InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Diversen > Jean-Jacques Rousseau en de Romantiek

Jean-Jacques Rousseau en de Romantiek

In 2012 is het 300 jaar geleden dat de filosoof, pedagoog en schrijver Jean-Jacques Rousseau werd geboren. Alhoewel Rousseau leefde in het tijdperk van de Verlichting in de tweede helft van de 18e eeuw, paste hij eigenlijk beter bij de daarop volgende stroming van de Romantiek. Zijn liefdesroman "Julie ou la nouvelle Héloïse", geïnspireerd op de smartelijke liefdesgeschiedenis van Héloïse en Abélard, is daarvan o.a. een getuigenis.

Jean-Jacques Rousseau, leven en werk

Rousseau werd in 1712 geboren in Genève als telg uit een calvinistisch gezin. Zijn moeder overleed kort na zijn geboorte. Op zijn zevende leest hij samen met zijn vader al romans en werken van de Griekse historicus en filosoof Ploutarchos (1e eeuw na Chr.). Na een duel slaat zijn vader op de vlucht en de kleine Rousseau blijft bij een oom achter. Op 16-jarige leeftijd vertrekt hij naar Frankrijk, waar hij in huis komt bij de 13 jaar oudere Madame de Warens, met wie hij een amoureuze verhouding onderhoudt. Hij bekeert zich tot het katholicisme. Hij werkt als ambtenaar en probeert als componist naam te maken, maar later wijdt hij zich aan de filosofie.
In 1745 leert hij de analfabete wasvrouw Thérèse Levasseur kennen, met wie hij vijf onwettige kinderen krijgt. Hij trouwt pas met haar in 1768. Alle kinderen worden afgestaan aan het vondelingenhuis. Een feit waar Voltaire hem later nog eens fijntjes mee om de oren mept n.a.v. het door Rousseau geschreven pedagogisch werk "Emile of over de opvoeding".
In 1778 overlijdt Rousseau na een wandeling door het boerenland van Ermenonville.

"De mens wordt vrij geboren, maar overal is hij in ketenen", is een bekende uitspraak van Rousseau. Bij de denkers van de Verlichting stond de autoriteit van de kerk en de aristrocratie ter discussie. Rousseau stond in zijn denken weliswaar onder invloed van Franse en Engelse tijdgenoten, maar zijn ideeën over de natuurstaat en de aantasting daarvan door de Staat waren nogal verschillend.
Rousseau wordt daarom wel bestempeld als een contraverlichtingsdenker, een voorloper van de Romantiek, de grote stroming die volgde na de Verlichting. Volgens de Romantiek in kunst en literatuur is de natuurlijke staat een staat van schoonheid, onschuld en deugdzaamheid.

De belangrijkste werken van Rousseau zijn:
  • 1755 Vertoog over de ongelijkheid
  • 1762 Het maaatschappelijk verdrag
  • 1762 Emile of over de opvoeding
  • 1782-1789 Bekentenissen, autobiografie die na zijn dood is verschenen.

2012 gedenkjaar Rousseau

In 2012 is het 300 jaar geleden dat Rousseau werd geboren. Ter gelegenheid daarvan verscheen in november 2011 bij Uitgeverij Ten Have een biografie over het leven van Rousseau, geschreven door Leo Damrosch, hoogleraar Letterkunde aan de Harvard University ( 54,95).
Overal in Europa wordt dit feit gememoreerd, maar vooral ook in Rousseau's geboorteland Zwitserland. De website www.rousseau2012.ch is te zien welke evenementen er in het kader van deze nagedachtenis georganiseerd worden.

Julie ou la nouvelle Héloïse

Rousseau liet zich voor deze liefdesroman in briefvorm inspireren door de de liefdesbrieven van Héloise en Abélard, een liefdespaar uit de 12e eeuw. Abélard is een leermeester in de dialectiek en wordt verliefd op zijn 20 jaar jongere leerlinge Héloïse. Als Héloïse zwanger wordt, besluit het paar in stilte te trouwen. Maar dit valt niet in goede aarde bij de katholieke kerk en ook niet bij de voogd van Heloïse. Deze laatste laat Abélard castreren. Abélard wordt monnik en Héloïse non. Ze blijven elkaar hun leven lang harstochtelijke brieven schrijven.

La nouvelle Héloïse verscheen in 1761 en werd toen ook meteen in Amsterdam gedrukt. Het boek werd direct een bestseller en het werd gezien als het begin van de Romantiek. Anno nu is het boek voor zover ik heb kunnen nagaan niet te krijgen in Nederland en ook nooit in het Nederlands vertaald. Voor de liefhebber: er is een Franstalige uitgave uit 1967 van de Parijse Uitgeverij Garnier-Flammarion, een door Michel Launay bewerkte editie (ISBN 978-2-0807-0148-0).
De liefdesroman speelt zich af aan de oevers van het meer van Genève, in het plaatsje Clarens. In één van zijn canto's uit "Childe Harold's Pilgrimage" verwijst Lord Byron naar Clarens en de liefdesroman, zie ook mijn artikel "Lord Byron: de omzwervingen van Jonker Harold".

De liefdesroman is een intensieve briefwisseling tussen twee geliefden, waarin ook de moraliteit een thema is. Het is de onmogelijke liefde tussen Saint-Preux en zijn leerlinge Julie. De vader van Julie wil hier niets van weten en laat Julie zich met iemand anders verloven. Julie wordt de maîtresse van Saint-Preux. Door toedoen van haar vader wordt haar minnaar echter verbannen. Julie trouwt uiteindelijk met De Wolmar en aan het einde van haar leven laat zij Saint-Preux weten dat zij nooit heeft opgehouden van hem te houden. Tussen de bedrijven door blijven de twee contact houden. Een echte tearjerker van wel 600 bladzijden. Toen een bestseller, maar voor de hedendaagse lezer wellicht een te grote opgave om de roman in zijn geheel te lezen. Toch staan er heel wat prachtige passages in het boek, bijvoorbeeld: "On a beau fuir ce qui nous est cher, son image,plus vite que la mer et les vents, nous suit au bout de l'univers; et partout où l'on se porte, avec soi l'on porte ce qui nous fait vivre". (vrij vertaald: We kunnen wel op de vlucht slaan voor wat ons lief is, maar het beeld blijft ons bij, sneller dan de zee en de wind, tot aan het einde van het universum. En overal waar je heengaat, neem je datgene mee waarvoor je leeft.) En zo is met maar net.

Rousseau was zijn hele leven lang op zoek naar de ware liefde "le véritable amour", maar heeft daar slechts een glimp van opgevangen in een ontmoeting met de reeds getrouwde Sophie d'Houdetot. Toen hij haar ontmoette had Rousseau zijn Nouvelle Héloïse al goeddeels voltooid. Volgens Launay waren zijn liefdesbrieven aan Sophie nog vuriger dan de brieven in het boek. In zijn Confessions verzucht Rousseau ergens dat hij zich geconfronteerd zag met het feit "dat hij oud werd en zou sterven zonder ooit echt geleefd te hebben, omdat hij zijn vurige verlangen om intens lief te hebben nooit in vervulling zag gaan".
© 2011 - 2019 Plato, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Jean-Jacques Rousseau, biografie Leo DamroschrecensieJean-Jacques Rousseau, biografie Leo DamroschHet is op 28 juni 2012 300 jaar geleden dat Jean-Jacques Rousseau werd geboren. Aan de vooravond daarvan verscheen in no…
De belevingswereld van het kind in de achttiende eeuwDe belevingswereld van het kind in de achttiende eeuwIn de achttiende eeuw kwam er onder invloed van de Franse filosoof Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) meer aandacht voor…
Romantiek: belangrijke personen en gebeurtenissenRomantiek: belangrijke personen en gebeurtenissenDe Romantiek is de periode 1750-1850 na Christus. In deze periode ging het vooral om de emotie in de kunstwereld. Het is…
Democratisch onderwijsDemocratisch onderwijsStel je voor: een school waar kinderen en jongeren van vier tot en met achttien jaar door elkaar lopen, er geen verplich…
Dracula, de vampier uit Oost-EuropaVan oorsprong huist de vampier in Oost-Europa. De vampierverhalen ontstonden in het begin van de 16de eeuw in Roemenië e…
Bronnen en referenties
  • Wikipedia
  • Het Grote Filosofieboek, Veen Magazines 2011
  • La Nouvelle Héloïse, Uitgeverij Garnie-Flammarion Paris, 1967

Reageer op het artikel "Jean-Jacques Rousseau en de Romantiek"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Plato
Laatste update: 23-11-2011
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Diversen
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!