InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Feestdagen > Zwarte Piet, wie kent hem niet

Zwarte Piet, wie kent hem niet

Zwarte Piet, wie kent hem niet Tot aan 1850 had Sinterklaas in zowel Nederland als België geen (zwarte)hulp. Pas daarna werd hij voor het eerst gesignaleerd met één zwarte hulp/knecht. Het waren de Canadezen die na de Tweede Wereldoorlog het aantal Zwarte Pieten enorm ophoogden van zes naar een massa. Anno 2013 is een discussie losgebarsten over dit stukje cultuur, is de VN zich ermee gaan bemoeien en het ziet er naar uit dat Sinterklaas zijn knechten moet “omtoveren” van Zwarte Pieten naar Bonte Pieten.

Algemeen

De Katholieke Kerk heeft het dualisme ingesteld om de meest wezenlijke functie van zwarte piet te benadrukken: het Goede tegenover het Kwade. Dit werd door menselijke figuren voorgesteld in de figuur van een witte, of in het wit geklede mens; het kwade was een zwarte of in het zwart geklede bokkenfiguur: Satan of de duivel. Van de duivel (die toen ook Pietje Pek of Zwarte Piet werd genoemd) geloofde men dat hij bij stervelingen via de schoorsteen de weg van het geestenrijk naar de mensenwereld binnendrong. Zwart stond hier voor het overwonnen kwaad, niet voor een donkere huidskleur. Een andere, meer populaire, verklaring dat de Pieten zwart zijn, is het feit dat zij zich vaak in schoorstenen begeven en dat ze zich daarna niet schoonmaken.

Een andere mogelijkheid dat de Katholieke kerk Zwarte Piet oorspronkelijk het dualisme heeft ingesteld kan ook te maken hebben met onderstaande legende, welke mogelijk waar kunnen zijn en door de Kerk in de doofpot zijn gestopt.

Het ware verhaal van Zwarte Piet

De Heilige Barbara is sinds de 3e eeuw de beschermheilige van de mijnwerkers, dit werd zij nadat zijzelf bekeerd was tot het Christendom. Haar vader was hier zeer boos over en ging de vluchtende Barbara achterna met een groot zwaard. Barbara wist aan haar vader te ontkomen door een mijn in te vluchten. De mijnwerkers hielden haar verborgen, werden bekeerd en vereerden Barbara.

Toen Nikolaas weer eens onderweg was vanuit zijn bisdom naar een concilie stopte bij de mijn, vanwege de mooie schoorsteen die de mijn had. Tussen al die mijnwerkers zag hij een hele mooi meisje. In de tijd dat Nikolaas bisschop was, heerste binnen de kerk een pre-celibataire periode. Tussen hem en Barbara ontstond een korte, maar heftige romance. Negen maanden nadat Nikolaas zijn reis naar het concilie vervolgd had, kreeg Barbara een zoontje. De mijnwerkers noemde het ventje naar de kanariepiet, die hen immers waarschuwde wanneer er teveel mijngas was. Omdat Pietje in de mijn leefde werd hij lekker vies en werd hij al snel ‘zwarte Pietje’ genoemd.

Barbara wilde dat haar zoon ook buitenlucht zou inademen, ging kijken bij de mijningang of deze inmiddels veilig was. Helaas voor haar kreeg haar vader haar nu te pakken en onthoofde haar. Zijn straf was dat hij op hetzelfde moment werd gedood door een bliksemstraal.

Vrij snel na de dood van Barbara stopte Nikolaas weer bij de mijn. Van de bedroefde mijnwerkers hoorde hij wat er gebeurd was en wie dat kleine ventje was. Nikolaas omhelsde zijn zoon en nam hem mee achterop zijn schimmel. Pietje gaf wel wat af, maar ja, zijn bijnaam was dan ook “Zwarte Piet”.

Wie is Piet

Zo beweert een schrijver in 1948 dat de bisschop van Myra een Ethiopische slaaf had, die christen was geworden en die hij Piter noemde. Nicolaas gaf hem de vrijheid, en uit dankbaarheid hiervoor bleef deze Piet zijn leven lang in dienst van de bisschop. Een aardig verhaal, maar er is in geen enkele oude bron over bisschop Nicolaas iets over terugvinden.

Het zou duren tot in de 20e eeuw voordat Zwarte Piet, meerdere collega’s zou krijgen. Bij de eerste officiële intocht van Sinterklaas in de hoofdstad in 1934 waren er zes Zwarte Pieten. Na de Tweede Wereldoorlog waren het de Canadese militairen die in Nederland een viering organiseerde met een massa Zwarte Pieten, en een nieuw stukje cultuur was geboren.

Waar komt zwarte Piet vandaan

Waar komen de zwarte Pieten dan vandaan? In de donkere maanden van het jaar, dus ook rond 6 december, raast de wilde Jacht] boven onze daken! De Wilde Jacht, of het Wilde Heir, was niets anders dan onze afgestorvene voorouders die in deze tijd de kans vinden om terug te keren naar hun Sibbe en eertijdse grond! Zoals bekend brachten zij geluk en hel met zich mede voor de achtergebleven familieleden! In sommige legenden zelfs goud of rijkdom! Zij staan ook bekend als Perchten! De aanvoerder van deze Perchten was niemand minder dan Wodan zelf. Deze doden hadden een zwart gelaat doordat hun levenskleur verdwenen was! Vandaar dat sinterklaas zijn Pieten zwart zijn! Volgens overlevering hebben de zwarte Pieten een roede in hun bezit! De roede is een vruchtbaarheidsymbool!
Wat de meeste theorieën gemeen hebben, is dat Zwarte Piet bepaald geen lieverdje was en kinderen flink angst aanjoeg.

Zwarte Piet in Nederland

De Amsterdamse schoolmeester Jan Schenkman verzon hem en gaf hem een belangrijke plaats in het eerste echte sinterklaasboek dat wij in Nederland kennen. Op de afbeeldingen van dat boekje zien we de zwarte dienaar zoals we hem nu nog steeds kennen: een donkergekleurde jongeman in een 16e-eeuws pagekostuum.

Ca. 1850 was Piet een barse figuur, die stouteriken met de roe dreigde of sloeg; de ergste deugnieten in een zak stopte en meenam. Tot in de jaren rond 1940 kwam dit gedrag voor. Langzamerhand veranderde dat gedrag, omdat de opvoedkundige opvattingen veranderden. Bangmakerij en streng straffen werden uit den boze gevonden en dus moest ook Zwarte Piet zich aanpassen, vooral na ca. 1960. Hij veranderde geleidelijk in een behulpzame dienaar, trakterende kindervriend, lenige acrobaat en/of malle clown. Tegenwoordig kennen we allerlei soorten pieten: wegwijspiet, testpiet (die zelfs verliefd wordt), muziekpiet, profpiet. Met andere woorden, pieten hebben tegenwoordig een duidelijke taak.

Tegenwoordig stuit dit veel mensen tegen de borst. De zwarte is zo het eeuwige knechtje van een witte baas, en dat is een racistisch beeld. Dit gevoel leidde er in 2001 toe dat allochtone kinderen tijdens een Sinterklaasoptocht de pruiken van Zwarte Pieten aftrokken en pepernoten teruggooiden.

De grote Zwarte Piet-controverse

Sinds het begin van oktober 2013 bevestigt de gemeente Amsterdam dat er, voor het eerst, meerdere klachten zijn binnen gekomen over de Sinterklaasoptocht. Hier zou en kunstenaar en activist tegen zwarte Piet bij betrokken zijn. Enkele dagen later zet deze kunstenaar zijn standpunt uiteen in een talkshow van Pauw & Witteman, en dit is het begin van het mogelijke einde van de Zwarte kindervriend.

Halverwege oktober behandelt de bezwaarcommissie de klachten, echter een dag later mengt zich niemand minder dan de Verenigde Naties in New York zich in deze discussie en zal zich gaan buigen over de kwestie: “Is Zwarte Piet racistisch of niet”. Het is de Jamaicaanse Verene Shepard die tegen EénVandaag zegt dat dit feest moet stoppen, want de Nederlanders moeten inzien dat het fenomeen Zwarte Piet een terugkeer naar de slavernij is.

Er ontstaan diverse protesten en Shepard wordt uitgenodigd om de officièle intocht mee te komen maken, om te ervaren dat het niets met slavernij te maken heeft, maar dat het een kinderfeest is. Helaas gaat zij niet op deze uitnodiging in.

Sinterklaas zal in 2013 gewoon Nederland aandoen met zijn Zwarte Pieten, de enige concessie die gedaan wordt is dat de pieten geen gouden oorringen meer dragen, zij vrij zijn om de kleur van hun lippen te bepalen en ook over de haardracht zal meer inspraak zijn.

Zwarte Piet in Duitsland en Oostenrijk

Bij onze Oosterburen en hun buren (Oostenrijk) vergezellen Krampus (Knecht Ruprecht) Sinterklaas.
  • Krampus (Oostenrijk), lijkt het meest op een duivels wezen met een bontjas horens, een lange rode tong en slagtanden. Hij komt bij de kinderen binnen en begint met de roe te dreigen. De kinderen worden / zijn zo bang voor deze figuur dat ze bibberend en huilend onder tafel gaan zitten totdat Nicolo (Sinterklaas) hen komt helpen.
  • Ruprecht (Duitsland) daarentegen is blank, helemaal in het zwart gekleed en draagt een baard. Zijn gezicht is bijna nooit te zien, hij draagt zware kettingen om de kinderen bang te maken.

Gelukkig heeft niet alleen Sinterklaas zijn liedjes, er zijn ook liedjes voor Piet alleen. Onderstaand liedje heeft diverse versies van afloop.

Zwarte Piet ging uit fietsen

Zwarte Piet ging uit fietsen,
toen knapte zijn band.
Toen moest hij gaan lopen,
met de fiets aan zijn hand.
Hij kwam in 'n dorpje,
en zei tegen de smid:
'k Geloof dat er in mijn achterband
een pepernootje zit.

De smid moest toen lachen
en plakte zijn band.
Toen kon Piet weer fietsen
door heel Nederland.
Och jongens en meisjes
let nu toch eens op!
Misschien zie je Piet wel fietsen
met Sint achterop.

De laatste vier regels worden ook wel gezongen als:
Hij kwam bij een school aan
En zei tegen de juf
Als alle kinderen zoet zijn
Kom ik volgend jaar weer terug.

Recept

Zwarte Piet is natuurlijk de lieve kindervriend die buiten en op scholen en feesten altijd pepernoten uitdeelt. Pepernoten verwijzen naar vroegere vruchtbaarheidsriten. Hieronder een lekker recept:

Pepernoten

Ingredienten

  • 125 gram bloem
  • 125 gram zelfrijzend bakmeel
  • 80 gram bruine basterdsuiker
  • 2 eetlepels water
  • 1 mespuntje zout
  • 1 eierdooier
  • 1 theelepel speculaaskruiden
  • 1/2 theelepel kaneel
  • 1 mespuntje gemalen anijszaad

Bereiding

Kneed alle ingrediënten door elkaar tot een soepele bal deeg. Laat deze bal 1 uur op een koele plaats rusten, bijvoorbeeld in de koelkast. Smeer de bakplaat in met boter. Draai van de helft van je bol deeg allemaal kleine balletjes, ter grootte van een knikker. Leg de kleine balletjes op gelijke afstand op de bakplaat. Je kunt van de helft van de bol ongeveer 1 bakplaat vol pepernoten maken.
Druk elk balletje een beetje plat met je duim. Bak de pepernoten gaar en goudbruin en laat ze daarna afkoelen. Je kunt onder het bakken alvast de volgende portie maken. Bak de pepernoten ongeveer twintig minuten met een temperatuur van 160 Graden. Plaats de pepernoten in het midden van de oven.

Lees verder

© 2006 - 2019 Storm, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Sinterklaas huren – Sinterklaas bezoek tipsSinterklaas huren – Sinterklaas bezoek tipsSinterklaas huren zal het Sinterklaasfeest extra leuk en spannend maken voor de kinderen. Ongeveer de helft van de Neder…
Zwarte Piet en racisme, waarom is Zwarte Piet zwart?Zwarte Piet en racisme, waarom is Zwarte Piet zwart?Sinds het einde van de twintigste eeuw is er vaak discussie over de kleur van Zwarte Piet: waarom is hij niet geel of gr…
Traditie met SinterklaasTraditie met SinterklaasSinterklaas of Sint-Nicolaas is het hoofdpersonage tijdens het jaarlijkse volksfeest van Sinterklaas. Dit feest wordt in…
Sinterklaas, hoe wordt het gevierd?Sinterklaas, hoe wordt het gevierd?Sinterklaas wie kent hem niet? De vieringen van het Sinterklaas feest zijn per land verschillend. Zelfs tussen België en…
Sinterklaas, zwarte piet en de SymbolenSinterklaas, zwarte piet en de SymbolenIedereen kent de Symbolen van de Sint en zijn Zwarte Pieten wel. Maar weet u ook dat de Symbolen van Sinterklaas en Zwar…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "Zwarte Piet, wie kent hem niet"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Armin, 13-01-2007 20:13 #2
Zwart is kwaad en wit is goed. Daarom lopen in suid-duitsland en oostenrijk "Krampus'' ofwel ''Knecht Ruprecht'' met de Sint mee.

''Krampus'', qua uiterlijk dan ook het duivelse wezen met horens en slagtanden, komt thuis nog voor de Sint binnen en dreigt met de roe. Er breekt een vreeselijk geschreeuw los en Krampus gaat meteen op de kinderen af. Meestal zijn werkelijk alle kinderen zo bang dat zo onder tafel zitten bibberen en huilen. Daarna komt de Sint het huis binnen.

''Knecht Ruprecht'' is meer in de rest van duitsland bekend als de hulp van Sinterklaas. Helemaal zwart gekleed met een baard. Zijn gezicht is bijna nooit te zien en hij draagt vaak zelfs zware kettingen om kinderen bang te maken, hoewel men hier lang niet zo ver gaat om kinderen door het huis te achtervolgen.

Niet bepaald een vroolijke traditie van onze oosterburen. Kijk zelf eens naar plaatjes van ''Krampus'' of ''Knecht Ruprecht'' bij google.

Salu (infoteur), 21-11-2006 22:02 #1
Dit wist ik niet, wegens nooit bij stilgestaan. Graag gelezen dus.

Infoteur: Storm
Laatste update: 18-11-2013
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Feestdagen
Special: Sinterklaas
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 2
Schrijf mee!