InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Diversen > Stijfkopje: echt of onecht?

Stijfkopje: echt of onecht?

Stijfkopje: echt of onecht? Gezien het succes van de serie Stijfkopje, is het niet vreemd dat anderen op het succes proberen mee te liften. Vlak na het verschijnen van deel een komen de eerste plagiaten dan ook in omloop. Maar ook een vervolg door één van de oorspronkelijke auteurs blijkt het niet te redden!

Een concurrerend vierde deel

Trotzkopfs Nachkommen ein neues Geslecht (Stijfkopjes nakomelingen een nieuwe generatie) werd in 1930 door Else Wildhagen als een late reactie op het boek van Suze la Chapelle-Roobol geschreven. Het boek is beïnvloed door het nationaalsocialisme uit het Duitsland van die tijd, waarbij het inactieve leven van jonge vrouwen zoals Stijfkopje bekritiseerd werd en meisjes gestimuleerd werden actief deel te nemen aan het arbeidsproces.

In het voorwoord bij haar boek schrijft Else Wildhagen, dat de bejaarde Stijfkopje nog niets van haar aantrekkingskracht op de jeugd verloren heeft. Aarzelend heeft de auteur op aandrang van uitgever en lezeressen de serie voortgezet met een tweede en derde deel, waarna ze het idee had een pauze in te lassen alvorens een vierde deel te schrijven. Helaas wist een Hollandse auteur die leemte te vullen met haar vervolgdeel, en het was afschuwelijk om te ervaren hoe een buitenlandse auteur het geesteskind van een Duitse auteur vroegtijdig tot grootmoeder bombardeerde.

Weer grootmoeder Stijfkopje

Nu er vele jaren verstreken zijn, is Stijfkopje inmiddels oud genoeg om ook werkelijk grootmoeder te zijn en heeft Else Wildhagen haar vervolg op de serie geschreven. Met haar belevenissen in dit boek slaat Stijfkopje, na de verschrikkelijke gebeurtenissen op het wereldtoneel, een brug tussen verleden en heden; tussen haar tijdgenoten en haar nageslacht.

Stijfkopje heeft de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog overleeft, maar vraag niet hoe. Na jaren van geluk zit het haar op haar oude dag niet mee, ze werkt harder dan ze ooit in haar verwende leventje heeft gedaan. Ze mist veel van haar dierbaren, die onder andere door de oorlog zijn omgekomen. Ook het leven van haar dochter Ruth, die haar echtgenoot verloren heeft en in de crisisjaren haar vermogen heeft zien slinken, is niet eenvoudig.

Is dit de definitieve afsluiter van de serie? Het boek wordt in 1937 uitgegeven en beschrijft het leven van moderne, zelfstandige vrouwen. Het is niet in het Nederlands vertaald en nooit het officiële vierde deel van de serie geworden; die eer bleef voorbehouden aan het deel dat de Nederlandse concurrente Suze la Chapelle-Roobol schreef.

Emmy von RhodenEmmy von Rhoden

Stijfkopje in vertaling en als plagiaat

Naast een vertaling of bewerking van het origineel van Emmy von Rhoden in vele talen, waren er tal van auteurs zowel mannelijke als vrouwelijke die zich geroepen voelden op het succes van Stijfkopje mee te liften en een vervolg of plagiaat te schrijven.
De Nederlandse vertaling ging al vreemd van start, omdat het eerste deel Der Trotzkopf: eine Pensionsgeschichte für Erwachsene Mädchen aanvankelijk in de eerste Nederlandse vertaling van 1885 de titel Alice: een kostschoolgeschiedenis voor jonge meisjes meekreeg.

Pas in 1893 kwam Stijfkopje in de titel terug en kreeg de hoofdpersoon ook in vertaling haar oorspronkelijke naam Ilse terug. Een van de eerste vertaalsters uit deze periode is Marianne Goeje, die zich naast haar werk als lerares Frans korte tijd aan de jeugdliteratuur wijdde; zij vertaalde twee delen uit de serie: Stijfkopje op school en Stijfkopje verloofd (beide in 1893).

Het eerste plagiaat werd al gepubliceerd in 1895. Het werd geschreven door Doris Mix, die haar boek de titel Frau Ilse gaf en het bestempelde als een vervolg op Der Trotzkopf. Daar verwijst Else Wildhagen naar in het voorwoord bij het door haar geschreven tweede deel van de serie, na haar moeders overlijden.

Maar er waren meer kapers op de kust. De in Duitsland zeer productieve schrijfster Marie von Felseneck, een pseudoniem voor Marie Luise Mancke, schreef twee delen: Trotzkopfs Erlebnisse im Weltkriege (1916) en Trotzkopf heiratet (1919), waarbij het eerste deel een zogenaamd vervolg, het tweede eerder een plagiaat is.
De Duitse namaak-Stijfkopjes werden tamelijk snel vergeten.

De Nederlandse Stijfkopjes

Die vergetelheid geldt in mindere mate voor de Nederlandse varianten, waarin Stijfkopje zich zelfs als globetrotter ontpopt. In ons land werden lange tijd heel wat bewerkingen van Stijfkopjes uitgebracht, onder meer geschreven door Annie van Luyken, Annie van Westhove en Maud Scharff. De boeken van deze auteurs hebben niets gemeenschappelijks met het origineel en zijn veel moderner.

Een apart geval zijn de boeken die Henricus Petrus van den Aardweg (19 juli 1899 4 juli 1971) schreef. Van den Aardweg schreef, naast zijn werk als journalist, romans voor volwassenen, poëzie en hij vertaalde buitenlandse literatuur naar het Nederlands. Ook schreef hij verschillende jeugdboeken, gebaseerd op historische figuren en gebeurtenissen en bewerkte een groot aantal klassieke kinderboeken.

Onder de pseudoniemen Ankie Aalders, Annie van Aalst en Johanna Laresse voegde hij ruim tien nieuwe delen aan de Stijfkopjereeks toe, moderne toevoegingen die niets met het origineel te maken hadden. Maar ook vroege uitgaven van het origineel heeft hij bewerkt onder het pseudoniem Henri van Hoorn, waarbij zijn achternaam een afgeleide van zijn geboorteplaats is. Deze bewerkingen staan juist dicht bij de oorspronkelijke uitgave.

Via internet zijn zowel de plagiaten als de bewerkingen en vertalingen nog volop tweedehands aangeboden. Voor nieuwsgierigen is er dus volop kans op een (nieuwe) kennismaking met Stijfkopje.

Lees verder

© 2009 - 2019 Sierkunst, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
EVE 2 tegen plagiaat (plagiaatsoftware)EVE 2 tegen plagiaat (plagiaatsoftware)Door het internet neemt plagiaat steeds meer toe, teksten zijn openbaar en eenvoudig te kopiëren. Van de andere kant is…
Quote Finder de online plagiaat checkerAltijd is het nodig een plagiaat checker. Al is het voor school, artikelen of gewoon voor een originele brief. In dit ar…
Viper: gratis te downloaden plagiaatscannerViper: gratis te downloaden plagiaatscannerPlagiaat is het overnemen van een tekst waar auteursrecht over geldt. Dit kan bewust of onbewust gedaan worden. Om te vo…
Familie d'OrleansIn Frankrijk hebben er vele Bourbons op de troon gezeten. De Fransen die voor terugkeer van de monarchie zijn, zijn erg…
Plagiaat en auteursrechtenPlagiaat is het overnemen van het werk dat door anderen is gemaakt op het gebied van de literatuur, de kunst of de weten…

Reageer op het artikel "Stijfkopje: echt of onecht?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Sierkunst
Laatste update: 30-03-2011
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Diversen
Special: Stijfkopje
Schrijf mee!