InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Diversen > Groen Geluk: combinatie van aardewerk en tuinplezier

Groen Geluk: combinatie van aardewerk en tuinplezier

Groen Geluk: combinatie van aardewerk en tuinplezier Het tuinseizoen 2012 werd door het Keramiek Museum Princessehof in Leeuwarden aangegrepen om keramische objecten te combineren met tuinieren en buitenleven. Onder de noemer Groen Geluk - Van lusthof tot volkstuin toonde het museum keramiek dat in verband staat met verschillende tijdperken en vormen van tuinbeleving. De expositie werd georganiseerd naar aanleiding van het uitroepen van 2012 tot het ‘Jaar van de Historische Buitenplaats’.

Het Keramiek Museum Princessehof

Het museum zelf is gehuisvest in een achttiende-eeuws stadspaleis, iets waar de eetkamer - de achttiende-eeuwse Nassaukamer - nog van getuigt. In die tijd werd het stadspaleis (van 1731 tot 1765) bewoond door prinses Maria Louise van Hessen Kassel, moeder van stadhouder Willem IV. Daarmee is zij een voorouder van de huidige koninklijke familie.

Drie zalen én de museumtuin ondergingen voor de expositie een metamorfose. De historische ontwikkeling van buitenplaatsen en lusthoven van weleer, van de achttiende-eeuwse formele tuin tot de volkstuin van nu, wordt per ruimte voor het voetlicht gebracht. Hierbij staan, naast het tuingebeuren, uiteraard ook de bijbehorende keramiekstijlen centraal. Buro Mien Ruys uit Amsterdam, dat nauw verweven is met de beroemde Nederlandse tuinarchitecte Mien Ruys (1904 - 1999) en haar tuinencomplex in Dedemsvaart, maakte het ontwerp voor deze tentoonstelling.

De formele tuin

In de achttiende eeuw ontsnapten de welgestelden, naar een gebruik dat zijn oorsprong vond in de zeventiende eeuw, aan het stadsgewoel door naar hun fraai gelegen buitenplaats te trekken. Daar vermaakten zij zich bijvoorbeeld met wat flaneren van tuindeel naar tuindeel, beschermd tegen nieuwsgierige blikken, zon en wind door het berceau: de loofgang, waarbij de boomtakken een tunnel vormen. Dan door naar de theekoepel; beide wandelingetjes waren vooral onder de dames een geliefd tijdverdrijf. De heren vermaakten zich ondertussen met de jacht, waarna er gezamenlijk heerlijk gedineerd, gemusiceerd of gedanst werd. Ook wat spelevaren op de vijver behoorde tot de plezierige mogelijkheden van de formele achttiende-eeuwse tuin. Dit type tuin is ontleend aan de Franse formele, symmetrische en geometrische tuin, zoals tuin- en landschapsarchitect André le Nôtre (1613 - 1700) die voor Lodewijk XIV ontwierp.

De expositieruimte die aan de formele tuin is gewijd ademt de sfeer ademt van een voormalige buitenplaats en heeft een vergelijkbare indeling. Hier wordt door middel van keramiek ingezoomd op verschillende facetten van het buitenleven. Borden van Delftsblauw faience uit de periode 1700-1725 laten per kalendermaand de verschillende stadia van en activiteiten bij tuinieren zien. Beeldjes van Meissen porselein getuigen eveneens van diverse tuinactiviteiten. Ook vogels en pluimvee van aardewerk vertegenwoordigen het buitengebeuren.

Siergroenten en -fruit van aardewerk decoreerden destijds de spijstafel, maar werden ook voor de grap tussen echte vruchten in de fruitschaal gelegd. Exotisch fruit als de ananas werd met dat doel gefabriceerd van aardewerk, maar ook inheemse vruchten als appels en peren werden nagemaakt. Voor het drinken van warme chocola had men een apart chocoladeservies, dat ook weer gedecoreerd kon zijn met tuintaferelen.

Hoewel de tulpengekte al ruim tot het verleden behoorde, was men in de achttiende eeuw nog altijd erg gecharmeerd van bloembollen. Ditmaal draaide alles om hyacinthenbollen, die een ware rage ontketenden en waar men een vermogen voor neertelde. Behalve een tulpenvaas toont de expositie ook hyacinthenbakken van beschilderd aardewerk, met als extra voorziening een rooster voor de bloembollen.

Tuinzaal met kas en cache-pots

De tuinzaal ademt de sfeer van een negentiende-eeuwse kas, onmisbaar op de grote buitenplaatsen van weleer die in de landschapstuinstijl waren ontworpen. Eerder, ten tijde van de zeventiende en achttiende eeuw, maakte men gebruik van een oranjerie, opgetrokken uit steen en ramen, om uitheemse planten in houten kuipen of terracotta potten tijdens de koude maanden onder te brengen. Vooral citrus-, vijgen- en olijfboompjes vonden hier bescherming tegen ongewenste weersomstandigheden.
In de negentiende eeuw ging men over op een onderkomen van gietijzer en glas: de kas, en ook de serre, werden in gebruik genomen voor het groen. Tropische planten, onder andere populair door de band met en afkomstig uit voormalig Nederlands-Indië, kregen hier een plek onder ideale omstandigheden.
De begrippen kas en serre werden aan het einde van de achttiende eeuw in de literatuur overigens geassocieerd met de decadente samenleving. De gekweekte bloemen en planten zouden ziekte en verrotting symboliseren.

De bezoeker van de tentoonstelling loopt door het midden van de ‘kas’, met aan weerszijden cache-pots of jardinières, al dan niet met planten en bloemen gevuld. Omdat dat de natuur naar binnen werd gehaald, nam de vraag naar potten, al dan niet op een piëdestal, enorm toe. De palm in de huiskamer zou rond het fin-de-siècle (de overgangsperiode van de negentiende naar de twintigste eeuw) veruit de populairste kamerplant worden. De expositie toont onder andere diverse merken Nederlands aardewerk, waaronder dat van de firma Regout uit Maastricht en het Makkumer aardewerk uit Friesland.

Ook Fries - én bijzonder - zijn de grote bloempotten van kerfsnee-aardewerk, voor de gelegenheid getooid met planten. Deze vorm van aardewerk, met zijn kenmerkende sneden, heeft een lange geschiedenis achter zich. Na de Middeleeuwen raakte dit type aardewerk in ongebruik, om rond 1750 weer terug te keren in Friesland. Terwijl het aardewerk klaarstond om gebakken te worden, vermaakten de pottenbakkers zich tijdens het stoken en opwarmen van de oven door het met kerfsneden te bewerken. Rond 1900 was dit kerfsnee-aardewerk geliefd tot ver buiten de landsgrenzen.

De bordertuin: art nouveau

De bordertuin werd rond 1900 geïntroduceerd door Gertrude Jekyll (1843 - 1932). Zij staat bekend als de grande dame van de Engelse tuin. Als een echte kunstenares zwakte zij de strenge lijnen van de formele tuin af met haar borders vol bijzondere planten en bloemen in originele kleurencombinaties. De combinatie met art nouveau vazen uit de periode 1900-1930 komt in deze expositieruimte goed tot zijn recht. Met hun opvallende, fraai gestileerde bloemmotieven in diepe kleuren, vormen de artistieke plateelvazen een border van bloeiend aardewerk. De vazen werden vooral gemaakt als kunstobject, bijvoorbeeld door Theodoor Colenbrander (1841 - 1930), één van de bekendste Nederlandse kunstenaars uit deze tijd op het gebied van keramiek.

Van binnen naar buiten

Aan de wanden van een kleine tussenruimte worden - al dan niet als onderdeel van de expositie - borden van verschillende serviezen getoond; ze zijn, in elk geval heel toepasselijk, allemaal gedecoreerd met groente- of fruitmotieven. En dan is er nog de buitenruimte, geënt op een hedendaagse volkstuin, maar met zijn oorsprong in de Middeleeuwen. Toen verbouwden kloosterlingen al kruiden en groenten in de tuin van het kloostercomplex. In de loop van de negentiende eeuw konden stedelingen een stukje grond huren, waar zij eveneens hun eigen producten gingen verbouwen. Pas later, na het eerste kwart van de twintigste eeuw, werden die stukjes grond ook voor recreatief gebruik aangewend en bijvoorbeeld met tuinkabouters van aardewerk opgeluisterd.
Tal van groenten, fruit en kruiden vullen de verhoogde vakken in de museumtuin en vormen zo een volkstuinencomplex. Net als in de binnenruimte is ook hier een aanvulling met aardewerk, waaronder bleekpotten om rabarber te kweken, aardbeienpotten, een object dat uit tajines bestaat, en een met bestek en mozaïek gedecoreerd vogelhuisje.

De vaste keramische collectie

Buiten de expositie Groen Geluk om is er meer op keramisch gebied te bewonderen in het museum. Een grote zaal met Europees keramiek uit de periode 1400 - 1900 en verder heel veel Aziatisch keramiek, gegroepeerd op chronologie, herkomst, thema of techniek. Het museum beschikt over de grootste verzameling Chinees aardewerk in Nederland, waaronder dat uit de Yuan-en Mingperiode. Verder herbergt het Princessehof nog een collectie keramiek uit het islamitische cultuurgebied. Op de tweede verdieping van het museum, onder de robuuste zolderbalken, wordt de collectie hedendaagse keramische kunst tentoongesteld. In een steeds wisselende opstelling is hier het aangekochte keramische werk van nationaal en internationaal bekende kunstenaars te zien.

Rondom Groen Geluk en keramiek

Op de begane grond is het atelier van Jan van der Vaart (1931 - 2000) ondergebracht, een belangrijke Nederlandse keramist. Hij herintroduceerde in de jaren zestig van de twintigste eeuw de beroemde zeventiende tulpenvazen, zij het in een gewijzigde vorm. Zijn erfgenamen hebben de inventaris van zijn atelier aan het museum in bruikleen gegeven.

Rondom de tentoonstelling Groen Geluk organiseert het museum verschillende activiteiten en evenementen. Ook de botanische tour, waarin botanicus en tuinboekenauteur Romke van de Kaa op zijn bekende humoristische wijze informatie geeft over bloemen en planten op het getoonde keramiek, is de moeite waard.

Wie op (be)zoek gaat naar Groen Geluk vindt aanvullende informatie op de museumwebsite. De expositie kan bezocht worden tot en met 28 oktober 2012.
© 2012 - 2019 Sierkunst, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Geschiedenis keramische tegelsMet de term keramiek wordt gebakken aardewerk bedoeld. Meestal bestaat keramiek uit klei die tussen 800 en 1250 graden i…
Opkomst, bloei, neergang en nieuw leven Delfts aardewerkOpkomst, bloei, neergang en nieuw leven Delfts aardewerkAardewerk uit Delft is over de hele wereld bekend. Naast fabrieksmatig vervaardigd Delfts blauw, waaronder veel kitsch p…
Delfts Blauw, geschiedenis, fabrikanten en informatieDelfts Blauw, geschiedenis, fabrikanten en informatieDelfts blauw, antiek delfts blauw, delfts blauwe borden en vazen. Delfts Blauw, de trots van Delft. Wat is de geschieden…
Leeuwarden, de veelzijdige hoofdstad van FrieslandFriesland. Voor veel Nederlanders een prachtige provincie om op vakantie te gaan. En als je toch in de buurt bent, is ee…
Wat is geluk? Vier definities van het begrip 'geluk'Wat is geluk? Vier definities van het begrip 'geluk'Hoe word ik gelukkig? Op welke manier bereik ik het ware geluk? Wat is geluk eigenlijk? Deze vragen kunnen alleen beantw…
Bronnen en referenties
  • Groen Geluk - Van lusthof tot volkstuin, flyer bij de expositie.

Reageer op het artikel "Groen Geluk: combinatie van aardewerk en tuinplezier"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Sierkunst
Laatste update: 01-05-2013
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Diversen
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!