InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Diversen > De wikipedia van Plinius

De wikipedia van Plinius

De Wereld of Naturalis Historia is de titel van een vertaling van een ruime selectie van de 37 boeken die Plinius de Oudere (23-79 A.D.) schreef als een soort wikipedia avant la lettre. Het is een uitgave van Athenaeum-Polak & Van Gennep, vertaald door Joost van Gelder, Mark Nieuwenhuis en Ton Peters. Het is boeiend om in deze encyclopedie over de natuur en haar verschijnselen van zo'n kleine 2000 jaar geleden te lezen wat men toen al wist of dacht te weten.

Plinius de Oudere

Plinius de Oudere werd in 23 na Christus geboren in Como en overleed op 24 augustus 79 na Christus te Stabiae, toe hij op weg was naar Pompeï, waar juist de uitbarsting van de Vesuvius had plaatsgevonden. Hij bereikte Pompeï niet omdat het te donker was door de as van de vulkaan. Door de aanlandige wind kon hij niet meer van Stabiae vertrekken en hij overleed omdat zijn toch al zwakke longen de as-aanval niet konden verwerken. Plinius de Jongere schrijft hierover uitgebreid.

Zijn opleiding genoot Plinius in Rome. Als jonge officier diende hij onder Corbulo, later was hij keizerlijk procurator in verschillende gebieden en tenslotte werd hij als vertrouweling en adviseur van keizer Vespasianus commandant van het vlootseskader te Misenum in de baai van Napels. Naast deze jobs ontwikkelde hij een enorme literaire bedrijvigheid, waarvan zijn grote werk Naturalis Historia het bekendste is.

Naturalis Historia

De indeling van het boek

Het boek is onderverdeeld in 37 boeken, waarin de volgende onderwerpen uitgebreid aan bod komen:
  • Kosmologie
  • Geografie
  • Antropologie
  • Zoölogie
  • Botanica
  • Geneeskunde
  • Delfstoffen
  • Kunst

Elk onderwerp is onderverdeeld in een aantal hoofdstukken; daarnaast is er nog een uitgebreid voorwoord en nawoord in het boek opgenomen.

De wetenschappenlijke waarde van Naturalis Historia

Plinius de Oudere is tijdens zijn leven ongelooflijk ijverig geweest, gedreven door zijn enorme weetgierigheid. Niet alleen is het leuk om te lezen wat de mensen toen al wisten - wat op zich al verbazingwekkend is - maar het is nog leuker om te constateren, waar men vroeger de plank totaal missloeg als het erom ging bepaalde verschijnselen te duiden. Dit op te maken uit gissingen, fabels, wonderen en dergelijke waarnaar Plinius vaak verwijst. Soms komt dat niet erg wetenschappelijk over en lijkt het alsof hij zich er met een Jantje van Leiden vanaf wil maken. Vaak schrijft hij zoiets als: "...sommige auteurs schrijven dit en dat, maar ik ben het er niet mee eens, want volgens mijn bronnen .....".

Soms weet hij het gewoon ook niet. Hij schrijft in boek 32 Geneeskunde een stukje over "Door geen enkele auteur vermelde zeedieren" , wat hij achteloos beëindigt met de zinsnede: "Behalve dit alles komt er ook allerlei waardeloos afval uit zee, de moeite van het beschrijven niet waard en eerder tot zeewier te rekenen dan tot de dierenwereld".

Zonder blikken of blozen produceert Plinius een hoofdstukje "Vissen met een voorspellende gave", zonder er ook maar een vraagteken bij te zetten. Maar wacht even, hadden wij anno 2010 ook niet een octopus die uitslagen van voetbalwedstrijden kon voorspellen?!

Sommige passages komen bijna kinderlijk over en je begrijpt niet dat zo'n ontwikkeld man als Plinius dat met droge ogen kon opschrijven. Kon hij het zelf nog maar eens teruglezen met de kennis van nu en hij zou zich een kriek lachen. Een mooi voorbeeld uit Zoölogie, boek 8: "De urine die de lynx in de streken waar hij voorkomt achterlaat, stolt en droogt in tot edelstenen die op karbonkels lijken en vurig fonkelen, zogenaamd lynx-water, en daarom hebben veel auteurs geschreven dat barnsteen zo ontstaat. De lynxen zijn dit te weten gekomen en bedekken hun urine uit afgunst met aarde, waardoor deze des te sneller stolt."
Daarnaast komen we ook allerlei wijsheden of gebruiken tegen, waar wij anno nu geen idee (meer) van hebben. Want wie durft te beweren dat warme kompressen met een afkooksel van druivenpitten niet een probaat middel tegen schurft en jeuk zijn? En kompressen met warme wijn zijn goed voor de mannelijke geslachtsdelen, terwijl bij lastdieren vermoeidheid wordt verdreven als zij wijn toegediend krijgen door een hoornen trechter. Wist u trouwens dat apen en viervoeters met tenen niet meer willen groeien als ze eraan gewend zijn pure wijn te drinken?

Kostelijk is het ook wat hij schrijft in het hoofdstuk Schijndood en zielsverhuizing (boek 7 Antropologie): "Er zijn ook gevallen bekend van mensen die na hun begrafenis zijn teruggezien, maar laten we ons bezighouden met de werken van de natuur, niet met wonderen".

In ditzelfde boek in het hoofdstuk Zwangerschap en bevalling merkt Plinius op dat er op dit gebied de grootste wonderen geschieden, zij het zelden. Één zo'n wonder is bijvoorbeeld een vrouw die na zeven maanden één kind baarde en drie maanden later een tweeling.

Rariteitenkabinet

En zo zijn er zo ontzettend veel leuke dingen in dit boek te lezen, dat het af en toe doet denken aan een rariteitenkabinet. Plinius is natuurlijk ook pienter genoeg om bepaalde dingen met een flinke korrel zout te nemen. Zo weet hij te vertellen dat de opvattingen van magiërs speciaal bij de behandeling van koorts strijdig zijn met de geneeskunde. "Wie aan krankzinnigheid lijdt, schijnt baat te vinden bij een schapenlong, die warm om het hoofd gebonden wordt". Maar aan de andere kant vindt hij het wel zijn plicht om daar waar de klinische geneeskunde machteloos staat, een aantal geneeswijzen van de magiërs te noemen. Moeiteloos wordt het gras weggemaaid voor de voeten van de tandarts, want als men met een brandend kootbeen van een rund loszittende, pijnlijke tanden aanraakt, gaan ze weer vastzitten! Gebroken ribben worden behandeld met geitenmest in oude wijn. Als je dit boek goed leest, kun je moeiteloos een praktijk als kwakzalver beginnen.

Hoe het ook zij, Naturalis Historia is een bron van antieke kennis, rijkelijk gelardeerd met anekdotes en sappige verhalen, en de moeite van het lezen in ieder opzicht meer dan waard.
© 2010 - 2019 Plato, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Online artikelen schrijven: Wikipedia versus InfoNuOnline artikelen schrijven: Wikipedia versus InfoNuIn 2016 viert Wikipedia zijn vijftienjarig bestaan, InfoNu zijn tienjarig bestaan! Maar wat zijn nu de verschillen tusse…
Waddenzee Werelderfgoed in Fotopedia en Heritage AppWaddenzee Werelderfgoed in Fotopedia en Heritage AppHet Werelderfgoed Waddenzee had foto's in Fotopedia Heritage. Fotopedia en UNESCO bundelden een verzameling foto’s in ee…
De 15 beste info websites op het internetSchuimt u regelmatig het internet af voor informatie? In dit artikel worden de meest populaire info websites van 2012 op…
Wikipedia heeft enkele sneltoetsen: snel zoekenWikipedia heeft enkele sneltoetsen: snel zoekenWikipedia is de online encyclopedie die veel wordt bekeken. De tijd van dikke encyclopedieën thuis, waar lang voor werd…
Wiki, meer dan encyclopedie alleenWiki, meer dan encyclopedie alleenNet als in de zakenwereld vind je ook op internet een aantal bekende merken: Google, eBay of Amazon. Daartoe hoort ook W…

Reageer op het artikel "De wikipedia van Plinius"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Plato
Gepubliceerd: 23-10-2010
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Diversen
Schrijf mee!