste ontwikkelingen, te beginnen in 2010

Het vijfentwintigjarig bestaan van Art Amsterdam werd gevierd met maar liefst meer dan honderd solotentoonstellingen. En hoewel de directeurspost na de jubileumeditie vrijkwam, leek de positie van deze beurs voor de toekomst gegarandeerd.
Dat was ook de mening van kunstjournalist Edo Dijksterhuis, die vanaf 1 augustus 2009 de directiefunctie op zich nam. Zijn plan van aanpak voor Art Amsterdam bleek uit de editie 2010, die de ondertitel Een nieuwe richting droeg en ruimte bood aan 129 standhouders.

Hoewel de beurs minder museaal aandeed dan de voorgaande jaren, werden dat jaar diverse niet-commerciële, museale instellingen binnengehaald. Opmerkelijk, gezien een ander speerpunt van deze beurseditie: de nadruk op kunstverkoop!

No Holds Barred beleefde als bijzonder programma-onderdeel van die editie zijn première. Hierbij konden galeriehouders hun plannen kenbaar maken, waarbij alles op kunstgebied mogelijk was, zolang het kunstwerk maar niet meer ruimte dan 25 m2 in beslag nam. Uit alle inzendingen selecteerde een internationale jury voor deze grootste presentatie zestien deelnemende galeries c.q. kunstenaars. Hun projecten werden op een centrale plek tijdens Art Amsterdam getoond.

De 27ste editie: 2011

De jongste en laatste editie van Art Amsterdam uit 2011 kende een wereldprimeur: het online aanbieden en verkopen van kunst. Ongeveer de helft van de deelnemende galeriehouders deed mee met deze digitale beursvariant. Het virtuele aanbod was zelfs wat uitgebreider dan het aanbod in de RAI; bovendien bleef het aanbod tot een maand na het sluiten van de beurs bereikbaar. Een bezoek aan de virtuele kunstbeurs was gratis; om kunst aan te schaffen was een lidmaatschap (50 euro per jaar) vereist.

Het affiche van Art Amsterdam 2011 was opvallend. Een jongere versie van Geert Wilders, met pikzwart haar, geportretteerd als een kunstenaar uit de jaren '80 van de vorige eeuw. Het beeld werd in Photoshop bewerkt door beeldend kunstenaar Jasper de Beijer, en verwees naar de hetze die onder andere vanuit de PVV tegen kunst gevoerd wordt.

Herprofilering in 2012 en herleving KunstRAI

Voor de beurseditie van 2012 had directeur Dijksterhuis, in zijn aanpak gesteund door organisator RAI, diverse vernieuwingen in petto. De beurs zou niet langer in het voorjaar worden georganiseerd, maar naar het najaar worden verplaatst. Hiermee zou de kunstbeurs meer samenhang hebben met de aftrap van het culturele seizoen. Van 20 tot en met 23 september 2012 moest Art Amsterdam plaatsvinden, bovendien niet langer in de RAI, maar in de Kromhouthal in Amsterdam-Noord.
Om de beurs een exclusiever karakter te geven, diende de selectie strenger te worden. Het aantal exposanten zou met een derde teruggebracht tot ongeveer negentig. Weer een derde daarvan zou uit het buitenland afkomstig moeten zijn. De aspiraties pakten echter niet goed uit: er kwamen te weinig aanmeldingen voor deelname binnen. Voor de RAI een reden om de enige kunstbeurs onder eigen auspiciën af te blazen. Of een doorstart volgt, valt nog te bezien.

Toch werd er wel anno 2012 in de gebruikelijke voorjaarsperiode een kunstbeurs in de RAI georganiseerd. Hiertoe heeft Stichting Kunstbeurs i.o. de KunstRAI nieuw leven ingeblazen. Onder leiding van oud-directeur Erik Hermida, die zijn kans schoon zag en met zijn stichting in het gat sprong dat Art Amsterdam achterliet, vond deze beurs plaats van 30 mei tot en met zondag 6 juni 2012.
De oudste beurs voor hedendaagse kunst kwam met een breed aanbod op het gebied van hedendaagse kunst en toegepaste kunst, gepresenteerd door ongeveer zeventig nationale galeries. Extra aandacht ging uit naar acht galeries, die met name het werk van jonge kunstenaars tonen, onder de noemer Raw Edge. Een programma met publieksactiviteiten, waaronder een rondleiding en een kunstbrunch, ontbrak hierbij niet. De beurs trok 12.000 bezoekers. Meer informatie is de vinden op de website van de KunstRAI.

Het meest spraakmakend aan deze herrezen KunstRAI was ongetwijfeld de herrijzenis van een dode kat. Kunstenaar Bart Jansen vormde zijn doodgereden huisdier Orville om tot Orville-copter, een vliegend kunstwerk. Niet alleen het getransformeerde dier ging de hoogte in; het tumult rond de metamorfose zorgde voor een forse prijsverhoging van het aangeboden werk. De aanvankelijke vraagprijs van 12.500 euro voor de Orville-copter steeg naar minimaal 100.000 euro.

Unfair Amsterdam als alternatieve opvolger van Art Amsterdam

Vanwege de problemen rond de nieuwe opzet en de uiteindelijke afzegging van Art Amsterdam besloot een aantal Amsterdamse kunstenaars zich gezamenlijk in te zetten voor een alternatief. Hun beursversie, Unfair Amsterdam getiteld, zou van 20 tot en met 23 september 2012 (de data van Art Amsterdam) voor het eerst in Amsterdam georganiseerd worden. Door problemen met de locatie werd ook dit alternatief echter voortijdig afgeblazen. Wel volgde een eerste editie van 14 t/m 17 maart 2013, die een vervolg kreeg in het najaar op de NSDM Werf in Amsterdam. Te zien waren veertig solopresentaties van kunstenaars die maximaal tien jaar zijn afgestudeerd.

De eerstkomende editie van Unfair Amsterdam staat - anders dan voorheen niet in de herfst en samenvallend met de kunstbeurzen Unseen en Amsterdam Drawing - geprogrammeerd voor het voorjaar van 2016.

KunstRai 2014: dertig jaar kunstbeurs

Een bestuur van bekende namen uit de kunstwereld, een selectiecommissie en een comité van aanbeveling met enkel grote namen moesten van de jubileumeditie 2014 onieuw een echte kunstbeleving maken. De organisatie van de KunstRai was opnieuw in handen van Erik Hermida. De ruim zestig, merendeels Nederlandse, galeriehouders werden opnieuw in de gelegenheid hun aanbod aan te vullen met solo- en verrassende Raw-Edgestands.

Bij de aandacht van de beurs voor zowel autonome als toegepaste kunst en design sloot het affiche van Anthon Beeke, de grafisch ontwerper die al diverse malen het beeldmateriaal voor de beurs ontwierp, uitstekend aan. Vanwege dertig jaar KunstRAI werden zijn beursaffiches uit de periode 1992 - 2002 en vanaf 2012 uitgelicht. Kenmerkend voor die affiches zijn een kunstenaarsgezicht, gemaskeerd door elementen uit de beeldtaal van de desbetreffende kunstenaar.

2015: Amsterdam Art Fair en KunstRAI

In 2015 zijn we weer min of meer terug bij af. Gelijktijdig met de KunstRAI wordt van 27 t/m 31 mei de Amsterdam Art Fair in de voormalige Citroëngarage bij het Olympisch Stadion (nu Kunsthal Citroën geheten) georganiseerd door niemand minder dan Wim van Krimpen, de grondlegger van de huidige KunstRAI. De Amsterdam Art Fair is een kunstbeurs die voor topkwaliteit staat als aanvulling op het brede aanbod van de KunstRAI. Dertig bekende Amsterdamse galeriehouders nemen deel aan de alternatieve beurs.

Kunsthal Citroën zal zich niet beperken tot een kunstbeurs, maar heeft voor 2015 verschillende culturele en kunstzinnige evenementen in petto. Vermoedelijk zal de locatie eenmalig onderdak bieden aan de Amsterdam Art Fair, want daar heeft Wim van Krimpen al een ander tijdelijk onderkomen voor op het oog. Wellicht op het Museumplein, waar de drie grote Amsterdamse kunstinstellingen gehuisvest zijn.

Tot zover deze verkenning van de ups en downs rond de KunstRAI en afgeleide kunstbeurzen. Voor een verdere kennismaking met de wereld van de hedendaagse kunst is een beursbezoek altijd de moeite waard.

Lees verder

© 2009 - 2019 Sierkunst, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Bronnen en referenties
  • Diverse edities van de KunstRAI- en Art Amsterdamcatalogi;
  • Anneke!, Art Amsterdam 2009 special; van de makers van Kunstbeeld, mei 2009;
  • www.kunstrai.nl;
  • www.kunstvlaai.nl;
  • www.unfairamsterdam.nl;
  • Kennen we die blik niet ergens van? - Bob Witman, De Volkskrant, 3 maart 2011, p. 17;
  • Kunstkrant - Informatiekrant voor beeldende kunst in Nederland, zestiende jaargang nr. 4, juli/augustus 2012, p. 8;
  • Just Fontein: Kunstbeurs Amsterdam afgeblazen; de Volkskrant, V21, 16 mei 2012;
  • Amsterdamse kunstbeurs nu ook online: Rutger Pontzen, De Volkskrant, 8 maart 2011;
  • Sophie van Os: Even bellen met Wim van Krimpen; HP/De Tijd 05 mei 2015, p. 06;
  • Bart Dirks: Kunstbeurzenstrijd in Amsterdam; De Volkskrant 27 mei 2015, p. V11.

Reageer op het artikel "Amsterdam Art Fair en KunstRAI: kunstbeurzen verkend"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Sierkunst
Laatste update: 18-09-2015
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Diversen
Bronnen en referenties: 11
Schrijf mee!