InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Feestdagen > Zwarte Piet en racisme, waarom is Zwarte Piet zwart?

Zwarte Piet en racisme, waarom is Zwarte Piet zwart?

Zwarte Piet en racisme, waarom is Zwarte Piet zwart? Sinds het einde van de twintigste eeuw is er vaak discussie over de kleur van Zwarte Piet: waarom is hij niet geel of groen of gewoon wit? Steeds vaker wordt Zwarte Piet dan ook in verband gebracht met discriminatie en racisme. Volgens diverse critici en tegenstanders van de Zwarte Piet in de huidige vorm, zou Zwarte Piet vooroordelen bevestigen over de zwarte bevolking. Zwarte Piet zou bevestigen dat de zwarte bevolking goedlachs, dom, ondergeschikt en dienstbaar zou zijn. Vooral de dienstbaarheid van Zwarte Piet zorgt ervoor dat de knecht van Sinterklaas vaak in verband gebracht wordt met de slavernij. Ondanks alle discussies die er ieder jaar zijn over het feest van Sinterklaas en de rol van Zwarte Piet, schuilt er achter de herkomst van Zwarte Piet hoogst waarschijnlijk geen enkel discriminatie of racistische gedachtegoed.

Zwarte Piet

Zwarte Piet is de rechterhand van Sinterklaas. Zwarte Piet is vooral te herkennen aan zijn donkerbruine, zwartachtige huidskleur. Ook is Zwarte Piet herkenbaar aan zijn uit de zestiende eeuw daterende pagepakje en zijn baret met een grote gekleurde veer.

Helpende rechterhand

Volgens de eeuwenoude traditie is Zwarte Piet de persoon die tijdens het Sinterklaasfeest de pepernoten strooit en de cadeautjes komt brengen. Volgens overlevering loopt Zwarte Piet met een zak vol cadeautjes over de daken en klimt door de schoorstenen van de huizen naar binnen. Zwarte Piet doet dat alleen wanneer de kinderen liggen te slapen. Zwarte Piet is niet altijd verbonden geweest aan de traditie van het Sinterklaasfeest. Sinterklaas was in eerste instantie alleen en kreeg pas rond 1850 een helpende rechterhand, Zwarte Piet

Sint Nicolaas en zijn Knecht

Rond 1850 introduceerde de onderwijzer Jan Schenkman in zijn leesboekje "Sint Nicolaas en zijn Knecht" drie nieuwe onderwerpen. Deze onderwerpen zijn vanaf dat moment onlosmakelijk verbonden aan de goed heilig man. Het gaat hier om de onderwerpen:
  • De knecht
  • De stoomboot
  • De intocht

Pieter

In het leesboekje van Jan Schenkman heeft de knecht van Sinterklaas nog geen naam. Wel was hij gekleed als page. Een page is een jongen die rond zijn vijfde of zesde levensjaar in dienst van een ridder opgeleid werd tot schildknaap. Ook werd dit pak gedragen in deze tijd door de Moorse bedienden. In 1859 werd er hierover voor het eerst een artikel gepubliceerd. In dit artikel werd, de knecht van Sinterklaas, Pieter genoemd. Rond 1895 was de naam Zwarte Piet al volledig ingeburgerd. Vanaf dat moment wordt Sinterklaas op prenten steeds bij gestaan door een donkere Zwarte Piet. In eerste instantie, werd Sinterklaas bijgestaan door één Zwarte Piet. Vanaf de Tweede Wereldoorlog kreeg Sinterklaas langzamerhand steeds meer helpers. Helpers die elk hun eigen specialiteit hebben. Zo hebben we in de 21e eeuw onder anderen te maken gekregen met een:
  • wegwijspiet
  • hoofdpiet
  • inpakpiet
  • coolepiet
  • cadeautjespiet

Zwarte Piet is geen Afrikaanse slaaf

Jan Schenkman (1806-1863) heeft in 1850 in het boekje “Sint Nikolaas en zijn knecht” Sinterklaas voor het eerst afgebeeld met een ‘knechtje’. Het afgebeelde knechtje was zwart van kleur. In 2012 presenteert Henk van Benthem de roman Ivanhoe (1819/1820) van Walter Scott als nieuwe bron van de herkomst van Zwarte Piet. Volgens de schrijver is Zwarte Piet geen Afrikaanse slaaf. De schrijver denkt dat Zwarte Piet een Arabier (Saraceen) is. Een Saraceen had aanzien. Zelfs meer aanzien dan een Afrikaanse slaaf. Een Saraceen had een onvoorwaardelijke trouw aan zijn meester.

Ivanhoe

Aan het eind van de twaalfde eeuw leeft Ivanhoe als ridder in Engeland. In de twaalfde eeuw keerden de ridders terug naar Engeland van de derde kruistocht. De teruggekeerde ridders hadden zwarte bedienden mee naar Engeland genomen. De zwarte bedienden moesten hun prachtige kleding uittrekken en jakken en broeken van grof linnen aantrekken. De mouwen waren boven de elleboog vast gemaakt.

Middeleeuwen

Sint Nicolaas werd in de Middeleeuwen afgebeeld met een geketende, vaak zwarte duivel aan zijn zijde. Zwart stond in de middeleeuwen voor het overwonnen kwaad. Dus werd er in de middeleeuwen niet de donkere huidskleur meebedoeld. In allerlei volksgebruiken bleef deze uiting nog lang aanwezig. Zo maakten jongeren op het platteland op Sint Nicolaasavond hun gezichten zwart. Met hun zwarte gezichten lieten ze de kinderen schrikken. Daarbij bedelden deze Zwarte Pieten om geld of lekkers en werden zo langzaam het vaste hulpje van Sinterklaas.

Het eeuwige knechtje

Dat Sinterklaas een zwart hulpje heeft, stuit tegenwoordig veel mensen tegen de borst. Het zwarte knechtje is zo het eeuwige knechtje van een witte baas. Dat zou, volgens deze mensen, een racistisch beeld kunnen zijn. In 2001 trokken de allochtone kinderen, tijdens een Sinterklaas optocht, de pruiken van Zwarte Pieten af en gooiden de pepernoten terug. Voor veel mensen was de agressie tegen Zwarte Piet overdreven. Zwarte Piet en Sinterklaas zijn voor de kinderen nog steeds twee goede vrienden en de huidskleur van Sinterklaas of Zwarte Piet maakt daarbij helemaal niets uit.

Eerherstel

Wetenschappers die de herkomst van Zwarte Piet hebben onderzocht, zijn het er over eens dat de echte ontwikkeling van Zwarte Piet pas in de twintigste eeuw heeft plaatsgevonden. Halverwege de twintigste eeuw heeft Zwarte Piet zich, als rechterhand van Sinterklaas, ontwikkeld tot vooral een grappige persoon die veel kinderen en volwassenen weet te entertainen. Zwarte Piet is een echte mensenvriend.

Lees verder

© 2013 - 2017 Tekstschrijvert, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Zwarte pieten maken met (kleine) kinderenSinterklaas is weer in aantocht en het wordt weer tijd om weer sinterklaas versiering te maken. En wat is er nou leuker…
Zwarte Piet zonder oorringen - cosmetische aanpassingenZwarte Piet zonder oorringen - cosmetische aanpassingenHet zag er even naar uit dat Sinterklaas zonder zwarte Zwarte Piet de intocht in Amsterdam zou vieren. In november 2013…
De zwarte pieten discussie: Waar komt zwarte piet vandaan?De zwarte pieten discussie: Waar komt zwarte piet vandaan?Elk jaar laait de zwarte pieten discussie weer flink op. Grote groepen binnen de samenleving worstelen met meningsversch…
De argumenten van tegenstanders van Zwarte PietDe argumenten van tegenstanders van Zwarte PietEr is veel discussie over Zwarte Piet. ‘Zwarte Piet is racisme’ en ‘Zwarte Piet is een slaaf’ menen de tegenstanders. ‘Z…
Witte Pieten: de oplossing voor de pietendiscussie?Witte Pieten: de oplossing voor de pietendiscussie?Het is november 2014en er is er een hevige pietendiscussie gaande in Nederland. Op social media gaan voor- en tegenstand…
Bronnen en referenties
  • NRC Handelsblad
  • www.geschiedenis.nl
  • www.radar.nl

Reageer op het artikel "Zwarte Piet en racisme, waarom is Zwarte Piet zwart?"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reacties

Stijn, 10-09-2017 10:25 #2
"Sint Nicolaas werd in de Middeleeuwen afgebeeld met een geketende, vaak zwarte duivel aan zijn zijde. Zwart stond in de middeleeuwen voor het overwonnen kwaad."

Waarom stond juist de kleur zwart voor het kwaad?

Roelof Jan Minneboo, 20-09-2013 09:26 #1
"Zwarte Piet en Sinterklaas zijn voor de kinderen nog steeds twee goede vrienden en de huidskleur van Sinterklaas of Zwarte Piet maakt daarbij helemaal niets uit."
Waarom schminken witte mensen zich dan zwart? Als huidskleur niets uitmaakt is er geen reden om een racistische karikatuur te spelen. Toch? Reactie infoteur, 08-10-2013
Beste Roelof Jan,

Zwarte Piet en Sinterklaas zijn voor kinderen anno nu twee goede vrienden. De huidskleur maakt daarbij helemaal niets uit.

TekstSchrijverT

Infoteur: Tekstschrijvert
Gepubliceerd: 19-09-2013
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Feestdagen
Bronnen en referenties: 3
Reacties: 2
Schrijf mee!