InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Diversen > Joodse cultuur OT: Jodendom rituelen, gebruiken & symbolen C

Joodse cultuur OT: Jodendom rituelen, gebruiken & symbolen C

Joodse cultuur OT: Jodendom rituelen, gebruiken & symbolen C Joodse cultuur (OT): Jodendom rituelen, gebruiken en symbolen in het Oude Testament (Tenach) die beginnen met de letter 'C' worden kort besproken. Ook een aantal belangrijke oudtestamentische figuren en begrippen passeren de revue. In dit artikel wordt onder andere het feest van de lichtjes of het inwijdingsfeest 'Chanoeka' besproken. Het is een achtdaagse Joodse feestdag ter herdenking van de herinwijding van de Heilige Tempel, die Antiochus IV 'Epifanes' buitengewoon ernstig had ontheiligd.

Joodse cultuur (OT): Jodendom gebruiken, rituelen en symbolen 'C'

Joodse cultuur (OT): Joodse rituelen, gebruiken en symbolen in het Oude Testament (Tenach) die beginnen met de letter 'C' worden kort besproken. Ook een aantal belangrijke oudtestamentische figuren en begrippen passeren de revue. De oorsprong van het volk Israël ligt in bij de Israëlitische stamvaders Abraham, Izaäk en Jakob en de oprichting van een eigen natie onder Mozes. Mozes leidde het volk Israël in opdracht van God uit het land Egypte (de zogeheten 'Exodus') en in de woestijn van de Sinaï ontving het volk via Mozes de Tien Geboden en overige wetgeving en werd een plaats van samenkomst gebouwd, de tabernakel. De godsdienst van het oude Israël draait om God, de Tora en het Land Israël. Uit het Bijbelse Jodendom is het christendom (in feite: transcultureel Jodendom) voortgekomen. Het Oude Testament is tot het Nieuwe Testament, wat belofte is tot vervulling.

In dit artikel behandelen we de volgende onderwerpen:

Het chanoeka-feest is ontstaan in de tussentestamentaire periode.

Dit artikel heeft tot doel lezers van de Bijbel achtergrondinformatie te verschaffen over bepaalde gebruiken en begrippen uit het Oude Testament. Schrijver dezes heeft een christelijke achtergrond.

Challe/challa/challah

De challe of challa (challah) is een gevlochten brood (vlechtbrood) die tijdens de sabbat gegeten wordt. De challah bestaat uit twee ineengevlochten broden of vlechten, hetgeen de dubbele portie manna die God op vrijdag liet vallen met het oog op de sabbat symboliseert. Voor Messiasbelijdende Joden wordt de zegening van het sabbatsbrood, gericht tot Jesjoea (Hebreeuws voor Jezus), die het 'brood des levens' wordt genoemd in Johannes 6:35.

De challe staat voor Messiasbelijdende Joden niet alleen symbool voor God voorziening in het dagelijkse leven van gelovigen: Brood uit de Hemel (manna) als dauw op de grond (challa-kleedje). Het staat ook symbool van Gods voorzienigheid om tot Zijn doel te komen in het leven van de mens door Zijn zoon Jesjoea (Hebreeuws voor Jezus), die zei: "Ik ben het brood dat leven geeft" (Johannes 6:35).

Chanoeka

Chanoeka staat ook bekend als het feest van de lichtjes of het inwijdingsfeest. Het is een achtdaagse Joodse feestdag ter herdenking van de herinwijding van de Heilige Tempel (de Tweede Tempel, de tempel van Ezra) te Jeruzalem, na het verslaan van het leger van de Seleucidische koning, Antiochus IV 'Epifanes', die de stad wilde helleniseren (vergrieksen), door Judas de Makkabeeer in 165 v. Chr. Antiochus IV Epiphanes was een wrede onderdrukker die van de Joden eiste dat ze zich aanpasten. Hij wilde zijn hele rijk tot één volk omvormen. Al zijn onderdanen moesten van hem de eigen gebruiken opgeven. Hij dwong de Joden de tradities van hun voorouders af te zweren en niet langer naar Gods voorschriften te leven. Door zijn toedoen werd de tempel in Jeruzalem volledig ontwijd en genoemd naar de godheid Zeus Olympius. Deze keiharde provocatie trof het volk als een slag in het gezicht, zo lezen we in Makkabeeën, één van de deuteroncanonieke of apocriefe boeken naast de Hebreeuwse Bijbel.

Onder leiding van Judas de Makkabeeer die een klein verzetsleger vormde, die wel bekend staan als de Makkabeeën, wordt er drie jaren lang tegen de Syriërs strijd geleverd. Na drie jaar strijd, slagen ze er in om op de vijfentwintigste van de maand Kislev, de Syriërs de genadeslag te geven. De Makkabeeën haalden daarna alle Griekse altaren en ander heiligschennende en godlasterende attributen weg uit de tempel in Jeruzalem. De tempel werd weer geschikt gemaakt, gezuiverd en gereinigd van alle heidense smetten en gewijd tot de dienst aan de God van Israël.

De menorah, de zevenarmige kandelaar, die in de tempel dag en nacht brandde, moest worden ontstoken. Ze ontdekten dat er slechts olie voorradig was voor één dag. Doch het verhaal gaat dat er een wonder geschiedde: het licht bleef acht dagen branden, precies genoeg om de speciale zuivere olie te vervaardigen. Op het chanoeka-feest wordt ieder jaar de herinnering levend gehouden aan de herinwijding van de Tempel in Jeruzalem, door dit licht te ontsteken waarbij op de eerste dag één kaarsje wordt gebrand, op de tweede dag twee, totdat op de achtste dag alle kaarsen branden en het licht tot volle ontplooiing is gekomen. Hiervoor wordt een speciale kandelaar gebruikt, de chanoekia, die is voorzien van acht oliepitjes of kaarsen met een extra, negende, lichtpunt, de zogeheten sjammasj, hetgeen 'dienaar' betekent. Met behulp van de sjammasj kunnen de andere lichtjes ontstoken worden. De sjammasj heeft dikwijls een aparte plek op de kandelaar, ter onderscheiding van de acht lichtjes.

Chanoeka is kortom het feest nationale en religieuze vrijheid, de vrijheid om de Joodse godsdienst te mogen uitoefenen hetgeen onder Antiochus ten strengste verboden was, en van het behoud van de eigen Joodse identiteit. Ieder jaar gedurende acht dagen, herdenkt Israël de geweldige cultuurstrijd met het (neo-)hellinisme welke een grote bedreiging vormde voor het voortbestaan van het Joodse volk met een eigen identiteit, cultuur en religie.

Chanoeka gaat niet met werkonthouding gepaard, zoals bijde bijbelse feesten wel gebruikelijk is. Chanoeka is het enige belangrijke Joodse feest, dat niet expliciet in de Bijbel genoemd wordt. Het komt wel terloops ter sprake in Johannes 10:22. Dit evangelie geeft alleen aan dat het feest in de winter valt en dat het in Jeruzalem gevierd wordt. Er wordt niet uitgelegd wat het feest betekent.

Chanoeka komt van de stam chanak, hetgeen 'toewijden' betekent. In het tekstgedeelte Johannes 10:22-42 wordt Jezus door Judeeërs (niet 'Joden': klik hier) ondervraagd. Jezus reageert met zijn persoonlijk Chanoeka-boodschap; een boodschap van toewijding. Hij is toegewijd als een herder over zijn schapen: "Mijn schapen luisteren naar mijn stem, ik ken ze en zij volgen mij. k geef ze eeuwig leven: ze zullen nooit verloren gaan en niemand zal ze uit mijn hand roven" (vers 27-28). Hij is één met de Vader (vers 30). Hij - Gods Zoon - is door de Vader geheiligd en naar de wereld gezonden (vers 36). In Johannes 3:16 staat waarom Jezus naar deze wereld werd gezonden: "Want God had de wereld zo lief dat hij zijn enige Zoon heeft gegeven, opdat iedereen die in hem gelooft niet verloren gaat, maar eeuwig leven heeft." En Jezus is voor honderd procent aan God toegewijd.

Chanoeka is het feest van de Messiaanse hoop; het feest van de komst van het goddelijke licht
"Tenslotte komen we Chanoeka tegen in het boek Hebreeën in hoofdstuk 11 over de geloofsgetuigen. Het laatste gedeelte gaat over de tijd van de Makkabeeën. Door de de overwinning van de Makkabeeën over het heidense Hellenisme kon de Messias komen. Hoe had de Messias besneden kunnen worden wanneer de Grieken de besnijdenis nog steeds verboden zouden hebben. Hoe zou de Messias in zijn geliefde tempel kunnen komen wanneer daar het altaar van Zeus zou staan en er onrein zwijnevlees geofferd zou zijn. Hoe had hij de Torah kunnen verkondigen wanneer dit verboden zou zijn geweest. Je kunt je ook afvragen waarom moest de tempel voor zo’n korte tijd hersteld worden terwijl hij toch in 70 na Chr. verwoest zou worden? Er is maar een antwoord op die vraag mogelijk. Dit was nodig zodat de Messias zou kunnen komen. Chanoeka is het feest van het licht. Het grote licht dat zou schijnen, kon komen omdat Chanoeka dit mogelijk maakte."(1)

Chanoekia

De chanoekia is zoals reeds hierboven uiteengezet, een kandelaar of menorah die is voorzien van acht oliepitjes of kaarsen met daarbij een extra, negende, lichtpunt, die wel de sjamasj of dienaar wordt genoemd. Deze sjamasj heeft als functie om de andere lichtjes mee aan te steken. Vaak heeft deze extra lichtpunt, een separate plek op de kandelaar. Het Chanoekafeest duurt acht dagen en op iedere dag wordt één lichtje (meer) aangestoken, totdat op de laatste dag alle lichten branden. Zie 'Chanoeka' voor de religieushistorische achtergrond van de chanoekaviering.

Cherub

Cherubijnen, cherubs of cherubim zijn hemelwezens, die onderscheiden moeten worden van engelen. Engelen worden, zo lezen we in de Bijbel, tot de dienst van God uitgezonden, terwijl we de cherubs vooral aantreffen waar God Zelf is, daar waar zijn heerlijkheid zich openbaart. Engelen zijn in het Oude Testament ongevleugelde wezens die de gestalte van een mens aannemen. Cherubs zijn daarentegen hemelwezens die van vleugels zijn voorzien, omdat zij dragers van God zijn als God persoonlijk op aarde verschijnt (Psalmen 18:11; Ezechiël 11:22; vgl. 1:19vv; 10:16vv). Ze staan in verband met Gods troon (Numeri 7:89; 1 Samuel 4:4; Psalmen 80:2; 2 Samuel 22:11). Het woord cherub betekent vermoedelijk 'bewaker' (vergelijk genesis 3:24) en/of drager.

De Cherubijnen worden in de Bijbel voor het eerst vermeld in Genesis 3:24:

  • "En nadat hij hem had weggejaagd, plaatste hij ten oosten van de tuin van Eden de cherubs en het heen en weer flitsende, vlammende zwaard. Zij moesten de weg naar de levensboom bewaken."

God had de mens weggejaagd uit de tuin van Eden, nadat hij had gegeten van de verboden boom en ondanks dat God dat nadrukkelijk verboden had. Nu wilde God voorkomen dat hij ook vruchten van de levensboom plukt, want als hij die zou eten, zou hij eeuwig leven. Hij plaatst daarom twee cherubs met een vlammend zwaard om de weg te versperren tot het paradijs.

Voordat Satan rebelleerde tegen God, was hij een cherub (Ezechiël 28:12-15).

De tabernakel en de tempel, samen met hun attributen zoals de ark, bevatte veel voorstellingen van cherubijnen (Exodus 25:17-22; 26:1, 31; 36:8; 1 Koningen 6:23-35; 7:29-36; 8:6-7 ; 1 Kronieken 28:18, 2 Kronieken 3:7-14; 2 Kronieken 3:10-13; 5:7-8; Hebreeën 9:5).

Hoofdstukken 1 en 10 van het boek Ezechiël beschrijven een visioen met een viertal wezens, met elk vier gezichten en vier vleugels. Hun gezichten leken van voren op het gezicht van een mens en van rechts op de muil van een leeuw, van links op de kop van een stier en van achteren op de bek van een adelaar (Ezechiël 1:10; ook 10:14).

Het beeld in Openbaring 4:6-9 lijkt ook cherubs te beschrijven. De Cherubijnen hebben tot doel om de heiligheid en de macht van God te accentueren. Cherubs, die veel in Gods nabijheid verkeren, lijken iets van Gods karakter uit te stralen.

Chesjwan

Chesjwan (soms ook Cheshvan) is de achtste maand van het Joodse jaar.

Specials
Joodse symbolen en Joodse symboliek

Leestip
Joodse rituelen bij huwelijk, geboorte en dood van een mens: Rabbijn S.Ph. de Vries Mzn.: Joodse riten en symbolen; Arbeiderspers, Amsterdam, 5e druk 1968.

Noot

  1. http://www.mayaan.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=113&Itemid=134&lang=nl (voor de laatste keer geraadpleegd op 6/9/2010)

Lees verder

© 2010 - 2017 Tartuffel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Boekrecensie: Het Jodendom – dr. A. van der HeideBoekrecensie: Het Jodendom – dr. A. van der Heide'Het Jodendom' (2001) van A. van der Heide is een boek dat deel uitmaakt van de Wegwijs serie dat betrouwbare, zakelijke…
De Joden: het Uitverkoren VolkDe Joden: het Uitverkoren VolkOver het begrip Uitverkoren Volk bestaat nogal wat misverstanden. Vele mensen denken dat de Joden menen dat ze bevoorrec…
Hoera, het is een meisje! - Joodse ceremonie geboorte meisjeHoera, het is een meisje! - Joodse ceremonie geboorte meisjeJoodse ouders van een nieuw baby meisje zijn vervuld van vreugde en zoeken naar een manier het op een ceremoniële manier…
Joods Nederland: onderwijs, jeugd, cultuur en sportJoods Nederland: onderwijs, jeugd, cultuur en sportNa de Tweede Wereldoorlog is het Joodse leven in Nederland weer langzaam gaan opbloeien. De Joodse gemeenschap heeft een…
Joods Historisch Museum: rituelen en geschiedenisJoods Historisch Museum: rituelen en geschiedenisHet Joods Historisch Museum is gevestigd in vier synagogen, die tegen elkaar ‘aangeplakt’ staan in het centrum van Amste…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Tpsdave / Pixabay
  • http://www.mayaan.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=113&Itemid=134&lang=nl (voor de laatste keer geraadpleegd op 6/9/2010)
  • Rabbijn S.Ph. de Vries Mzn.: Joodse riten en symbolen; Arbeiderspers, Amsterdam, 5e druk 1984 (1968).

Reageer op het artikel "Joodse cultuur OT: Jodendom rituelen, gebruiken & symbolen C"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reacties

Wvweerdenburg, 12-02-2012 11:30 #3
Mijn vader, middenstande, r verricht voor de oorlog op Vrijdagavond een bepaald rituueel bij een joodse klant. Had iets met kaarsen of licht te maken. Kunt U mij laten weten watdat precies was en of dat hedentendage in Joodse kringen nog gebruikelijk is.
Bij voorbaat mijn dank
W.H.vanWeerdenburg. Reactie infoteur, 12-02-2012
De vrijdagavond begint met het aansteken van twee kaarsen om de Sabbat in te luiden. Zie: http://www.nik.nl/de-sjabbat-tussen-mij-en-het-volk-isral-zal-zij-tot-een-teken-zijn-voor-alle-tijden-sjemotex-3117.

Tongel (infoteur), 24-06-2011 20:39 #2
Ik ben niet-joods, wel christelijk. Jezus is volgens de Christelijke leer gestorven om ons te bevrijden van de erfzonde. Wat is de Erfzonde? Hoe kijken de Joden tegen de zonde aan, ook wat betreft Vergeving? Reactie infoteur, 24-06-2011
In de inleiding schrijf ik:

"Dit artikel heeft tot doel lezers van de Bijbel achtergrondinformatie te verschaffen over bepaalde gebruiken en begrippen uit het Oude Testament. Schrijver dezes heeft een christelijke achtergrond."

In dit artikel enkele Bijbelse uitgangspunten over de erfzonde:

http://mens-en-samenleving.infonu.nl/religie/73347-willem-j-ouweneel-over-de-erfzonde-wat-wordt-geerfd.html

Lina Sibum, 31-03-2011 21:45 #1
Ik ben dan wel niet joods maar interesseer me doordat ik christen ben wel in de joodse gebruiken, religie en symbolen. Steeds leer ik weer nieuwe dingen door me te verdiepen in bepaalde onderwerpen en ben dankbaar dat via internet er makkelijker aan informatie is te komen dan eindeloze zoektochten in bibliotheken.

Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 15-01-2016
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Diversen
Special: Joodse cultuur OT
Bronnen en referenties: 3
Reacties: 3
Schrijf mee!