InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Feestdagen > Engelse pantomime, wat is dat precies?

Engelse pantomime, wat is dat precies?

Engelse pantomime, wat is dat precies? Pantomime is een unieke theatervoorstelling. Veel personen die daarmee onbekend zijn en uitgenodigd worden om een Engelse pantomime bij te wonen hebben vaak geen idee wat een pantomime in feite inhoudt. Wellicht is men daarom geneigd om te bedanken. Dat is jammer. Het is echt een ervaring om niet te missen en heel anders dan welke theatervoorstelling dan ook. Wat wordt van de bezoekers verwacht? Hoe is het traditionele rollenspel verdeeld onder de spelers van het gezelschap? Pantomime is ondergedompeld in veel tradities en heeft een lange ontstaansgeschiedenis. Pantomime en de kerstperiode horen bij elkaar. Een Engelse pantomime voorstelling ('panto') is uniek in zijn soort en typisch Engels te noemen. Wie de term 'pantomime' of afgekort 'panto' hoort, zou kunnen denken dat het een stille theatervoorstelling is, maar niets is minder waar. Pantomime is tegenwoordig juist erg verbaal en luidruchtig. Het woord gaat terug naar de Romeinen ('pantomimus'), dat op zijn beurt weer afgeleid is van het oude Grieks. Het is vandaag de dag niet meer die Romeinse eenakter van weleer met slechts één danser, maar een bruisende voorstelling met veel karakters en boordevol pret voor jong en oud.

De geschiedenis van Engelse pantomime

principal boy / Bron: Fabola, Flickr (CC BY-SA-2.0)principal boy / Bron: Fabola, Flickr (CC BY-SA-2.0)
De wortels van de huidige pantomime zijn verankerd in de middeleeuwse optredens van de zogeheten 'Mummers'. Zij waren rondreizende amateurtoneelgezelschappen, die volksvoorstellingen gaven. Zij gebruikten maskers, mannen speelden vrouwenrollen (en andersom) en er was een strijd tussen goed en kwaad in het verhaal, zoals bijvoorbeeld tussen het destijds populaire verhaal over Sint Joris en de draak. Dit alles overgoten met een flinke dosis vulgaire humor.

Harlequinade

In de achttiende eeuw werd een Engelse pantomime voorstelling voor het eerst opgevoerd in een Londense theater. Deze eerste theatervoorstellingen waren inderdaad 'stil'. Er werd geen woord gerept. Wetgeving verbood namelijk het spreken op het toneel, behalve in twee andere Londense theaters. De pantomime in het theater bestond daarom in die periode uit gebaren en dans. Verhalen uit het oude Rome of Griekenland werden op het toneel uitgebeeld met in de pauze de slapstickcapriolen tussen een harlekijn en een clown. Het waren in het begin kleine bijrollen van weinig betekenis. Het was bedoeld om de zware kost van de werkelijke voorstelling wat te verlichten. De pauze-act is uitgegroeid tot een zelfstandige theatervorm met meer personages en heet 'harlequinade'. In de loop der tijd werden ook andere onderdelen overgenomen uit de Italiaanse 'commedia dell'arte', zoals het gebruik van vaste stereotypes, improvisatie en het vertellen van verhalen met een 'moraal'. Dit sloot aan bij de ontwikkeling van optredens van de eerdere 'Mummers'.

'Panto' wordt volledige komedie

In de loop der tijd groeide de rol van de harlekijn uit tot de hoofdrol en werd de voorstelling omlijst met acrobatiek en achtervolgingsscènes. De Romeinse en Griekse verhalen werden langzaamaan vervangen door sprookjes of volksverhalen, zoals Robin Hood. Dit maakte pantomime natuurlijk aantrekkelijker voor kinderen. De harlekijn kreeg een romantische rol toebedeeld. De zuivere theatervorm 'harlequinade' verdween uit het optreden, toen pantomime een volledige komedie werd. Veel bekende artiesten uit de tanende vaudeville (music hall) maakten de overstap naar pantomime, waardoor het een bijzondere aantrekkingskracht kreeg op het grote publiek.

De huidige pantomime beeldt bekende kinderverhalen uit en is een mix van zang, dans en geslachtswisselingen in de rolverdeling. Opvoeringen zijn gevuld met slapstick en achtervolgingen, er worden moppen getapt, actualiteiten aangesneden en er is veel interactie tussen het publiek en de spelers. Sommige opmerkingen kunnen pikant zijn, maar niet dusdanig dat kinderen er erg in hebben. Juist de dubbelzinnigheid en de naïviteit van de jonge toeschouwers maakt het extra grappig voor de volwassenen in het publiek. Het wordt verwacht dat het publiek luidkeels meedoet met het boegeroep, het zingen en het gesis. Dit druist tegen alle theateretiquette in en maakt wellicht daarom het bezoek aan een pantomime extra aantrekkelijk en het kind in de toeschouwer los.

Vaste rollenspel en scènes

the 'dame' / Bron: Philwirks, Flickr (CC BY-ND-2.0)the 'dame' / Bron: Philwirks, Flickr (CC BY-ND-2.0)
De toneelrollen en -kleding in een klassieke pantomime kennen een vaste format. Dit geeft de jeugdige kijker uiteraard houvast wat de personages betreft en is voor de volwassene een jaarlijkse moment van herkenning. De volgende personages zijn altijd aanwezig:
  • 'principal boy';
  • 'principal girl';
  • 'the dame';
  • een komiek;
  • een slechterik;
  • een goede fee;
  • diverse bijrollen zoals spoken en dieren;
  • het publiek.;

'Principal boy en girl'

De mannelijke hoofdrol ('principal boy') en vrouwelijke hoofdrol ('principal girl') worden beide gespeeld door een jonge vrouw. De mannelijke hoofdrol draagt strakke kleding en vaak een korte broek tot aan de knie met een kleurrijke panty er onder. Het is duidelijk een vrouw. Een hoed met een grote veer is ook vaak een onderdeel van de toneelkleding of een cape, zodat daar elegant mee kan worden gezwaaid. De hoofdrollen hebben een romantische relatie met de nodige struikelblokken door inmenging van buitenaf zoals in sprookjes gebruikelijk is en genieten veel medeleven vanuit het publiek. Gelukkig loopt het altijd goed af.

The dame

Verder is een komische rol weggelegd voor een man van middelbare leeftijd, die overdreven verkleed is als vrouw met behulp van grote strikken, stippen op de kleding, hoge pruiken en wat nog meer. Deze rol heet 'the dame'. De rol die deze persoon vertolkt, is vaak de moeder van de 'principal boy'. Zij heeft vaak te stellen met een onbeantwoorde liefde. Deze speler wordt extra dik en lelijk gemaakt en zweept het publiek op. Een vast onderdeel is een duet tussen 'the dame' en de komiek, waarbij een spook telkens andere spelers van het toneel wegjaagt, maar het spook zelf geschrokken wegrent, omdat hij 'the dame' plotseling van dichterbij ziet.

Komiek

Een vaste komiek is noodzakelijk in een pantomime-optreden. Het is niet ongebruikelijk dat in professionele optredens een bekende komiek als grote trekpleister meedoet. Het kan ook zijn dat de pantomime twee voorstellingen op een dag kent, waarvan de latere meer geschikt is voor volwassenen vanwege de seksueel getinte humor en schuine moppen.

Goed en kwaad

Een goede fee en een slechterik (man of vrouw) zijn ook onmisbare rollen. De goede fee is mooi en zorgt ervoor dat de kinderen in het theater niet te angstig worden. De achterliggende moraal dat het goede overwint van het kwade maakt beide figuren noodzakelijk. Het publiek is tegen de slechterik en laat dat goed horen, wanneer hij of zij opkomt. Spelers verkleed als grappige dieren (twee spelers in één XL-pak) maken het geheel af en zorgen dat er altijd iets gebeurt op het toneel. Daarnaast kunnen allerlei andere sprookjesfiguren in het verhaal voorkomen, zoals elfjes (Tinkerbell), spoken of piraten. De verhalenlijn wordt losjes aangehouden en omgebogen naar pantomime. Een andere vaste scène is die met bloem of water en veel geklieder, waarbij een emmer water bijvoorbeeld 'per ongeluk' of juist expres over het publiek op de voorste rij wordt uitgegoten. Dit blijkt dan een emmer met confetti te zijn, maar de zaal is toch beducht. Het is pantomime, dus je weet het maar nooit. Het is ook weer een reden om het uit te gillen van de (gespeelde) schrik.

Het publiek

De rol van het publiek is duidelijk. Wanneer er gevaar dreigt moet een speler op het toneel daarop luid en duidelijk gewezen worden ('behind you!'), de slechterik wordt ontvangen met luid gesis en personen met liefdesverdriet op het toneel horen uitingen van medeleven. Wanneer in een scene "Oh yes he is" wordt gezegd, dan dient het publiek het tegenovergestelde te roepen:"Oh no he isn't". Dit kan enige tijd zo doorgaan.

Wie een gezellige, hilarische middag of avond in een Engelse theater wil doorbrengen en iets unieks wil beleven, is het bijwonen van een pantomime van harte aan te bevelen. Bij professionele gezelschappen worden hoofdrollen vaak ingenomen door bekende sterren en artiesten wat het bijwonen nog aantrekkelijker maakt en de plezier verzekerd is.

Lees verder

© 2017 - 2018 Meus, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Vertellingen 1001 nacht Marc-Marie Huijbregts Ashton BrotherDe Voorstelling 1001 nacht is een theaterspektakel dat gaat over onmogelijke liefde. De voorstelling is een combinatie v…
Werkvormen en speltechnieken voor de dramalesWerkvormen en speltechnieken voor de dramalesDrama is een verplicht basisschoolvak. Er zijn verschillende speltechnieken en werkvormen, waardoor je zowel in de kleut…
recensieDe Ploeg brengt hilarische Ben Hur op de bühneHet beroemde verhaal van Ben Hur werd voor het eerst in de Nederlandse theaters gebracht in 2008 en wel door cabaretgroe…
Musicals in Nederlandmijn kijk opMusicals in NederlandDe musicals in Nederland vieren hoogtij, Joop vd Ende en Albert Verlinden brengen de ene na de andere musical in het the…
Recensie theatershow van Sara Kroos in ‘Voor de leeuwen’recensieRecensie theatershow van Sara Kroos in ‘Voor de leeuwen’Hoewel Sara Kroos nog een jonge dertiger is op het moment van haar show ‘Voor de leeuwen’, is het eigenlijk ook al een b…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Mariamichelle, Pixabay
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Pantomime
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Harlequinade
  • http://www.bbc.co.uk/programmes/articles/2JZ6TSqnd480n90dzN77r1Q/where-does-pantomime-really-come-from
  • https://www.timeout.com/london/theatre/christmas-pantomimes-in-london (Pantomime in London 2017)
  • Afbeelding bron 1: Fabola, Flickr (CC BY-SA-2.0)
  • Afbeelding bron 2: Philwirks, Flickr (CC BY-ND-2.0)

Reageer op het artikel "Engelse pantomime, wat is dat precies?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Meus
Gepubliceerd: 20-12-2017
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Feestdagen
Special: Engelse Kerstmis
Bronnen en referenties: 7
Schrijf mee!